Μανώλης Χατζηάμαλος: Η γυναικοκτονία στην Ελλάδα ως ιδιώνυμο αδίκημα

Από τον πρόεδρο του Δικη­γο­ρι­κού Συλ­λό­γου Κω κ. Χατζηά­μαλο ανα­κοι­νώ­θη­καν τα εξής:

Αγα­πη­τοί συμπα­τριώ­τες ενόψει της έξαρσης  του φαι­νο­μέ­νου της έμφυλης και ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας και κυρίως ενόψει της αύξησης των γυναι­κο­κτο­νιών, δηλαδή της πιο ακραίας μορφής του φαι­νο­μέ­νου αυτού, έχει ξεκι­νή­σει μια μεγάλη συζή­τηση σχετικά με τη ανα­γκαιό­τητα στην θεσμο­θέ­τηση της γυναι­κο­κτο­νίας, ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος.

Συνεχώς πλη­θαί­νουν οι φωνές οι οποίες αξιώ­νουν να ανα­γνω­ρι­στεί η γυναι­κο­κτο­νία ως νομικός όρος και όχι απλώς ως ένας συμ­βο­λι­σμός στο πλαίσιο της έμφυλης βίας.

Ιδιώ­νυμο χαρα­κτη­ρί­ζε­ται το αδίκημα εκείνο για το οποίο προ­βλέ­πο­νται ιδιαί­τε­ρες ποινές σε σχέση με τα εγκλή­ματα της γενικής κατη­γο­ρίας, όπου αυτό υπά­γε­ται. Ο όρος «ιδιώ­νυμο» χρη­σι­μο­ποι­ή­θηκε για πρώτη φορά στο νομικό μας σύστημα το έτος 1929 με τον νόμο 4229. Ήταν ένας νόμος περί «μέτρων ασφα­λείας του κοι­νω­νι­κού καθε­στώ­τος και προ­στα­σίας των ελευ­θε­ριών». Ο νόμος αυτός είχε ως στόχο την ποι­νι­κο­ποί­ηση ιδεών που κρί­νο­νταν «ανα­τρε­πτι­κές» ή «αναρ­χι­κές». Δαι­μο­νο­ποί­ησε την κουμ­μου­νι­στική ιδε­ο­λο­γία με το πρό­σχημα της επι­δί­ω­ξης ανα­τρο­πής του κοι­νω­νι­κού καθε­στώ­τος. Ευτυχώς, από τα πρώτα επι­τεύγ­ματα της δημο­κρα­τίας στην μετα­πο­λί­τευση, ήταν η κατάρ­γηση αυτού του επι­κίν­δυ­νου νόμου.

Σήμερα ο προ­βλη­μα­τι­σμός εστιά­ζε­ται στο αν η ανα­γνώ­ριση της γυναι­κο­κτο­νίας ως  ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος,  θα απο­τε­λέ­σει το εφαλ­τή­ριο για την πρόληψη και την κατα­στολή του φαι­νο­μέ­νου, ή θα είναι απλά μια συμ­βο­λική κατη­γο­ριο­ποί­ηση, χωρίς κανένα περαι­τέρω ουσια­στικό απο­τέ­λε­σμα.

Μόλις πρό­σφατα, η Ιταλία θέσπισε το αδίκημα της γυναι­κο­κτο­νίας με τον νομικό όρο «αυτό­νομο έγκλημα». Το ίδιο έκαναν λίγο πριν, η Μάλτα, η Κύπρος και η Κροατία. Στη Γαλλία την Ισπανία και το Βέλγιο, η συζή­τηση παρα­μέ­νει ακόμα ανοιχτή, όπως και στη χώρα μας. Από τις χώρες της Λατι­νι­κής Αμε­ρι­κής, η Χιλή, η Κόστα–Ρίκα, το Ελ Σαλ­βα­δόρ, η Γουα­τε­μάλα, η Αργε­ντινή, η Δομι­νι­κα­νική Δημο­κρα­τία και το Μεξικό,  είναι οι χώρες που θέσπι­σαν την διά­κριση αυτή, κυρίως επειδή στις χώρες αυτές, το φαι­νό­μενο παρα­τη­ρή­θηκε με ιδιαί­τερη ένταση. Όμως, παρά την παρα­πάνω θεσμο­θέ­τηση, δεν έχουν κατα­γρα­φεί, κάποια απο­τε­λέ­σματα άξια λόγου.

Στη χώρα μας, το άρθρο 299 του ποι­νι­κού μας κώδικα δεν περι­λαμ­βά­νει την έμφυλη διά­σταση  του αδι­κή­μα­τος αυτού. Για τον Έλληνα νομο­θέτη, οι αρχές της ισό­τη­τας απέ­να­ντι στο νόμο, της καθο­λι­κό­τη­τας των νόμων,  και η αρχή της από­λυ­της απα­γό­ρευ­σης δια­κρί­σεων με βάση το φύλο, απο­τε­λούν ικανά εχέγγυα για την πρόληψη. Για τον Ελλη­νικό νόμο, είναι τόσο απόλυτη η προ­στα­σία της ζωής, που δεν μπορεί να χωρέσει οποια­δή­ποτε άλλη δια­κρι­τική ρύθμιση. Για τον Ελλη­νικό νόμο δεν υπάρ­χουν περι­θώ­ρια να στρι­μω­χτεί άλλο αδίκημα κατά της ζωής.

