Δεν φταίει «καπρίτσιο» της Αποκεντρωμένης Διοίκησης, αλλά ο νόμος για τις ακυρώσεις αναθέσεων του Δήμου Ρόδου

Η αλήθεια πίισω από τις ακυ­ρώ­σεις και οι «φωνές» στη δημο­τική επι­τροπή • Πρό­σφατη πράξη του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου για μίσθωση μηχα­νη­μά­των και προ­μή­θεια αδρανών υλικών απο­δο­μεί την επί­κληση του άρθρου 32 χωρίς αυστηρή τεκ­μη­ρί­ωση και εξηγεί γιατί οι ακυ­ρώ­σεις δεν είναι πολι­τική επιλογή, αλλά θεσμική υπο­χρέ­ωση

Από την τελευ­ταία έντονη συζή­τηση στη Δημο­τική Επι­τροπή προ­έ­κυψε ένας καθαρός διχα­σμός ανάμεσα σε πολι­τική πίεση για ταχύ­τητα και νομική υπο­χρέ­ωση για νομι­μό­τητα. Η ουσία όμως δεν βρί­σκε­ται στην αντι­πα­ρά­θεση με την Απο­κε­ντρω­μένη Διοί­κηση. Βρί­σκε­ται σε συγκε­κρι­μέ­νες νομικές προ­ϋ­πο­θέ­σεις που δεν πλη­ρώ­θη­καν.

Αυτό απο­τυ­πώ­νε­ται με τρόπο σαφή και σε πρό­σφατη πράξη του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου για σύμβαση «μίσθω­σης μηχα­νη­μά­των και προ­μή­θειας αδρανών υλικών» του Δήμου Ρόδου, με προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό 312.900€ χωρίς ΦΠΑ και 387.996€ με ΦΠΑ.

Η πράξη αυτή δεν στη­ρί­ζε­ται σε εκτι­μή­σεις αλλά σε συγκε­κρι­μένα άρθρα και χρο­νο­λο­γίες που δεν επι­δέ­χο­νται ερμη­νειών.

Τι εξε­τά­ζει το Ελεγ­κτικό Συνέ­δριο και γιατί οι ακυ­ρώ­σεις δεν είναι ποινή αλλά πρόληψη

Ο προ­συμ­βα­τι­κός έλεγχος υπάρχει για να προ­λαμ­βά­νει παρά­νο­μες συμ­βά­σεις πριν αυτές υπο­γρα­φούν. Δεν είναι μια τυπική σφρα­γίδα. Ελέγχει αν η επι­λεγ­μένη δια­δι­κα­σία είναι νόμιμη, αν ο φάκελος είναι πλήρης, αν η δαπάνη είναι τεκ­μη­ριω­μένη και αν έχει δια­σφα­λι­στεί ο μέγι­στος δυνατός βαθμός αντα­γω­νι­σμού. Όταν τα ποσά υπερ­βαί­νουν συγκε­κρι­μένα όρια, ο έλεγχος είναι υπο­χρε­ω­τι­κός. Εφόσον δια­πι­στώ­νο­νται ελλεί­ψεις, η συνέ­πεια είναι αυτο­νό­ητη. Η πράξη δεν τιμωρεί. Απο­τρέ­πει τη σύναψη μιας σύμ­βα­σης που θα ήταν έκθετη και πιθανόν άκυρη.

Τι λέει ρητά η πράξη του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου

Στις 27 Νοεμ­βρίου 2025 ο αρμό­διος επί­τρο­πος εξέτασε τον φάκελο και το σχέδιο σύμ­βα­σης. Έκρινε ότι η δια­δι­κα­σία «δια­πραγ­μά­τευ­σης χωρίς προη­γού­μενη δημο­σί­ευση» δεν ήταν νόμιμη διότι δεν συνέ­τρε­χαν σωρευ­τικά οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις του άρθρου 32 παρ.2γ του ν.4412/2016. Κεντρικό σημείο ήταν το χρονικό κενό.

Από το ακραίο γεγονός της 30 Νοεμ­βρίου 2024 μέχρι την απο­στολή πρό­σκλη­σης στις 29 Ιουλίου 2025 μεσο­λά­βη­σαν σχεδόν 8 μήνες, ενώ η κατα­κύ­ρωση ακο­λού­θησε περίπου 9 μήνες μετά το συμβάν.

Ένας τέτοιος ορί­ζο­ντας, τονίζει η πράξη, αρκεί για να γίνει ανοικτή ή κλειστή δια­δι­κα­σία έστω με συντμη­μέ­νες προ­θε­σμίες, άρα το «κατε­πεί­γον» δεν τεκ­μη­ριώ­θηκε.

Το άρθρο 32 δεν είναι «λευκή επιταγή»

Η δια­πραγ­μά­τευση χωρίς δημο­σί­ευση είναι εξαί­ρεση και ερμη­νεύ­ε­ται συσταλ­τικά. Επι­τρέ­πε­ται «στο μέτρο που είναι απο­λύ­τως απα­ραί­τητο» όταν η επεί­γουσα ανάγκη οφεί­λε­ται σε απρό­βλε­πτα γεγο­νότα και δεν είναι δυνατή ούτε η τήρηση των συντε­τμη­μέ­νων προ­θε­σμιών.

