Ξεμπλοκάρει το έργο αντιπλημμυρικής προστασίας του Αρχαγγέλου μετά από απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου

Η συ­νε­δρί­α­ση της 6ης Αυ­γού­στου οδη­γεί σε έγκρι­ση της με­λέ­της – Διευ­κρι­νή­σεις της Γε­νι­κής Διεύ­θυν­σης Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού στην «δη­μο­κρα­τι­κή»

Η έντο­νη δη­μό­σια συ­ζή­τη­ση που ξέ­σπα­σε τις τε­λευ­ταί­ες ημέ­ρες για την Τάφρο Τ1 στον Αρ­χάγ­γε­λο Ρόδου βρί­σκει πλέον νέα αφε­τη­ρία, μετά από ανα­κοί­νω­ση του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού προς την «δη­μο­κρα­τι­κή» που γνω­στο­ποιεί, με­τα­ξύ άλλων, ότι το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο γνω­μο­δό­τη­σε υπέρ της έγκρι­σης της με­λέ­της.

Το έργο, ενταγ­μέ­νο στο ΕΣΠΑ 2021-2027 και συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 5,16 εκατ. ευρώ για την Τάφρο Τ1, είχε βρε­θεί στο επί­κε­ντρο αντι­πα­ρά­θε­σης ανά­με­σα στην ανά­γκη άμε­σης αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θω­ρά­κι­σης και την προ­στα­σία του κη­ρυγ­μέ­νου αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου ως και της «αι­σθη­τι­κής» των έργων.

Η δια­μά­χη και η ιστο­ρι­κή «σκιά»

Ο Αρ­χάγ­γε­λος Ρόδου, με ιστο­ρι­κά κα­τά­λοι­πα από την ύστε­ρη νε­ο­λι­θι­κή πε­ρί­ο­δο έως τα με­σαιω­νι­κά χρό­νια, απο­τε­λεί έναν από τους πλέον ευά­λω­τους οι­κι­σμούς του νη­σιού σε ακραία και­ρι­κά φαι­νό­με­να. Η ανά­γκη για αντι­πλημ­μυ­ρι­κή προ­στα­σία είναι τεκ­μη­ριω­μέ­νη από δε­κα­ε­τί­ες, καθώς οι στε­νοί δρό­μοι και οι υφι­στά­με­νες πα­ρεμ­βά­σεις σε ρέ­μα­τα δεν επαρ­κούν για την απορ­ροή των ομ­βρί­ων.

Η Αρ­χαιο­λο­γι­κή Υπη­ρε­σία είχε εκ­φρά­σει επι­φυ­λά­ξεις για την αι­σθη­τι­κή και πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή επί­πτω­ση της Τά­φρου Τ1, το­νί­ζο­ντας ότι η όδευ­σή της περνά κοντά σε αρ­χαία λα­το­μεία, μυ­κη­ναϊ­κούς τά­φους και πα­ρα­δο­σια­κές ανα­λημ­μα­τι­κές κα­τα­σκευ­ές. Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, από την άλλη, επέ­με­νε πως οι προ­σαρ­μο­γές στη χά­ρα­ξη και οι τε­χνι­κές βελ­τιώ­σεις αρ­κούν για να προ­στα­τεύ­σουν τα μνη­μεία, ενώ πα­ράλ­λη­λα εξα­σφα­λί­ζε­ται η ασφά­λεια των κα­τοί­κων.

