Η σημασία της απόφασης του Αρείου Πάγου για τα δάνεια που υπάγονται στο νόμο Κατσέλη

Πολ­λα­πλές σημα­ντι­κές επι­πτώ­σεις τόσο στους πολίτες όσο και στην ελλη­νική οικο­νο­μία, δύναται να προ­κλη­θούν από την απόφαση του Αρείου Πάγου για τον «νόμο Κατσέλη», που έκρινε ότι ο τόκος στις ρυθ­μί­σεις του νόμου υπο­λο­γί­ζε­ται επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνόλου του κεφα­λαίου.

Εν αναμονή της απο­σα­φή­νι­σης της από­φα­σης (όταν θα καθα­ρο­γρα­φεί), παρά­γο­ντες του υπουρ­γείου Εθνικής Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών, αλλά και της Τρα­πέ­ζης της Ελλάδος, ετοι­μά­ζουν ήδη τη «γραμμή άμυνας».

Η απόφαση του Αρείου Πάγου, ο «Ηρακλής» και το κόστος της αδρά­νειας…

Όπως ανα­φέ­ρουν, πέραν των επι­πτώ­σεων για τις τρά­πε­ζες και του αυξη­μέ­νου κιν­δύ­νου για το πρό­γραμμα «Ηρακλής», όπου η μείωση των ανα­κτή­σεων εκτι­μά­ται ότι μπορεί να δημιουρ­γή­σει χρη­μα­το­δο­τικό κενό έως και 1 δισ. ευρώ με πιθανή ενερ­γο­ποί­ηση κρα­τι­κών εγγυ­ή­σεων, οι συνέ­πειες δεν περιο­ρί­ζο­νται στο χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα.

Επε­κτεί­νο­νται, ανα­φέ­ρουν από την ΤτΕ, άμεσα και στους ίδιους τους απλούς δανειο­λή­πτες, καθώς η επι­δεί­νωση των ταμεια­κών ροών των τιτλο­ποι­ή­σεων αυξάνει την αβε­βαιό­τητα σχετικά με τις ρυθ­μί­σεις και τη βιω­σι­μό­τητα των λύσεων που τους αφορούν, εντεί­νο­ντας το οικο­νο­μικό και κοι­νω­νικό βάρος για χιλιά­δες νοι­κο­κυ­ριά.

Ταυ­τό­χρονα, προ­σθέ­τουν, η μετα­βολή βασικών χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών παρα­μέ­τρων εκ των υστέρων, υπο­νο­μεύει την ασφά­λεια δικαίου και πλήττει την ουσία της κανο­νι­κό­τη­τας που είχε απο­κα­τα­στα­θεί τα τελευ­ταία χρόνια, δημιουρ­γώ­ντας την αίσθηση ότι το θεσμικό και οικο­νο­μικό πλαίσιο μπορεί να αλλάζει απρό­βλε­πτα, με αρνη­τι­κές επι­πτώ­σεις στην εμπι­στο­σύνη, στις επεν­δύ­σεις και στη στα­θε­ρό­τητα της οικο­νο­μίας.

Ήδη, έχουν κατα­με­τρη­θεί πέντε βασικές επι­πτώ­σεις, και συγκε­κρι­μένα:

1. Μείωση νέας στε­γα­στι­κής πίστης: Η απόφαση, λόγω της ελά­φρυν­σης δανείων υψηλού ρίσκου, είναι πιθανό να οδη­γή­σει σε πιο «προ­σε­κτική στάση» από τις τρά­πε­ζες ως προς τη χορή­γηση νέων στε­γα­στι­κών δανείων. Στο πλαίσιο αυτό, ανα­μέ­νε­ται να δοθεί μεγα­λύ­τερη έμφαση σε δανειο­λή­πτες με σταθερά εισο­δή­ματα και υψη­λό­τερη πιστο­λη­πτική ικα­νό­τητα, δηλαδή σε περι­πτώ­σεις όπου η απο­πλη­ρωμή του δανείου εμφα­νί­ζε­ται πιο δια­σφα­λι­σμένη.

Η τάση αυτή μπορεί να περιο­ρί­σει τη συνο­λική ροή νέας στε­γα­στι­κής πίστης, ιδίως προς νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερα ή λιγό­τερο σταθερά εισο­δή­ματα, επη­ρε­ά­ζο­ντας μεσο­πρό­θε­σμα τη ζήτηση για κατοι­κίες και τη δυνα­μική της στε­γα­στι­κής αγοράς.

Παράλ­ληλα, οι τρα­πε­ζί­τες εκφρά­ζουν έντο­νους φόβους και για αύξηση των επι­το­κίων δανει­σμού, προ­κει­μέ­νου να καλυ­φθεί το όποιο κόστος δημιουρ­γεί­ται.