Το βάρος από­δει­ξης ανήκει απο­κλει­στικά στην ανα­θέ­τουσα αρχή. Σύμφωνα με την πράξη, ο Δήμος όφειλε να απο­δεί­ξει όχι μόνο ότι υπήρξε θεο­μη­νία, αλλά ότι μέσα στο συγκε­κρι­μένο χρο­νο­διά­γραμμα δεν ήταν αντι­κει­με­νικά εφικτή μια αντα­γω­νι­στική δια­δι­κα­σία με δημο­σί­ευση. Αυτό δεν τεκ­μη­ριώ­θηκε επαρκώς.

Η παρά­ταση της έκτα­κτης ανάγκης δεν αρκεί από μόνη της

Το νησί είχε κηρυ­χθεί και παρέ­μενε σε κατά­σταση έκτα­κτης ανάγκης, όμως η πράξη ξεκα­θα­ρί­ζει ότι αυτό δεν απο­τε­λεί αμάχητο τεκ­μή­ριο για να παρα­καμ­φθεί ο κανόνας του ανοι­κτού δια­γω­νι­σμού. Απαι­τού­νται ειδικά και πρό­σφατα τεκ­μή­ρια που να συν­δέ­ουν άμεσα την ανάγκη με το απρό­βλε­πτο γεγονός και να δικαιο­λο­γούν γιατί η λύση χωρίς δημο­σί­ευση ήταν η μόνη εφικτή στο «απο­λύ­τως απα­ραί­τητο» μέτρο. Μετά από 8 με 9 μήνες, το τεκ­μή­ριο του κατε­πεί­γο­ντος είχε απο­δυ­να­μω­θεί.

Έλειψαν κρίσιμα απο­δει­κτικά στοι­χεία

Η πράξη στη­λι­τεύει την έλλειψη ακρι­βούς προσ­διο­ρι­σμού σημείων και έκτασης επεμ­βά­σεων, την απουσία δελτίων κατα­γρα­φής ζημιών, αυτο­ψιών, χαρτών και υπη­ρε­σιακά υπο­γε­γραμ­μέ­νου φωτο­γρα­φι­κού υλικού που να απο­δει­κνύ­ουν αιτιώδη σύνδεση ζημιών και και­ρι­κού φαι­νο­μέ­νου. Χωρίς αυτά δεν μπορεί να επα­λη­θευ­θεί ότι οι εργα­σίες ήταν πράγ­ματι άμεσες, περιο­ρι­σμέ­νες στο απο­λύ­τως ανα­γκαίο και συναρ­τη­μέ­νες με τη θεο­μη­νία.

Πού «χάθηκε» ο αντα­γω­νι­σμός

Η πρό­σκληση εστάλη σε έναν μόνο οικο­νο­μικό φορέα με κρι­τή­ριο χαμη­λό­τερη τιμή και μηδε­νική έκπτωση. Η πράξη επι­ση­μαί­νει ότι, ακόμη και σε δια­πραγ­μά­τευση, η απο­στολή πρό­σκλη­σης σε περισ­σό­τε­ρους φορείς επι­τρέ­πει την ανά­πτυξη έστω και περιο­ρι­σμέ­νου αντα­γω­νι­σμού, κάτι που εδώ δεν επι­χει­ρή­θηκε ούτε αιτιο­λο­γή­θηκε πει­στικά. Η απουσία αντα­γω­νι­σμού πλήττει άμεσα τις αρχές δια­φά­νειας και ίσης μετα­χεί­ρι­σης.

Ατελής τεκ­μη­ρί­ωση κόστους και ωρι­μό­τη­τας

Ο φάκελος δεν περιείχε την απαι­τού­μενη αιτιο­λό­γηση κόστους ανά ώρα και ανά μηχά­νημα, τον υπο­λο­γι­σμό ανα­γκαίων ωρών, ούτε την τεκ­μη­ρί­ωση ποσο­τή­των αδρανών με έρευνα αγοράς ή συγκρι­τικά στοι­χεία. Τα άρθρα 18, 45 και 49 του ν.4412/2016 επι­βάλ­λουν αυστηρή τεκ­μη­ρί­ωση προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού, ωρι­μό­τη­τας και οικο­νο­μι­κό­τη­τας, ώστε να δια­σφα­λί­ζε­ται χρηστή δημο­σιο­νο­μική δια­χεί­ριση και ικα­νό­τητα των φορέων να υπο­βά­λουν ρεα­λι­στι­κές προ­σφο­ρές. Αυτά τα στοι­χεία κρί­θη­καν ανε­παρκή.