Η ανα­κοί­νω­ση – απά­ντη­ση του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού

Στην επί­ση­μη το­πο­θέ­τη­σή της, η Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς ανα­φέ­ρει:

«Με αφορ­μή το ση­με­ρι­νό σας δη­μο­σί­ευ­μα με τίτλο «Η αρ­χαιο­λο­γία “φρε­νά­ρει” έργο αντι­πλημ­μυ­ρι­κής θω­ρά­κι­σης στον Αρ­χάγ­γε­λο για … αι­σθη­τι­κούς λό­γους», η Γε­νι­κή Διεύ­θυν­ση Αρ­χαιο­τή­των και Πο­λι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς του Υπουρ­γεί­ου Πο­λι­τι­σμού σας ενη­με­ρώ­νει ότι:

Η με­λέ­τη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών επι­πτώ­σε­ων του έργου «Αντι­πλημ­μυ­ρι­κή προ­στα­σία Αρ­χαγ­γέ­λου Ρόδου» εξε­τά­στη­κε από το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο στην υπ. 31 Συ­νε­δρί­α­σή του, στις 06/08/2025. Το έργο εμπί­πτει εξ ολο­κλή­ρου στον κη­ρυγ­μέ­νο αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο του Αρ­χαγ­γέ­λου. Στην ευ­ρύ­τε­ρη πε­ριο­χή του ση­με­ρι­νού Αρ­χαγ­γέ­λου εντο­πί­ζο­νται ση­μα­ντι­κό­τα­τα αρ­χαιο­λο­γι­κά κα­τά­λοι­πά, που χρο­νο­λο­γού­νται από την ύστε­ρη νε­ο­λι­θι­κή πε­ρί­ο­δο μέχρι τα με­σαιω­νι­κά χρό­νια, αλλά και μνη­μεία της πε­ριό­δου της τουρ­κο­κρα­τί­ας και των νε­ό­τε­ρων χρό­νων, με πλέον πε­ρί­βλε­πτο το με­σαιω­νι­κό κά­στρο στο μέσον του οι­κι­σμού.

Η βα­σι­κή φι­λο­σο­φία χα­ρά­ξε­ως των έργων αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας είναι να εκτρα­πούν τα όμ­βρια εκτός του οι­κι­σμού του Αρ­χαγ­γέ­λου, διότι είναι αδύ­να­τη η κα­τα­σκευή έργων απορ­ρο­ής της πλημ­μυ­ρι­κής πα­ρο­χής μέσα στους στε­νούς δρό­μους του οι­κι­σμού. Ως εκ τού­του, το εν θέ­μα­τι έργο, συ­νο­λι­κού προ­ϋ­πο­λο­γι­σμού 14.500.000 ευρώ, πε­ρι­λαμ­βά­νει επεμ­βά­σεις με­γά­λης κλί­μα­κας. Πιο ανα­λυ­τι­κά προ­βλέ­πε­ται η κα­τα­σκευή δύο απο­στραγ­γι­στι­κών συλ­λε­κτή­ριων τά­φρων (τά­φροι Τ1 και Τ2), μι­κρό­τε­ρα τε­χνι­κά έργα, καθώς και η δια­μόρ­φω­ση των συμ­βαλ­λό­ντων φυ­σι­κών ρε­μά­των Λι­βά­δια-Μά­κρω­νας και Αγίου Γε­ωρ­γί­ου με κα­θα­ρι­σμούς, δια­πλα­τύν­σεις και υπο­γειο­ποι­ή­σεις.