Οι βασι­κό­τε­ροι υπο­στη­ρι­χτές της «γυναι­κο­κτο­νίας» αντι­τεί­νουν ότι οι λέξεις όσο και οι νομικοί ορισμοί που χρη­σι­μο­ποιούμε, αλλά και ο ίδιος ο νόμος, συν­θέ­τουν νοήματα και δια­μορ­φώ­νουν κοι­νω­νι­κές αντι­λή­ψεις. Οι λεκτι­κοί και οι νομικοί ορισμοί δεν είναι ουδέ­τε­ροι και έχουν βαρύ πολι­τι­σμικό φορτίο. Η νομική ανα­γνώ­ριση της γυναι­κο­κτο­νίας θα οδη­γούσε τις διω­κτι­κές και δικα­στι­κές αρχές στην ειδική εξέταση της συν­δρο­μής ή μη των σχε­τι­κών προ­ϋ­πο­θέ­σεων σε κάθε επι­μέ­ρους περί­πτωση και επο­μέ­νως στην ορθό­τερη δια­κρί­βωση, αξιο­λό­γηση και ποινική αντι­με­τώ­πιση των γυναι­κο­κτο­νιών.

Άλλη μερίδα υπο­στη­ρι­κτών της «γυναι­κο­κτο­νίας» ειση­γού­νται να επι­βάλ­λε­ται η βαρύ­τερη όλων των ποινών στον γυναι­κο­κτόνο.  Όμως στο ισχύον ποινικό δίκαιο,  για την περί­πτωση της ανθρω­πο­κτο­νίας, προ­βλέ­πε­ται η βαρυ­τέρα ποινική κύρωση. Με δεδο­μένο λοιπόν ότι δεν υπάρχει μεγα­λύ­τερη ποινή από την ισόβια κάθειρξη, μετά την κατάρ­γηση της θανα­τι­κής ποινής, προ­κύ­πτει ανυ­πέρ­βλητο νομικό αδιέ­ξοδο. Ενόψει δε και της Συνταγ­μα­τι­κής ρύθ­μι­σης του άρθρου  4, όπου  «οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου» και  «οι Έλληνες και οι Ελλη­νί­δες έχουν ίσα δικαιώ­ματα», κάθε ισχυ­ρι­σμός περί ύπαρξης κενού χώρου για την θεσμο­θέ­τηση της γυναι­κο­κτο­νίας ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος, είναι ανε­δα­φι­κός και προ­σκρούει ευθέως σε όλες τις παρα­πάνω δια­τά­ξεις.

Ακού­στη­καν επίσης και κάποιες ακραίες γνώμες,  που ειση­γή­θη­καν ότι πρέπει να απο­κλεί­ε­ται ρητώς και a priori στις υπο­θέ­σεις «γυναι­κο­κτο­νιών», η ανα­γνώ­ριση ελα­φρυ­ντι­κών περι­στά­σεων, καθώς και η επί­κληση της συν­θή­κης της εν βρασμώ τέλεσης της πράξης.  Όμως οι  προ­σεγ­γί­σεις αυτές απο­τε­λούν νομικές υπερ­βά­σεις, που δεν μπορούν να χωρέ­σουν στο ποινικό μας σύστημα, διότι προ­σκρού­ουν στο σύνολο των θεμε­λιω­δών δικαιω­μά­των του ανθρώ­που, ανε­ξαρ­τή­τως φύλου.

Στην δικαι­ϊκή μας τάξη, η θέση του άνδρα και της γυναί­κας είναι ισότιμη. Η θέσπιση αδι­κή­μα­τος που θα τιμωρεί δια­φο­ρε­τικά τον δράστη του ιδίου εγκλή­μα­τος, επειδή φέρει την ιδιό­τητα του άνδρα  ή και της γυναί­κας,  εισάγει ανε­πί­τρε­πτη διά­κριση σύμφωνα με την αρχή της ισό­τη­τας των φύλων και  κρί­νε­ται νομικά ανέ­ντα­κτη στο ποινικό μας σύστημα. Έτσι  δεν μπορεί να γίνει λόγος για αδίκημα «γυναι­κο­κτο­νίας» ή  «ανδρο­κτο­νίας» ή αντί­στοιχα  «παι­δο­κτο­νίας».

Στην χώρα μας, η κυρί­αρχη άποψη, την οποία υιο­θε­τούν οι περισ­σό­τε­ροι ποι­νι­κο­λό­γοι και καθη­γη­τές, αλλά και η πλειο­ψη­φία των θεω­ρη­τι­κών της επι­στή­μης, θεωρεί ότι το ελλη­νικό ποινικό σύστημα προ­στα­τεύει την ανθρώ­πινη ζωή, ως το υπέρ­τατο έννομο αγαθό, χωρίς καμιά απο­λύ­τως διά­κριση.  Όποιος αφαιρεί μια ανθρώ­πινη ζωή, ανε­ξαρ­τή­τως φύλου, ηλικίας ή άλλων ιδιαί­τε­ρων χαρα­κτη­ρι­στι­κών του ανθρώ­που, αντι­με­τω­πί­ζει την εσχάτη των ποινών.

Έτσι, η εισα­γωγή ενός αυτο­τε­λούς εγκλή­μα­τος της γυναι­κο­κτο­νίας,  είναι ασύμ­βατη με το ισχύον νομο­θε­τικό καθε­στώς, με συνέ­πεια να μην υπάρχει ποινικό έδαφος για την ανα­γνώ­ριση της γυναι­κο­κτο­νίας ως ιδιώ­νυ­μου αδι­κή­μα­τος.

Όμως παρά τις σκέψεις αυτές, ο διά­λο­γος παρα­μέ­νει ανοι­χτός. Κανένας διά­λο­γος που σχε­τί­ζε­ται με την συμπε­ρι­φορά των ανθρώ­πων, δεν κλείνει ορι­στικά.