Μανώλης Χατζηάμαλος: Η γυναικοκτονία στην Ελλάδα ως ιδιώνυμο αδίκημα

Από τον πρό­ε­δρο του Δι­κη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω κ. Χα­τζηά­μα­λο ανα­κοι­νώ­θη­καν τα εξής:

Αγα­πη­τοί συ­μπα­τριώ­τες ενό­ψει της έξαρ­σης  του φαι­νο­μέ­νου της έμ­φυ­λης και εν­δο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και κυ­ρί­ως ενό­ψει της αύ­ξη­σης των γυ­ναι­κο­κτο­νιών, δη­λα­δή της πιο ακραί­ας μορ­φής του φαι­νο­μέ­νου αυτού, έχει ξε­κι­νή­σει μια με­γά­λη συ­ζή­τη­ση σχε­τι­κά με τη ανα­γκαιό­τη­τα στην θε­σμο­θέ­τη­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας, ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος.

Συ­νε­χώς πλη­θαί­νουν οι φωνές οι οποί­ες αξιώ­νουν να ανα­γνω­ρι­στεί η γυ­ναι­κο­κτο­νία ως νο­μι­κός όρος και όχι απλώς ως ένας συμ­βο­λι­σμός στο πλαί­σιο της έμ­φυ­λης βίας.

Ιδιώ­νυ­μο χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται το αδί­κη­μα εκεί­νο για το οποίο προ­βλέ­πο­νται ιδιαί­τε­ρες ποι­νές σε σχέση με τα εγκλή­μα­τα της γε­νι­κής κα­τη­γο­ρί­ας, όπου αυτό υπά­γε­ται. Ο όρος «ιδιώ­νυ­μο» χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε για πρώτη φορά στο νο­μι­κό μας σύ­στη­μα το έτος 1929 με τον νόμο 4229. Ήταν ένας νόμος περί «μέ­τρων ασφα­λεί­ας του κοι­νω­νι­κού κα­θε­στώ­τος και προ­στα­σί­ας των ελευ­θε­ριών». Ο νόμος αυτός είχε ως στόχο την ποι­νι­κο­ποί­η­ση ιδεών που κρί­νο­νταν «ανα­τρε­πτι­κές» ή «αναρ­χι­κές». Δαι­μο­νο­ποί­η­σε την κουμ­μου­νι­στι­κή ιδε­ο­λο­γία με το πρό­σχη­μα της επι­δί­ω­ξης ανα­τρο­πής του κοι­νω­νι­κού κα­θε­στώ­τος. Ευ­τυ­χώς, από τα πρώτα επι­τεύγ­μα­τα της δη­μο­κρα­τί­ας στην με­τα­πο­λί­τευ­ση, ήταν η κα­τάρ­γη­ση αυτού του επι­κίν­δυ­νου νόμου.

Σή­με­ρα ο προ­βλη­μα­τι­σμός εστιά­ζε­ται στο αν η ανα­γνώ­ρι­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας ως  ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος,  θα απο­τε­λέ­σει το εφαλ­τή­ριο για την πρό­λη­ψη και την κα­τα­στο­λή του φαι­νο­μέ­νου, ή θα είναι απλά μια συμ­βο­λι­κή κα­τη­γο­ριο­ποί­η­ση, χωρίς κα­νέ­να πε­ραι­τέ­ρω ου­σια­στι­κό απο­τέ­λε­σμα.

Μόλις πρό­σφα­τα, η Ιτα­λία θέ­σπι­σε το αδί­κη­μα της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας με τον νο­μι­κό όρο «αυ­τό­νο­μο έγκλη­μα». Το ίδιο έκα­ναν λίγο πριν, η Μάλτα, η Κύ­προς και η Κρο­α­τία. Στη Γαλ­λία την Ισπα­νία και το Βέλ­γιο, η συ­ζή­τη­ση πα­ρα­μέ­νει ακόμα ανοι­χτή, όπως και στη χώρα μας. Από τις χώρες της Λα­τι­νι­κής Αμε­ρι­κής, η Χιλή, η Κόστα–Ρίκα, το Ελ Σαλ­βα­δόρ, η Γουα­τε­μά­λα, η Αρ­γε­ντι­νή, η Δο­μι­νι­κα­νι­κή Δη­μο­κρα­τία και το Με­ξι­κό,  είναι οι χώρες που θέ­σπι­σαν την διά­κρι­ση αυτή, κυ­ρί­ως επει­δή στις χώρες αυτές, το φαι­νό­με­νο πα­ρα­τη­ρή­θη­κε με ιδιαί­τε­ρη έντα­ση. Όμως, παρά την πα­ρα­πά­νω θε­σμο­θέ­τη­ση, δεν έχουν κα­τα­γρα­φεί, κά­ποια απο­τε­λέ­σμα­τα άξια λόγου.