Ιδιαι­τέ­ρως η Τά­φρος Τ1, η οποία πε­ρι­τρέ­χει τον οι­κι­σμό από νότια, επί των υπω­ρειών των ορέων Κά­ρα­βος και Προ­φή­της Ηλίας, συ­νο­λι­κού μή­κους 1.270 μέτρα, θα πα­ρα­λαμ­βά­νει την επι­φα­νεια­κή απορ­ροή υδά­των από τα υψώ­μα­τα αυτά και θα την εκτρέ­πει προς το ρέμα Μά­κρω­να, μή­κους 3.180 μ. Για την κα­τα­σκευή της Τά­φρου προ­βλέ­πε­ται διά­νοι­ξη ορύγ­μα­τος πλά­τους 1,5μ. με εκτε­τα­μέ­νες ερ­γα­σί­ες εκ­βρα­χι­σμού, εντός του οποί­ου θα κα­τα­σκευα­στεί ανοι­χτή τά­φρος από σκυ­ρό­δε­μα για τη συλ­λο­γή των ομ­βρί­ων και θα δια­μορ­φω­θεί πα­ράλ­λη­λη οδο­ποι­ΐα συ­ντή­ρη­σης της τά­φρου, πλά­τους 5μ. Μαζί με τη στή­ρι­ξη των βό­ρειων πρα­νών, οι κατά μήκος προ­βλε­πό­με­νες επεμ­βά­σεις φθά­νουν κατά τό­πους σε πλά­τος έως 20μ. Τα πα­ρα­πά­νω τε­χνι­κά στοι­χεία, καθώς και αρ­χαιό­τη­τες που εντο­πί­ζο­νται -ιδιαι­τέ­ρως στο δυ­τι­κό τμήμα της προ­βλε­πό­με­νης όδευ­σης της τά­φρου Τ1- οδή­γη­σαν την Εφο­ρεία Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου στη δια­τύ­πω­ση επι­φυ­λά­ξε­ων ανα­φο­ρι­κά την αι­σθη­τι­κή βλάβη που τυχόν θα προ­κα­λού­σαν τα υψηλά πρανή της εκ­σκα­φής που δη­μιουρ­γού­νται από τους εκ­βρα­χι­σμούς πε­ρι­με­τρι­κά του οι­κι­σμού και του αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου.

Ωστό­σο, το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο στην ανω­τέ­ρω συ­νε­δρία του, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ότι: 1. Πρό­κει­ται για έργο υπο­δο­μής, ιδιαι­τέ­ρως ση­μα­ντι­κού και ανα­γκαί­ου για την ικα­νο­ποί­η­ση ζω­τι­κών ανα­γκών του κοι­νω­νι­κού συ­νό­λου, 2. Ότι το νησί της Ρόδου, έχει υπο­στεί τα τε­λευ­ταία 25 χρό­νια ση­μα­ντι­κές πλημ­μύ­ρες, συ­νέ­πεια των οποί­ων ήταν οι κα­τα­στρο­φές σε ιδιο­κτη­σί­ες και σε επι­χει­ρή­σεις, αλλά κυ­ρί­ως η απώ­λεια αν­θρω­πί­νων ζωών, και 3. Την πρό­τα­ση των με­λε­τη­τών για πα­ρά­καμ­ψη της όδευ­σής της Τά­φρου Τ1, ώστε να μην θιγεί το αρ­χαίο λα­το­μείο, γνω­μο­δό­τη­σε υπέρ της έγκρι­σης της με­λέ­της, θέ­το­ντας όρους με τους οποί­ους επι­διώ­κε­ται ο βέλ­τι­στος συν­δυα­σμός της προ­στα­σί­ας των αρ­χαιο­τή­των -τις οποί­ες συ­να­ντά η όδευ­ση του αντι­πλημ­μυ­ρι­κού έργου- με την έγκαι­ρη ολο­κλή­ρω­σή του.

Η σχε­τι­κή Από­φα­ση βρί­σκε­ται στο στά­διο της διοι­κη­τι­κής επε­ξερ­γα­σί­ας.»

Στην ση­με­ρι­νή έντυ­πη έκ­δο­ση της “δη­μο­κρα­τι­κής” δη­μο­σιεύ­θη­κε το ακό­λου­θο άρθρο:

Το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο θα κρί­νει την… «αι­σθη­τι­κή βλάβη» και την αντι­πλημ­μυ­ρι­κή θω­ρά­κι­ση στον Αρ­χάγ­γε­λο

• Έργο 5,16 εκατ. ευρώ κιν­δυ­νεύ­ει με κα­θυ­στέ­ρη­ση ή ανα­τρο­πή λόγω εν­στά­σε­ων της Αρ­χαιο­λο­γι­κής Υπη­ρε­σί­ας • Στο επί­κε­ντρο η Τά­φρος Τ1:  σω­τή­ριο έργο για τους κα­τοί­κους ή «μό­νι­μη πληγή» στον αρ­χαιο­λο­γι­κό χώρο;