Ο προ­συμ­βα­τι­κός έλεγχος ήταν  υπο­χρε­ω­τι­κός

Επειδή το ποσό υπερέβη τα 300.000€ χωρίς ΦΠΑ, ο προ­συμ­βα­τι­κός έλεγχος του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου ήταν υπο­χρε­ω­τι­κός πριν από τη σύναψη. Ο σκοπός του ελέγχου είναι προ­λη­πτι­κός για να απο­τρέ­πο­νται μη νόμιμες συμ­βά­σεις. Αυτό επα­να­λαμ­βά­νε­ται ρητά στην πράξη, μαζί με τη συνέ­πεια ότι σύμβαση που παρα­κάμ­πτει τον έλεγχο είναι άκυρη.

Τι σημαί­νουν όλα αυτά για τη δημόσια συζή­τηση

Η πολι­τική επι­χει­ρη­μα­το­λο­γία περί καθυ­στε­ρή­σεων άλλων φορέων δεν αρκεί για να στη­ρί­ξει εξαί­ρεση από τον κανόνα του ανοι­κτού δια­γω­νι­σμού. Ακόμη και όταν υπάρχει πίεση για άμεσες παρεμ­βά­σεις, ο νόμος απαιτεί συγκε­κρι­μένα απο­δει­κτικά, ρεα­λι­στικό χρο­νο­προ­γραμ­μα­τι­σμό, τεκ­μη­ρί­ωση κόστους και, όπου είναι εφικτό, πραγ­μα­τικό αντα­γω­νι­σμό.

Η πράξη δείχνει ότι οι ακυ­ρώ­σεις δεν είναι προϊόν αυθαι­ρε­σίας αλλά εφαρ­μογή μιας νομο­λο­γίας που προ­στα­τεύει το δημόσιο χρήμα, την ισότιμη πρό­σβαση και την αξιο­πι­στία των συμ­βά­σεων.

Γιατί η συζή­τηση πρέπει να γυρίσει από το πολι­τικό στο απο­δει­κτικό

Η πολι­τική διά­σταση είναι ανα­πό­φευ­κτη. Οι πολίτες πιέζουν δικαίως για παρεμ­βά­σεις και η διοί­κηση αναζητά γρή­γο­ρες λύσεις. Όμως οι θεσμοί δεν μπορούν να λει­τουρ­γούν με προ­θέ­σεις. Λει­τουρ­γούν με φάκελο. Όταν η συζή­τηση μένει στο ποιος ευθύ­νε­ται για τις καθυ­στε­ρή­σεις, το απο­τέ­λε­σμα είναι αδιέ­ξοδο. Όταν μετα­φέ­ρε­ται στο τι λείπει για να σταθεί νομικά μια εξαί­ρεση, τότε υπάρχει αμέσως δρόμος. Η πράξη του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου δίνει ακριβώς αυτό. Έναν κατά­λογο συγκε­κρι­μέ­νων ελλεί­ψεων που μπορούν να διορ­θω­θούν και ένα σαφές μήνυμα ότι ο δρόμος του νόμου είναι απαι­τη­τι­κός αλλά βατός.

Ο οδικός χάρτης  συμ­μόρ­φω­σης για τις επό­με­νες κινή­σεις

Για αντί­στοιχα έργα απο­κα­τά­στα­σης, ο δρόμος που προ­κύ­πτει από την πράξη είναι σαφής: ταχεία αλλά τεκ­μη­ριω­μένη επιλογή δια­δι­κα­σίας με δημο­σί­ευση και συντμη­μέ­νες προ­θε­σμίες όπου χρειά­ζε­ται, πλήρης φάκελος με αυτο­ψίες, χάρτες, φωτο­γρα­φικά τεκ­μή­ρια και δελτία κατα­γρα­φής ζημιών, ανα­λυ­τική κοστο­λό­γηση βάσει έρευνας αγοράς και πρό­σκληση περισ­σό­τε­ρων οικο­νο­μι­κών φορέων ακόμη και σε καθε­στώς δια­πραγ­μά­τευ­σης. Μόνο έτσι μπορεί να συν­δυα­στεί η ανάγκη ταχύ­τη­τας με τη νομική ασφά­λεια.

Το δια­κύ­βευμα δεν είναι αν μια δημο­τική διοί­κηση «προ­σπά­θησε». Είναι αν απο­δει­κνύ­ε­ται, στον χρόνο και με τα σωστά έγγραφα, ότι η εξαί­ρεση του άρθρου 32 είναι η μόνη νόμιμη οδός. Η πρό­σφατη πράξη του Ελεγ­κτι­κού Συνε­δρίου για τον Δήμο Ρόδου τοπο­θε­τεί τη συζή­τηση στη σωστή βάση.

Οι ακυ­ρώ­σεις δεν είναι εμπόδιο από «γρα­φειο­κρα­τική εμμονή». Είναι σήμα ότι η νομι­μό­τητα, η δια­φά­νεια και ο αντα­γω­νι­σμός δεν ανα­στέλ­λο­νται, ακόμη και όταν οι πιέσεις της πραγ­μα­τι­κό­τη­τας είναι μεγάλες.