Στη χώρα μας, το άρθρο 299 του ποι­νι­κού μας κώ­δι­κα δεν πε­ρι­λαμ­βά­νει την έμ­φυ­λη διά­στα­ση  του αδι­κή­μα­τος αυτού. Για τον Έλ­λη­να νο­μο­θέ­τη, οι αρχές της ισό­τη­τας απέ­να­ντι στο νόμο, της κα­θο­λι­κό­τη­τας των νόμων,  και η αρχή της από­λυ­της απα­γό­ρευ­σης δια­κρί­σε­ων με βάση το φύλο, απο­τε­λούν ικανά εχέγ­γυα για την πρό­λη­ψη. Για τον Ελ­λη­νι­κό νόμο, είναι τόσο από­λυ­τη η προ­στα­σία της ζωής, που δεν μπο­ρεί να χω­ρέ­σει οποια­δή­πο­τε άλλη δια­κρι­τι­κή ρύθ­μι­ση. Για τον Ελ­λη­νι­κό νόμο δεν υπάρ­χουν πε­ρι­θώ­ρια να στρι­μω­χτεί άλλο αδί­κη­μα κατά της ζωής.

Οι βα­σι­κό­τε­ροι υπο­στη­ρι­χτές της «γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας» αντι­τεί­νουν ότι οι λέ­ξεις όσο και οι νο­μι­κοί ορι­σμοί που χρη­σι­μο­ποιού­με, αλλά και ο ίδιος ο νόμος, συν­θέ­τουν νο­ή­μα­τα και δια­μορ­φώ­νουν κοι­νω­νι­κές αντι­λή­ψεις. Οι λε­κτι­κοί και οι νο­μι­κοί ορι­σμοί δεν είναι ου­δέ­τε­ροι και έχουν βαρύ πο­λι­τι­σμι­κό φορ­τίο. Η νο­μι­κή ανα­γνώ­ρι­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας θα οδη­γού­σε τις διω­κτι­κές και δι­κα­στι­κές αρχές στην ει­δι­κή εξέ­τα­ση της συν­δρο­μής ή μη των σχε­τι­κών προ­ϋ­πο­θέ­σε­ων σε κάθε επι­μέ­ρους πε­ρί­πτω­ση και επο­μέ­νως στην ορ­θό­τε­ρη δια­κρί­βω­ση, αξιο­λό­γη­ση και ποι­νι­κή αντι­με­τώ­πι­ση των γυ­ναι­κο­κτο­νιών.

Άλλη με­ρί­δα υπο­στη­ρι­κτών της «γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας» ει­ση­γού­νται να επι­βάλ­λε­ται η βα­ρύ­τε­ρη όλων των ποι­νών στον γυ­ναι­κο­κτό­νο.  Όμως στο ισχύ­ον ποι­νι­κό δί­καιο,  για την πε­ρί­πτω­ση της αν­θρω­πο­κτο­νί­ας, προ­βλέ­πε­ται η βα­ρυ­τέ­ρα ποι­νι­κή κύ­ρω­ση. Με δε­δο­μέ­νο λοι­πόν ότι δεν υπάρ­χει με­γα­λύ­τε­ρη ποινή από την ισό­βια κά­θειρ­ξη, μετά την κα­τάρ­γη­ση της θα­να­τι­κής ποι­νής, προ­κύ­πτει ανυ­πέρ­βλη­το νο­μι­κό αδιέ­ξο­δο. Ενό­ψει δε και της Συ­νταγ­μα­τι­κής ρύθ­μι­σης του άρ­θρου  4, όπου  «οι Έλ­λη­νες είναι ίσοι ενώ­πιον του νόμου» και  «οι Έλ­λη­νες και οι Ελ­λη­νί­δες έχουν ίσα δι­καιώ­μα­τα», κάθε ισχυ­ρι­σμός περί ύπαρ­ξης κενού χώρου για την θε­σμο­θέ­τη­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος, είναι ανε­δα­φι­κός και προ­σκρού­ει ευ­θέ­ως σε όλες τις πα­ρα­πά­νω δια­τά­ξεις.