Στην καρ­διά ενός από τα πιο ευά­λω­τα σε πλημ­μυ­ρι­κές κα­ται­γί­δες χωριά της Ρόδου, στον Αρ­χάγ­γε­λο, ξε­δι­πλώ­νε­ται μια σύ­γκρου­ση με γνω­στό ελ­λη­νι­κό απο­τύ­πω­μα: η ανα­μέ­τρη­ση ανά­με­σα στην ανά­γκη για άμεση αντι­πλημ­μυ­ρι­κή θω­ρά­κι­ση και στη «μέ­ρι­μνα» προ­στα­σί­ας της πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς.

Το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο πρό­κει­ται να λύσει έναν γόρ­διο δεσμό που απει­λεί να στε­ρή­σει από τον οι­κι­σμό ένα έργο ενταγ­μέ­νο στο ΕΣΠΑ 2021-2027, συ­νο­λι­κού ύψους 5,16 εκατ. ευρώ για την Τάφρο Τ1, τη στιγ­μή που οι χει­μώ­νες δεν πε­ρι­μέ­νουν.

Η υπό­θε­ση της τά­φρου Τ1 στον Αρ­χάγ­γε­λο ανα­δει­κνύ­ει ένα ζή­τη­μα που ξε­περ­νά τη συ­γκε­κρι­μέ­νη με­λέ­τη, την τή­ρη­ση των θε­σμι­κών ορίων των υπη­ρε­σιών. Η Αρ­χαιο­λο­γι­κή Υπη­ρε­σία έχει αναμ­φι­σβή­τη­τη αρ­μο­διό­τη­τα να προ­στα­τεύ­ει και να ανα­δει­κνύ­ει τα μνη­μεία, να αξιο­λο­γεί τις επι­πτώ­σεις έργων και να θέτει όρους για την απο­φυ­γή βλα­βών. Όμως, όταν προ­χω­ρά στο επό­με­νο βήμα, προ­τεί­νο­ντας τε­χνι­κές λύ­σεις αντι­πλημ­μυ­ρι­κής προ­στα­σί­ας, ει­σέρ­χε­ται σε πεδίο που ανή­κει στις τε­χνι­κές και υδραυ­λι­κές ει­δι­κό­τη­τες.

Οι προ­τά­σεις για κα­θα­ρι­σμούς ρε­μά­των και απο­κα­τά­στα­ση ξε­ρο­λι­θιών, όσο κα­λο­προ­αί­ρε­τες κι αν είναι, δεν απο­τε­λούν προ­ϊ­όν εξει­δι­κευ­μέ­νων υδραυ­λι­κών με­λε­τών, ούτε απα­ντούν επαρ­κώς στις σύγ­χρο­νες ανά­γκες ενός ανα­πτυσ­σό­με­νου οι­κι­σμού που ζει ήδη τις συ­νέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλ­λα­γής.

Η Πε­ρι­φέ­ρεια Νο­τί­ου Αι­γαί­ου με υπό­μνη­μά της προς το ΚΑΣ πα­ρου­σί­α­σε τε­χνι­κά δε­δο­μέ­να, απο­στά­σεις και προ­σαρ­μο­γές στη χά­ρα­ξη, δεί­χνο­ντας ότι ο σχε­δια­σμός μπο­ρεί να συν­δυά­σει προ­στα­σία μνη­μεί­ων και ασφά­λεια κα­τοί­κων.