2. Ανη­συ­χία για αύξηση πλει­στη­ρια­σμών: Για την κάλυψη του χρη­μα­το­δο­τι­κού κενού που δημιουρ­γεί­ται στις τιτλο­ποι­ή­σεις, ενδέ­χε­ται να απαι­τη­θεί εντα­τι­κο­ποί­ηση πλει­στη­ρια­σμών και ρευ­στο­ποι­ή­σεων περιου­σια­κών στοι­χείων, γεγονός που καθιστά τη δια­χεί­ριση των συγκε­κρι­μέ­νων δανείων πιο πιε­στική τόσο οικο­νο­μικά, όσο και κοι­νω­νικά.

3. Επεν­δυ­τι­κοί κίν­δυ­νοι: Η μετα­βολή βασικών χρη­μα­το­οι­κο­νο­μι­κών παρα­μέ­τρων μέσω δικα­στι­κής από­φα­σης, ιδίως εφόσον εφαρ­μο­στεί ανα­δρο­μικά, δημιουρ­γεί σημα­ντική ανα­σφά­λεια δικαίου, ανα­φέ­ρουν οικο­νο­μι­κοί παρά­γο­ντες.

Οι επεν­δυ­τές, επι­ση­μαί­νουν οι ίδιοι, ενδέ­χε­ται να θεω­ρή­σουν ότι οι κανόνες μπορούν να μετα­βάλ­λο­νται απρό­βλε­πτα, γεγονός που αυξάνει το επεν­δυ­τικό ρίσκο σε τιτλο­ποι­ή­σεις και χαρ­το­φυ­λά­κια μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων.

Η εξέλιξη αυτή, προ­σθέ­τουν από το υπουρ­γείο Εθνικής Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών, μπορεί να δυσχε­ρά­νει την προ­σέλ­κυση επεν­δύ­σεων, να επη­ρε­ά­σει το κόστος χρη­μα­το­δό­τη­σης και να περιο­ρί­σει την πρό­σβαση τρα­πε­ζών, επι­χει­ρή­σεων και Δημο­σίου στις αγορές κεφα­λαίου.

Ήδη, ο οίκος αξιο­λό­γη­σης Moody’s εκτί­μησε ότι, παρά το γεγονός πως οι ελλη­νι­κές τρά­πε­ζες δια­θέ­τουν σήμερα ενι­σχυ­μένα κεφα­λαιακά και κερ­δο­φο­ριακά μεγέθη, η συγκε­κρι­μένη δικα­στική απόφαση εισάγει πρό­σθετη νομική αβε­βαιό­τητα και δημιουρ­γεί ουσια­στι­κές μεσο­πρό­θε­σμες προ­κλή­σεις, τόσο για την ποιό­τητα ενερ­γη­τι­κού όσο και για τη δομή και τη βιω­σι­μό­τητα μελ­λο­ντι­κών τιτλο­ποι­ή­σεων.

4. Επί­δραση στην κουλ­τούρα πλη­ρω­μών: Η απόφαση, παρότι αφορά ειδικά σε δανειο­λή­πτες του «νόμου Κατσέλη», ενδέ­χε­ται να καλ­λιερ­γή­σει προσ­δο­κίες αντί­στοι­χης μετα­χεί­ρι­σης και σε άλλες κατη­γο­ρίες οφει­λε­τών. Η εξέλιξη αυτή ενέχει τον κίνδυνο απο­δυ­νά­μω­σης της κουλ­τού­ρας πλη­ρω­μών και επα­να­φο­ράς κινή­τρων στρα­τη­γι­κής αθέ­τη­σης, σε μια περίοδο κατά την οποία έχει επι­τευ­χθεί ουσια­στική εξυ­γί­ανση των τρα­πε­ζι­κών χαρ­το­φυ­λα­κίων, μείωση των μη εξυ­πη­ρε­τού­με­νων δανείων και συνο­λική ανα­βάθ­μιση της πιστο­λη­πτι­κής εικόνας και της αξιο­πι­στίας της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας.

5. Διεθνής πρω­το­τυ­πία στον εκτο­κι­σμό στε­γα­στι­κών δανείων: Σημειώ­νε­ται ότι η συγκε­κρι­μένη απόφαση του Αρείου Πάγου που καθιε­ρώ­νει εκτο­κι­σμό των στε­γα­στι­κών δανείων του «νόμου Κατσέλη» επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνο­λι­κού ανε­ξό­φλη­του κεφα­λαίου, απο­κλί­νει από τη συνήθη διεθνή τρα­πε­ζική πρα­κτική. Δεν υπάρχει γνωστή αντί­στοιχη δικα­στική απόφαση σε άλλη χώρα του κόσμου που να εφαρ­μό­ζει ως γενικό κανόνα εκτο­κι­σμού τη μηνιαία δόση αντί του υπο­λοί­που της οφειλής.

