Πώς αντιμετωπίζει ο Δήμος Ρόδου την αστεγία στο νησί

• Πότε δη­μιουρ­γή­θη­καν οι δομές για τους αστέ­γους και ποιους εξυ­πη­ρε­τούν • Πάνω από 70 πε­ρί­που άτομα κα­τα­γε­γραμ­μέ­να είναι άστε­γοι στη Ρόδο • Ποιους εξυ­πη­ρε­τούν και ποια κί­νη­τρα δί­δο­νται μέσω ει­δι­κών προ­γραμ­μά­των • Ολο­κλη­ρω­μέ­νη πο­λι­τι­κή με ερ­γα­λεία για την αντι­με­τώ­πι­ση του κοι­νω­νι­κού αυτού προ­βλή­μα­τος • Επε­κτά­θη­κε το φαι­νό­με­νο στη Σύμη, στην Τήλο και στη Χάλκη

Το πρό­σφα­το πε­ρι­στα­τι­κό με τον άστε­γο συ­μπο­λί­τη μας, στη Με­σαιω­νι­κή Πόλη της Ρόδου, που έκανε τον γύρο του δια­δι­κτύ­ου και προ­κά­λε­σε θύ­ελ­λα αντι­δρά­σε­ων και αλ­γει­νών εντυ­πώ­σε­ων, επα­νέ­φε­ρε το θέμα ενός σο­βα­ρού κοι­νω­νι­κού προ­βλή­μα­τος που αντι­με­τω­πί­ζει και το νησί μας.

Η αστε­γία, ήτοι η έλ­λει­ψη στέ­γης (ενός προ­σω­πι­κού χώρου ή οι­κί­ας) έχει πλή­ξει και τη δική μας πε­ριο­χή. Τα στοι­χεία του Δήμου Ρόδου, μαρ­τυ­ρούν τη σκλη­ρή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα. Αυτή τη στιγ­μή πάνω από 70 συ­μπο­λί­τες μας χα­ρα­κτη­ρί­ζο­νται ως άστε­γοι (σε όλο το νησί της Ρόδου). Πολ­λοί πα­ρα­μέ­νουν σε εξω­τε­ρι­κούς χώ­ρους, ενώ άλλοι ακόμη κι αν ανα­ζη­τούν μια στέγη, τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές επα­νέρ­χο­νται στην προη­γού­με­νη κα­τά­στα­ση.

Πότε πα­ρου­σιά­στη­κε η έξαρ­ση του φαι­νο­μέ­νου

Όπως είναι γνω­στό, η Ρόδος στη­ρί­ζε­ται ως επί το πλεί­στον στη μο­νο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού. Αυτό είχε σαν απο­τέ­λε­σμα να ση­μειω­θεί έξαρ­ση της αστε­γί­ας μετά την παν­δη­μι­κή κρίση του κο­ρω­νοϊ­ού με πολ­λούς συ­μπο­λί­τες μας, να βρί­σκο­νται σε δύ­σκο­λη κα­τά­στα­ση. Μόνον στο Κέ­ντρο Κοι­νό­τη­τας του Δήμου Ρόδου, κα­τα­γρά­φτη­καν πάνω από 100 άτομα ως άστε­γοι.

Αντι­μέ­τω­πη με τα νέα δε­δο­μέ­να, η Διεύ­θυν­ση Κοι­νω­νι­κής Πο­λι­τι­κής και Υγεί­ας, προ­χώ­ρη­σε σε αί­τη­μα αλ­λα­γής του σχε­δια­σμού του Επι­χει­ρη­σια­κού Προ­γράμ­μα­τος «Νότιο Αι­γαίο 2014-2020» για πρό­βλε­ψη λει­τουρ­γί­ας Δομών Αστέ­γων, αί­τη­μα το οποίο έγινε απο­δε­κτό. Έτσι, τον Οκτώ­βριο του 2022, λει­τούρ­γη­σαν οι Δομές Αστέ­γων Δήμου Ρόδου που πε­ρι­λαμ­βά­νουν Ανοι­χτό Κέ­ντρο Ημέ­ρας Αστέ­γων και Υπνω­τή­ριο στην οδό Στε­φά­νου Κα­ζού­λη 44.