Η τε­λι­κή κρίση του Κ.Α.Σ. δεν αφορά μόνο την τύχη ενός έργου, αλλά και την οριο­θέ­τη­ση των ρόλων, πού τε­λειώ­νει η αρ­χαιο­λο­γι­κή γνω­μο­δό­τη­ση και πού ξε­κι­νά η τε­χνι­κή ευ­θύ­νη για την ασφά­λεια μιας κοι­νό­τη­τας. Γιατί η σύγ­χυ­ση ρόλων δεν κα­θυ­στε­ρεί απλώς τα έργα, υπο­νο­μεύ­ει την ίδια την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα της διοί­κη­σης.

Το αντι­κεί­με­νο της δια­μά­χης:  τι προ­βλέ­πει η με­λέ­τη

Το συ­νο­λι­κό έργο «Αντι­πλημ­μυ­ρι­κή προ­στα­σία Αρ­χαγ­γέ­λου Ρόδου» πε­ρι­λαμ­βά­νει, πέρα από την Τάφρο Τ1, μια δεύ­τε­ρη τάφρο (Τ2) και πα­ρεμ­βά­σεις σε υφι­στά­με­να ρέ­μα­τα. Η επί­ση­μη δια­βί­βα­ση από­ψε­ων της Εφο­ρεί­ας Αρ­χαιο­τή­των Δω­δε­κα­νή­σου προς το Υπουρ­γείο Πο­λι­τι­σμού, με ημε­ρο­μη­νία 3 Αυ­γού­στου 2025, πε­ρι­γρά­φει έργο με­γά­λης κλί­μα­κας εντός του θε­σμο­θε­τη­μέ­νου αρ­χαιο­λο­γι­κού χώρου, με κύ­ριες συ­νι­στώ­σες την κα­τα­σκευή της Τά­φρου Τ1 μή­κους 3.180 μ., της Τά­φρου Τ2 μή­κους 2.158 μ. και διευ­θε­τή­σεις στις κοί­τες των ρε­μά­των Λει­βα­δί­ων–Μά­κρω­να και Αγίου Γε­ωρ­γί­ου.

Η Τά­φρος Τ1 έχει σχε­δια­στεί ως ανοι­χτή απο­στραγ­γι­στι­κή υπο­δο­μή στους πρό­πο­δες των υψω­μά­των Κά­ρα­βος και Προ­φή­της Ηλίας, με διά­νοι­ξη ορύγ­μα­τος πλά­τους πε­ρί­που 15 μέ­τρων, εκτε­τα­μέ­νους εκ­βρα­χι­σμούς, σκυ­ρο­δε­τη­μέ­νη δια­το­μή και πα­ράλ­λη­λη οδό συ­ντή­ρη­σης πλά­τους 5 μέ­τρων — ένα τε­χνι­κό απο­τύ­πω­μα που κατά τό­πους φτά­νει τα 20 μέτρα.

Τι λέει η Αρ­χαιο­λο­γι­κή Υπη­ρε­σία: «ανε­πα­νόρ­θω­τη κα­τα­στρο­φή» και «αι­σθη­τι­κή βλάβη»

Η Εφο­ρεία, τεκ­μη­ριώ­νο­ντας το αρ­χαιο­λο­γι­κό υπό­βα­θρο της πε­ριο­χής, με ευ­ρή­μα­τα από την ύστε­ρη νε­ο­λι­θι­κή εποχή έως και τα με­σαιω­νι­κά χρό­νια, κα­τα­γρά­φει πλη­θώ­ρα μνη­μεί­ων κατά μήκος της προ­τει­νό­με­νης χά­ρα­ξης: ίχνη αρ­χαί­ων λα­το­μεί­ων στη θέση Πε­τρο­κο­πιό, σπη­λαιώ­δεις κα­τα­σκευ­ές με πι­θα­νή τα­φι­κή χρήση, μυ­κη­ναϊ­κούς τά­φους στη θέση Μαλά και εκτε­τα­μέ­να συ­στή­μα­τα αρ­χαί­ων ανα­λημ­μα­τι­κών τοί­χων που απο­τυ­πώ­νουν μια δια­χρο­νι­κή γε­ωρ­γι­κή ορ­γά­νω­ση του το­πί­ου.