Εν αναμονή της απο­σα­φή­νι­σης της από­φα­σης, κρίσιμο ζήτημα απο­τε­λεί η περί­με­τρος εφαρ­μο­γής της. Συγκε­κρι­μένα, πρέπει να διευ­κρι­νι­στεί:

* Εάν η απόφαση θα εφαρ­μο­στεί μόνο για το μέλλον ή και ανα­δρο­μικά,

* Ποιες κατη­γο­ρίες δανείων και ποιο στάδιο ρυθ­μί­σεων κατα­λαμ­βά­νει,

* Κατά πόσο επη­ρε­ά­ζει ήδη εκτε­λού­με­νες δικα­στι­κές ρυθ­μί­σεις ή μόνο εκκρε­μείς υπο­θέ­σεις.

Η οριο­θέ­τηση αυτή είναι κρίσιμη, καθώς θα καθο­ρί­σει το πραγ­μα­τικό εύρος των οικο­νο­μι­κών και χρη­μα­το­πι­στω­τι­κών επι­πτώ­σεων και τις ανά­λο­γες κινή­σεις από το υπουρ­γείο Εθνικής Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών.

Σημειώ­νε­ται ότι η προ­στα­σία της πρώτης κατοι­κίας θεσπί­στηκε το 2010 με τον ν. 3869/2010 («νόμος Κατσέλη»), στην έναρξη της κρίσης, με αρχική ημε­ρο­μη­νία λήξης την 31/12/2018. Η προ­στα­σία τερ­μα­τί­στηκε ορι­στικά τον Φεβρουά­ριο 2019.

Ο νόμος, όπως εφαρ­μό­στηκε, εμφά­νισε, σύμφωνα με τρα­πε­ζι­κούς παρά­γο­ντες, σημα­ντι­κές αδυ­να­μίες:

* Δεν προ­έ­βλεπε άρση τρα­πε­ζι­κού και φορο­λο­γι­κού απορ­ρή­του, με απο­τέ­λε­σμα να δυσχε­ραί­νε­ται η αντι­κει­με­νική αξιο­λό­γηση για το ποιος χρήζει προ­στα­σίας.

* Παρείχε ανα­στολή κατα­διω­κτι­κών μέτρων από την κατά­θεση της αίτησης έως την εκδί­καση, η οποία σε πολλές περι­πτώ­σεις εκτει­νό­ταν πέραν της δεκα­ε­τίας λόγω καθυ­στε­ρή­σεων.

* Κατά το διά­στημα αυτό, οι οφει­λέ­τες κατέ­βαλ­λαν πολύ χαμηλές προ­σω­ρι­νές δόσεις, πλη­ρώ­νο­ντας περιο­ρι­σμένο μέρος της συνο­λι­κής οφειλής.

Το περίπου 43% των αιτή­σεων απορ­ρί­φθη­καν από τα δικα­στή­ρια, κυρίως λόγω κρίσης περί «δολιό­τη­τας», δηλαδή ότι κατά τη λήψη του δανείου δεν υπήρχε πραγ­μα­τική δυνα­τό­τητα απο­πλη­ρω­μής.

Για όσους εντά­χθη­καν επι­τυ­χώς:

* Προ­βλε­πό­ταν διάσωση της πρώτης κατοι­κίας με απο­πλη­ρωμή έως το 80% της αντι­κει­με­νι­κής αξίας, σε 20- 35 έτη με έντοκες δόσεις.

* Σε περί­πτωση ύπαρξης δευ­τε­ρεύ­ου­σας κατοι­κίας, προ­βλε­πό­ταν εκποί­ηση, η οποία σε πολλές περι­πτώ­σεις δεν υλο­ποι­ή­θηκε στην πράξη για πρα­κτι­κούς λόγους.

Με βάση τα στοι­χεία της ΤτΕ, έως το τέλος του 2024:

* Περίπου 195.000 δανειο­λή­πτες έχουν εντα­χθεί στον «νόμο Κατσέλη».

* Τα δάνεια ανέρ­χο­νται συνο­λικά σε περίπου 6,1 δισ. ευρώ.

* Από αυτά, περίπου 5,4 δισ. ευρώ (140.000 δανειο­λή­πτες) βρί­σκο­νται σε τιτλο­ποι­ή­σεις του προ­γράμ­μα­τος «Ηρακλής», ενώ τα υπό­λοιπα παρα­μέ­νουν στους ισο­λο­γι­σμούς των τρα­πε­ζών.

Πηγή: insider.gr