Το κυ­ρί­ως πρό­βλη­μα των αστέ­γων είναι η τα­κτο­ποί­η­ση των φο­ρο­λο­γι­κών και φο­ρο­τε­χνι­κών εκ­κρε­μο­τή­των τους, για να μπο­ρέ­σουν να εντα­χθούν σε επι­δό­μα­τα και να εμ­φα­νί­ζε­ται η κα­τά­στα­σή τους στην Δ.Ο.Υ. Γι’ αυτό και υπάρ­χει φο­ρο­τε­χνι­κός που πα­ρέ­χει αυτές τις υπη­ρε­σί­ες.

Επι­πλέ­ον, πα­ρέ­χο­νται νο­ση­λευ­τι­κές και ια­τρι­κές υπη­ρε­σί­ες, καθώς τα άτομα που μέ­νουν πολύ καιρό άστε­γοι έχουν ασθέ­νειες που πρέ­πει να αντι­με­τω­πι­στούν και να κά­νουν εξε­τά­σεις στο ΓΝ Ρόδου.

Επι­πλέ­ον, πρό­σφα­τα η Διεύ­θυν­ση Με­τα­φο­ρών διέ­θε­σε ει­σι­τή­ρια ελευ­θέ­ρας ει­σό­δου στα λε­ω­φο­ρεία για τους άστε­γους, για να μπο­ρούν να με­τα­κι­νού­νται δω­ρε­άν.

Αυτή τη στιγ­μή, έχουν κα­τα­γρα­φεί πάνω από 70 άτομα σε όλο το νησί, τα οποία είναι κα­τα­γε­γραμ­μέ­να.

Οι Δομές Αστέ­γων και τα ανα­λυ­τι­κά στοι­χεία

Στα χρό­νια λει­τουρ­γί­ας τους, οι Δομές Αστέ­γων, έχουν υπο­δε­χτεί, εξυ­πη­ρε­τή­σει και φι­λο­ξε­νή­σει 77 άτομα. Το 88,3% των ωφε­λού­με­νων ζή­τη­σε και έλαβε υπη­ρε­σί­ες τόσο από το Ανοι­χτό Κέ­ντρο Ημέ­ρας Αστέ­γων, όσο και από το Υπνω­τή­ριο, πα­ρου­σια­ζό­με­νο αυ­το­προ­σώ­πως στις Δομές κατά 81,8%. Ένα μικρό πο­σο­στό ωφε­λού­με­νων πραγ­μα­το­ποιεί τη­λε­φω­νι­κή συν­διά­λε­ξη πριν την πρώτη επί­σκε­ψη.

Το 65% των ωφε­λού­με­νων είναι άντρες και το 35% γυ­ναί­κες. Ως προς την ηλι­κια­κή τους σύν­θε­ση το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό φι­λο­ξε­νού­με­νων είναι από ηλι­κί­ες 56 ετών και άνω, με τον με­γα­λύ­τε­ρο που έχει δε­χτεί υπη­ρε­σί­ες να είναι 83 ετών. Το 3,9% των ωφε­λού­με­νων ήταν παι­διά κάτω των 10 ετών, συ­νο­δευό­με­να από τους γο­νείς τους.

Οι ηλι­κια­κές ομά­δες ωφε­λού­με­νων

Ηλι­κια­κή ομάδα Πο­σο­στό ωφε­λού­με­νων

19 ετών έως 25 13,0%

26 ετών έως 35 10,4%

36 ετών έως 45 15,6%

46 ετών έως 55 13,0%

56 ετών έως 65 19,5%

66 ετών και άνω 15,6%

Το 61,1% των ωφε­λού­με­νων έχει Ελ­λη­νι­κή υπη­κο­ό­τη­τα, το 24,6% υπη­κο­ό­τη­τα εκτός Ε.Ε και το 14,3% εντός Ε.Ε. Ως προς την οι­κο­γε­νεια­κή τους κα­τά­στα­ση το 32% δη­λώ­νει δια­ζευγ­μέ­νο, το 28% ανύ­πα­ντρο, το 20% σε διά­στα­ση και το 12% έγ­γα­μο, ενώ το 64% δη­λώ­νει ότι είναι ο αρ­χη­γός της οι­κο­γέ­νειας. Ως προς το εκ­παι­δευ­τι­κό επί­πε­δό τους το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό 33,3% είναι από­φοι­τοι Υπο­χρε­ω­τι­κής Εκ­παί­δευ­σης, το 25% έχει ολο­κλη­ρώ­σει τη Δευ­τε­ρο­βάθ­μια Εκ­παί­δευ­ση, ενώ από 16,7% είναι από­φοι­τοι Δη­μο­τι­κού και Πα­νε­πι­στη­μια­κής Εκ­παί­δευ­σης αντί­στοι­χα. Το 41,6% υπο­φέ­ρει από χρό­νιο / δυ­σί­α­το νό­ση­μα και από αυ­τούς πε­ρί­που το 60% έχει λάβει πι­στο­ποι­η­τι­κό ΚΕΠΑ.