Κομ­βι­κά ση­μεία της κρι­τι­κής είναι ότι η Τ1, όπως υπο­βλή­θη­κε, περνά «επάνω ακρι­βώς» από τα­φι­κό συ­γκρό­τη­μα στην πε­ριο­χή Φελ­λα­δού­νια, ενώ το συ­νο­λι­κό τε­χνι­κό ίχνος θα συ­νι­στά «μό­νι­μη πληγή ορατή από πα­ντού», μια αι­σθη­τι­κή υπο­βάθ­μι­ση που, κατά την Υπη­ρε­σία, δε­σπό­ζει στους άξο­νες θέ­α­σης από και προς την εθνι­κή οδό Ρόδου–Λίν­δου.

Σε επί­πε­δο δια­δι­κα­σί­ας, η Εφο­ρεία επι­κα­λεί­ται το θε­σμι­κό πλαί­σιο της πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κής αδειο­δό­τη­σης, δί­νο­ντας έμ­φα­ση ότι, λόγω με­γέ­θους, απαι­τή­θη­καν επα­νει­λημ­μέ­νες αυ­το­ψί­ες και ότι τμή­μα­τα της χά­ρα­ξης είναι δυ­σπρό­σι­τα ή εντός ιδιω­τι­κών ακι­νή­των, στοι­χείο που πε­ρι­πλέ­κει τη γρή­γο­ρη τεκ­μη­ρί­ω­ση.

Στην κα­τα­κλεί­δα, η Υπη­ρε­σία ει­ση­γεί­ται «κατ’ αρχήν έγκρι­ση» μόνο για την Τ2 και τις διευ­θε­τή­σεις στα υφι­στά­με­να ρέ­μα­τα, προ­τεί­νο­ντας για την Τ1 «άλλη, ηπιό­τε­ρη τε­χνι­κή λύση» ή με­τα­τό­πι­ση της πο­ρεί­ας, ακόμη και «τρό­πους θε­ρα­πεί­ας/ από­κρυ­ψης» των σκυ­ρο­δε­τη­μέ­νων δια­το­μών ώστε να μειω­θεί η αι­σθη­τι­κή όχλη­ση.

Τα τε­χνι­κά αντε­πι­χει­ρή­μα­τα: τι αντι­πα­ρα­θέ­τει η Πε­ρι­φέ­ρεια

Σύμ­φω­να με δη­μο­σιο­γρα­φι­κές πλη­ρο­φο­ρί­ες, η Διεύ­θυν­ση Τε­χνι­κών Έργων υπεν­θυ­μί­ζει ότι η ιδέα μιας απο­στραγ­γι­στι­κής τά­φρου νο­τί­ως του οι­κι­σμού δεν είναι και­νούρ­για. Αντι­θέ­τως, προ­τά­θη­κε ήδη από τα τέλη της δε­κα­ε­τί­ας του ’90 ως λύση που θα εκτρέ­πει μα­κριά από τον στενό αστι­κό ιστό τα νερά που κα­τε­βαί­νουν από τον Προ­φή­τη Ηλία, μαζί με τα φερτά που σή­με­ρα εγκλω­βί­ζο­νται μέσα στους δρό­μους. Η ίδια πηγή ση­μειώ­νει ότι στις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του 2000 είχε δη­μο­πρα­τη­θεί τμήμα της χά­ρα­ξης, κα­τό­πιν εγκρί­σε­ων της τότε αρ­μό­διας αρ­χαιο­λο­γι­κής υπη­ρε­σί­ας και των συ­ναρ­μό­διων υπουρ­γεί­ων, και ότι πράγ­μα­τι δια­νοί­χθη­κε μικρό αρ­χι­κό κομ­μά­τι, πριν στα­μα­τή­σει για λό­γους άσχε­τους με την αρ­χαιο­λο­γία.