Ακού­στη­καν επί­σης και κά­ποιες ακραί­ες γνώ­μες,  που ει­ση­γή­θη­καν ότι πρέ­πει να απο­κλεί­ε­ται ρητώς και a priori στις υπο­θέ­σεις «γυ­ναι­κο­κτο­νιών», η ανα­γνώ­ρι­ση ελα­φρυ­ντι­κών πε­ρι­στά­σε­ων, καθώς και η επί­κλη­ση της συν­θή­κης της εν βρα­σμώ τέ­λε­σης της πρά­ξης.  Όμως οι  προ­σεγ­γί­σεις αυτές απο­τε­λούν νο­μι­κές υπερ­βά­σεις, που δεν μπο­ρούν να χω­ρέ­σουν στο ποι­νι­κό μας σύ­στη­μα, διότι προ­σκρού­ουν στο σύ­νο­λο των θε­με­λιω­δών δι­καιω­μά­των του αν­θρώ­που, ανε­ξαρ­τή­τως φύλου.

Στην δι­και­ϊ­κή μας τάξη, η θέση του άνδρα και της γυ­ναί­κας είναι ισό­τι­μη. Η θέ­σπι­ση αδι­κή­μα­τος που θα τι­μω­ρεί δια­φο­ρε­τι­κά τον δρά­στη του ιδίου εγκλή­μα­τος, επει­δή φέρει την ιδιό­τη­τα του άνδρα  ή και της γυ­ναί­κας,  ει­σά­γει ανε­πί­τρε­πτη διά­κρι­ση σύμ­φω­να με την αρχή της ισό­τη­τας των φύλων και  κρί­νε­ται νο­μι­κά ανέ­ντα­κτη στο ποι­νι­κό μας σύ­στη­μα. Έτσι  δεν μπο­ρεί να γίνει λόγος για αδί­κη­μα «γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας» ή  «αν­δρο­κτο­νί­ας» ή αντί­στοι­χα  «παι­δο­κτο­νί­ας».

Στην χώρα μας, η κυ­ρί­αρ­χη άποψη, την οποία υιο­θε­τούν οι πε­ρισ­σό­τε­ροι ποι­νι­κο­λό­γοι και κα­θη­γη­τές, αλλά και η πλειο­ψη­φία των θε­ω­ρη­τι­κών της επι­στή­μης, θε­ω­ρεί ότι το ελ­λη­νι­κό ποι­νι­κό σύ­στη­μα προ­στα­τεύ­ει την αν­θρώ­πι­νη ζωή, ως το υπέρ­τα­το έν­νο­μο αγαθό, χωρίς καμιά απο­λύ­τως διά­κρι­ση.  Όποιος αφαι­ρεί μια αν­θρώ­πι­νη ζωή, ανε­ξαρ­τή­τως φύλου, ηλι­κί­ας ή άλλων ιδιαί­τε­ρων χα­ρα­κτη­ρι­στι­κών του αν­θρώ­που, αντι­με­τω­πί­ζει την εσχά­τη των ποι­νών.

Έτσι, η ει­σα­γω­γή ενός αυ­το­τε­λούς εγκλή­μα­τος της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας,  είναι ασύμ­βα­τη με το ισχύ­ον νο­μο­θε­τι­κό κα­θε­στώς, με συ­νέ­πεια να μην υπάρ­χει ποι­νι­κό έδα­φος για την ανα­γνώ­ρι­ση της γυ­ναι­κο­κτο­νί­ας ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος.

Όμως παρά τις σκέ­ψεις αυτές, ο διά­λο­γος πα­ρα­μέ­νει ανοι­χτός. Κα­νέ­νας διά­λο­γος που σχε­τί­ζε­ται με την συ­μπε­ρι­φο­ρά των αν­θρώ­πων, δεν κλεί­νει ορι­στι­κά.