Ως προς την ερ­γα­σια­κή τους κα­τά­στα­ση το 37,5% δη­λώ­νει άνερ­γο με το 8,3% να μην ψά­χνει για ερ­γα­σία, το 29,2% να ερ­γά­ζε­ται πε­ρι­στα­σια­κά, το 16,7% να είναι ανί­κα­νο προς ερ­γα­σία, ενώ μόλις το 4,2% να παίρ­νει σύ­ντα­ξη. Το 43,5% των ωφε­λου­μέ­νων παίρ­νει επι­δό­μα­τα (ανα­πη­ρι­κό, προ­νοια­κό, ΕΕΕ, Α21) με το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό από αυ­τούς να λαμ­βά­νει το Ελά­χι­στο Εγ­γυ­η­μέ­νο Ει­σό­δη­μα (41,7%) και ακο­λου­θεί το ανα­πη­ρι­κό με πο­σο­στό πε­ρί­που 26%.

Οι πε­ρισ­σό­τε­ροι βρι­σκό­ντου­σαν σε κα­τά­στα­ση αστε­γί­ας κάτω από ένα χρόνο (πο­σο­στό 60,9%) και έμε­ναν ή στον δρόμο (34,9%) ή σε ακα­τάλ­λη­λο ακί­νη­το (30,2%). Αρ­κε­τοί φι­λο­ξε­νού­νταν είτε σε μέλη οι­κο­γέ­νειας είτε σε φί­λους (20,9%) και κά­ποιοι (9,3%) κα­τοι­κού­σαν σε επι­σφα­λείς συν­θή­κες κα­τοι­κί­ας (έξωση, κτλ). Το με­γα­λύ­τε­ρο πο­σο­στό (47,8%) δή­λω­σε ότι η τε­λευ­ταία του δια­μο­νή ήταν σε ενοι­κια­ζό­με­νη κα­τοι­κία και ότι οδη­γή­θη­καν στην αστε­γία κατά 54,2% εξαι­τί­ας προ­σω­πι­κών σχέ­σε­ων ή οι­κο­γε­νεια­κών προ­βλη­μά­των και κατά 20,8% από ανε­παρ­κές ει­σό­δη­μα /ανερ­γία.

Το Κέ­ντρο Κοι­νό­τη­τας

Το Κέ­ντρο Κοι­νό­τη­τας με Πα­ράρ­τη­μα Ρομά Δήμου Ρόδου, τη διε­τία 2022-2024, κα­τέ­γρα­ψε 82 άτομα στο νησί της Ρόδου, που εμπί­πτουν στο κα­θε­στώς των Άστε­γων, όπως αυτό ορί­ζε­ται από την «Ευ­ρω­παϊ­κή τυ­πο­λο­γία για την έλ­λει­ψη στέ­γης και τον απο­κλει­σμό από την κα­τοι­κία (ETHOS)» της FEANTSA (Ευ­ρω­παϊ­κής Ομο­σπον­δί­ας Ορ­γα­νώ­σε­ων που ερ­γά­ζο­νται με τους Αστέ­γους).

Προ­κει­μέ­νου να προσ­διο­ρι­στεί το προ­φίλ της συ­γκε­κρι­μέ­νης ευά­λω­της ομά­δας, χρη­σι­μο­ποι­ή­θη­κε ερω­τη­μα­το­λό­γιο που είχε κα­ταρ­τι­στεί από τη Γε­νι­κή Γραμ­μα­τεία Κοι­νω­νι­κής Αλ­λη­λεγ­γύ­ης και Κα­τα­πο­λέ­μη­σης της Φτώ­χειας του Υπουρ­γεί­ου Ερ­γα­σί­ας και Κοι­νω­νι­κών Υπο­θέ­σε­ων (http://www.astegoi.gov.gr/) με το οποίο προ­έ­κυ­ψαν τα εξής στοι­χεία:

Το 70,7% των αστέ­γων είναι άν­δρες με μέση ηλι­κία τα 56,9 έτη, ενώ ο μέσος όρος ηλι­κί­ας των γυ­ναι­κών (29,3%) είναι τα 58,8 έτη. Αξί­ζει να επι­ση­μαν­θεί ότι η ηλι­κία των αστέ­γων του συ­γκε­κρι­μέ­νου δείγ­μα­τος ξε­κι­νά από τα 35 έτη φτά­νο­ντας μέχρι τα 84έτη, ενώ 70,8% του δείγ­μα­τος είναι από 50 χρο­νών και άνω. Το 95,1% είναι ελ­λη­νι­κής υπη­κο­ό­τη­τας, το 3,65% από χώρες εκτός ΕΕ και το 2,43% από χώρες της ΕΕ. Ως προς την οι­κο­γε­νεια­κή τους κα­τά­στα­ση το 58,54% είναι άγα­μοι, το 25,60% δια­ζευγ­μέ­νοι και το 6,09% σε διά­στα­ση. Ως προς το επί­πε­δο εκ­παί­δευ­σης το 57,3% είναι από­φοι­τοι Δη­μο­τι­κού, το 12,2% έχουν ολο­κλη­ρώ­σει την πρω­το­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση (γυ­μνά­σιο) και το 6,0% τη δευ­τε­ρο­βάθ­μια εκ­παί­δευ­ση. Το 9,7% έχει πάει σε με­ρι­κές τά­ξεις του Δη­μο­τι­κού, ενώ το 2,4% είναι πτυ­χιού­χοι ΑΕΙ. Το 95,12% του δείγ­μα­τος είναι άνερ­γοι, και το ει­σό­δη­μα που δη­λώ­νουν πως έχουν προ­έρ­χε­ται, κατά 93,9%, από κά­ποιο επί­δο­μα Το 96,34% από αυ­τούς λαμ­βά­νει το Ελά­χι­στο Εγ­γυ­η­μέ­νο Ει­σό­δη­μα και από αυ­τούς το 31,6% λαμ­βά­νει ταυ­τό­χρο­να και επί­δο­μα ανα­πη­ρί­ας. Μόλις ένας ανέ­φε­ρε ως ει­σό­δη­μα την επαι­τεία.

Ση­μειώ­νε­ται, τέλος ότι από το 2014, υπάρ­χει το πρό­γραμ­μα “Στέ­γα­ση και Ερ­γα­σία” (ξε­κί­νη­σε με την ονο­μα­σία “Στέ­γα­ση και Επα­νέ­ντα­ξη”). Στη συ­νέ­χεια, το 2018, ανα­δια­μορ­φώ­θη­κε και το 2020 θε­σμο­θε­τή­θη­κε ως μό­νι­μη δη­μό­σια πο­λι­τι­κή για την κα­τα­πο­λέ­μη­ση της έλ­λει­ψης στέ­γης. Στό­χος είναι να μπο­ρέ­σουν να εντα­χθούν τα άτομα που φι­λο­ξε­νού­νται ή απευ­θύ­νο­νται στις κοι­νω­νι­κές δομές στην αγορά ερ­γα­σί­ας και στον κοι­νω­νι­κό ιστό. Εάν εντα­χθούν σε αυτό το πρό­γραμ­μα, ο Δήμος πλη­ρώ­νει ενοί­κιο, νερό, τη­λέ­φω­νο, οι­κο­συ­σκευ­ές και επί­πλω­ση, ενώ χρη­μα­το­δο­τού­νται επι­χει­ρή­σεις (με ερ­γο­δο­τι­κές και ασφα­λι­στι­κές ει­σφο­ρές). Ήδη πολλά άτομα έχουν εντα­χθεί στα προ­γράμ­μα­τα αυτά και κα­τά­φε­ραν να βρουν στέγη και ερ­γα­σία.

Το νέο, επι­και­ρο­ποι­η­μέ­νο αυτό πρό­γραμ­μα επε­κτεί­νε­ται και στα νησιά της Σύμης, της Τήλου και της Χάλ­κης –σε με­μο­νω­μέ­να πε­ρι­στα­τι­κά τα οποία ωστό­σο, είναι υπαρ­κτά και σε αυτά τα νησιά.