Οι ίδιες πλη­ρο­φο­ρί­ες ανα­φέ­ρουν πως τα ση­μεία αρ­χαιο­λο­γι­κού εν­δια­φέ­ρο­ντος που επι­κα­λεί­ται η Εφο­ρεία βρί­σκο­νται συχνά σε ση­μα­ντι­κές απο­στά­σεις από τη ζώνη κα­τά­λη­ψης της Τ1. Εν­δει­κτι­κά, ση­μεία που μνη­μο­νεύ­ο­νται δυ­τι­κά του κά­στρου απέ­χουν, κατά τους με­λε­τη­τές, εκα­το­ντά­δες μέτρα, ενώ προς τα ανα­το­λι­κά, στο Πε­τρο­κο­πιό, έγινε ήδη προ­σαρ­μο­γή της χά­ρα­ξης ώστε να εξέλ­θει της πε­ρι­μέ­τρου μι­κρού αρ­χαί­ου λα­το­μεί­ου. Ανά­λο­γα, άλλες θέ­σεις βρί­σκο­νται σε υψο­με­τρι­κά ανώ­τε­ρες στάθ­μες ή πα­ρεμ­βάλ­λο­νται υφι­στά­με­νοι αγρο­τι­κοί δρό­μοι, πε­ριο­ρί­ζο­ντας τον κίν­δυ­νο άμε­σης όχλη­σης.

Η κε­ντρι­κή ιδέα αυτής της επι­χει­ρη­μα­το­λο­γί­ας είναι ότι ο σχε­δια­σμός έχει ήδη πε­ρά­σει από επάλ­λη­λες βελ­τι­στο­ποι­ή­σεις, έτσι ώστε η Τ1 να εκ­πλη­ρώ­νει τον σκοπό της χωρίς να θίγει άμεσα κύρια μνη­μεία, και ότι η πε­ραι­τέ­ρω κα­θυ­στέ­ρη­ση εγκυ­μο­νεί απώ­λεια πόρων και συ­νέ­χι­ση του κιν­δύ­νου για τον οι­κι­σμό.

Χρο­νο­λό­γιο και «πα­ρά­θυ­ρα» κιν­δύ­νου για το ΕΣΠΑ

Η από­φα­ση έντα­ξης της Τ1 στο «Νότιο Αι­γαίο 2021–2027» υπο­γρά­φη­κε στις 20 Ια­νουα­ρί­ου 2025, εξα­σφα­λί­ζο­ντας 5,16 εκατ. ευρώ. Στις 3 Αυ­γού­στου 2025, η Εφο­ρεία δια­βί­βα­σε στο ΥΠΠΟΑ τις από­ψεις της επί της Με­λέ­της Πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κών Επι­πτώ­σε­ων, χα­ρα­κτη­ρί­ζο­ντας το έργο κα­τη­γο­ρί­ας Α2 και ζη­τώ­ντας τρο­πο­ποι­ή­σεις. Η χρο­νι­κή αλ­λη­λου­χία είναι κρί­σι­μη: η απαί­τη­ση για νέα με­λέ­τη και με­τα­τό­πι­ση πο­ρεί­ας ση­μαί­νει επα­νυ­πο­βο­λές, συ­μπλη­ρώ­σεις, πρό­σθε­τες αυ­το­ψί­ες και εν­δε­χο­μέ­νως νέες γνω­μο­δο­τή­σεις από συλ­λο­γι­κό όρ­γα­νο, δη­λα­δή το ίδιο το ΚΑΣ.

Σε ένα πε­ρι­βάλ­λον αυ­στη­ρών ορο­σή­μων εκτέ­λε­σης, κάθε μήνας που περνά αυ­ξά­νει την πι­θα­νό­τη­τα απέ­ντα­ξης ή ανα­κα­τα­νο­μής των πόρων, ει­δι­κά σε έργα που απαι­τούν απαλ­λο­τριώ­σεις ή σύν­θε­τες αδειο­δο­τή­σεις. Η κα­θυ­στέ­ρη­ση, επο­μέ­νως, δεν είναι απλώς δια­δι­κα­στι­κή· με­τα­φρά­ζε­ται σε διαρ­κή έκ­θε­ση του οι­κι­σμού σε πλημ­μυ­ρι­κό κίν­δυ­νο.

Ο ρόλος του ΚΑΣ

Στο επί­κε­ντρο βρί­σκε­ται το Κε­ντρι­κό Αρ­χαιο­λο­γι­κό Συμ­βού­λιο, που θα κλη­θεί να ισορ­ρο­πή­σει ανά­με­σα σε αντι­κρουό­με­να δη­μό­σια αγαθά: την προ­στα­σία των μνη­μεί­ων και την ασφά­λεια των κα­τοί­κων. Η από­φα­ση του ΚΑΣ θα κρί­νει όχι μόνο την τύχη της Τ1, αλλά και τα όρια της αρ­χαιο­λο­γι­κής γνω­μο­δό­τη­σης ένα­ντι της τε­χνι­κής αρ­μο­διό­τη­τας των υδραυ­λι­κών έργων, όπως ανα­δεί­χθη­κε και στον πρό­βλη­μα­τι­σμό περί «ορίων ρόλων» στην αρχή του πα­ρό­ντος κει­μέ­νου.

Η πιο αιχ­μη­ρή φράση της Εφο­ρεί­ας, ότι η Τ1 θα απο­τε­λεί «μό­νι­μη πληγή ορατή από πα­ντού», συ­μπυ­κνώ­νει μια κλα­σι­κή σύ­γκρου­ση: μπο­ρεί μια ορατή τε­χνι­κή υπο­δο­μή να κρι­θεί ασύμ­βα­τη με τον χα­ρα­κτή­ρα ενός αρ­χαιο­λο­γι­κού το­πί­ου όταν η εναλ­λα­κτι­κή είναι να πα­ρα­μέ­νει εκτε­θει­μέ­νος ένας οι­κι­σμός σε πλημ­μύ­ρες; Η Υπη­ρε­σία αντι­προ­τεί­νει, με­τα­ξύ άλλων, δια­μόρ­φω­ση φυ­σι­κών ρε­μά­των και ανα­κα­τα­σκευή ξε­ρο­λι­θιών, ενώ ανα­ζη­τεί και λύ­σεις «θε­ρα­πεί­ας/από­κρυ­ψης» των σκυ­ρο­δε­τη­μέ­νων δια­το­μών, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας ότι η φυ­τι­κή έν­δυ­ση δεν ται­ριά­ζει πά­ντο­τε στο ξερό, πε­τρώ­δες ανά­γλυ­φο.

Από την άλλη πλευ­ρά, οι τε­χνι­κές υπη­ρε­σί­ες αντι­τεί­νουν ότι οι κα­θα­ρι­σμοί και οι λε­κτι­κές «θε­ρα­πεί­ες» δεν επαρ­κούν για την ανά­σχε­ση τε­ρά­στιων όγκων πα­ρο­χής σε ακραία επει­σό­δια, ιδίως όταν τα υφι­στά­με­να ρέ­μα­τα έχουν σε τμή­μα­τα υπο­γειο­ποι­η­θεί, στε­νέ­ψει ή αυ­θαί­ρε­τα κα­τα­λη­φθεί, επι­βα­ρύ­νο­ντας την υδραυ­λι­κή τους ικα­νό­τη­τα. Η ίδια η Εφο­ρεία, στο έγ­γρα­φό της, ανα­γνω­ρί­ζει ότι στο ρέμα του Μα­γκα­φά οι πα­λαιό­τε­ρες πα­ρεμ­βά­σεις τσι­με­ντο­ποί­η­σης και πε­ριο­ρι­σμού δια­το­μών συ­νέ­τει­ναν σε πλημ­μυ­ρι­κά φαι­νό­με­να των τε­λευ­ταί­ων δε­κα­ε­τιών.