Πώς διαμορφώνει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης τον εκλογικό χάρτη στα Δωδεκάνησα

• Μειώ­νε­ται σημα­ντικά ο υπο­χρε­ω­τι­κός αριθμός υπο­ψη­φίων δημο­τι­κών συμ­βού­λων • Το ύψος του παρα­βό­λου συμ­με­το­χής δεν συν­δέ­ε­ται με τον αριθμό των υπο­ψη­φίων αλλά με τον πλη­θυ­σμό του Δήμου • Η μετα­φορά των εκλογών εκτός του­ρι­στι­κής σεζόν διευ­κο­λύ­νει τις μετα­κι­νή­σεις και τη συμ­με­τοχή στην εκλο­γική δια­δι­κα­σία

Σαρω­τι­κές αλλαγές στον εκλο­γικό χάρτη της Δωδε­κα­νή­σου επι­φέ­ρει ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης που θα κατα­τε­θεί το φθι­νό­πωρο στη Βουλή και φέρει τη σφρα­γίδα του υπουρ­γού Εσω­τε­ρι­κών Θοδωρή Λιβά­νιου.

Οι αλλαγές στον εκλο­γικό νόμο για την Τοπική Αυτο­διοί­κηση έχουν ανα­λυ­θεί εκτενώς τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες, σχεδόν απο­κλει­στικά μέσα από το πρίσμα των μεγάλων αστικών κέντρων, αφή­νο­ντας εκτός τα νησιά όπου οι εκλογές έχουν εντελώς δια­φο­ρε­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά. Οι ανάγκες, οι συν­θή­κες, οι δυνα­τό­τη­τες και οι προ­κλή­σεις στα νησιά δια­φέ­ρουν ριζικά από αυτές των μεγάλων πόλεων.

Η κατάρ­γηση του δεύ­τε­ρου γύρου, η εισα­γωγή της εναλ­λα­κτι­κής ψήφου, η μετα­φορά της ημε­ρο­μη­νίας διε­ξα­γω­γής στο τέλος Νοεμ­βρίου και η δυνα­τό­τητα εκλογής υπο­ψη­φίων χωρίς σταυρό και η σημα­ντική μείωση του αριθμού των υπο­ψη­φίων, είναι μερικές μόνο από τις αλλαγές που δια­μορ­φώ­νουν νέες συν­θή­κες.

Η μετα­φορά των εκλογών εκτός του­ρι­στι­κής σεζόν είναι από τις πιο καθο­ρι­στι­κές αλλαγές. Στα νησιά, η συμ­με­τοχή στις εκλογές συμπί­πτει παρα­δο­σιακά με περίοδο αυξη­μέ­νων επαγ­γελ­μα­τι­κών υπο­χρε­ώ­σεων. Η διε­ξα­γωγή των εκλογών στο τέλος Νοεμ­βρίου, όταν έχει κλείσει η του­ρι­στική δρα­στη­ριό­τητα, αυξάνει τη συμ­με­τοχή καθώς σε πολλές περι­πτώ­σεις ήταν απα­γο­ρευ­τική λόγω των επαγ­γελ­μα­τι­κών υπο­χρε­ώ­σεων.

Η καθιέ­ρωση ενός εκλο­γι­κού γύρου μειώνει το πρα­κτικό βάρος για όσους θέλουν να συμ­με­τά­σχουν, ειδικά όσους πρέπει να μετα­κι­νη­θούν με πλοίο ή αερο­πλάνο ή ακόμα και σε μακρι­νές δια­δρο­μές με το αυτο­κί­νητο. Τα έξοδα μετα­κί­νη­σης περιο­ρί­ζο­νται, ενώ η συμ­με­τοχή των ετε­ρο­δη­μο­τών καθί­στα­ται πιο εφικτή. Σε αυτό προ­στί­θε­ται και η πρό­βλεψη για μελ­λο­ντική καθιέ­ρωση ηλε­κτρο­νι­κής ψήφου, η οποία αν εφαρ­μο­στεί, μπορεί να έχει κατα­λυ­τικό ρόλο για τις νησιω­τι­κές περιο­χές.

Άλλη κρίσιμη αλλαγή αφορά στο παρά­βολο συμ­με­το­χής. Πλέον, το ύψος του παρα­βό­λου δεν συν­δέ­ε­ται με τον αριθμό των υπο­ψη­φίων αλλά με τον πλη­θυ­σμό του Δήμου. Αυτό ευνοεί μικρούς νησιω­τι­κούς Δήμους όπου η συγκρό­τηση συν­δυα­σμών είναι δυσα­νά­λογα δύσκολη σε σχέση με το μέγεθος του εκλο­γι­κού σώματος.

Επι­πλέον, μειώ­νε­ται το όριο υπο­ψη­φίων ανά συν­δυα­σμό. Αντί του έως 150% του αριθμού των εδρών που ίσχυε, πλέον κάθε συν­δυα­σμός μπορεί να περι­λαμ­βά­νει υπο­ψη­φί­ους έως το 50% επι­πλέον των δια­θέ­σι­μων θέσεων. Στον Δήμο Ρόδου που δια­θέ­τει 43 έδρες για το δημο­τικό συμ­βού­λιο, με το προη­γού­μενο σύστημα μπο­ρούσε ένας συν­δυα­σμός να δηλώσει έως και 108 υπο­ψη­φί­ους για το δημο­τικό συμ­βού­λιο. Με τον νέο νόμο, το ανώτατο επι­τρε­πτό όριο είναι 65. Παρόλα αυτά, στις εκλογές του 2023 ο συν­δυα­σμός με τον μικρό­τερο αριθμό υπο­ψη­φίων δήλωσε 165 άτομα, ενώ ο μεγα­λύ­τε­ρος έφτασε τους 492, αριθμοί που περιε­λάμ­βα­ναν και τις υπο­ψη­φιό­τη­τες για τις τοπικές κοι­νό­τη­τες. Η μείωση αυτή, επο­μέ­νως, απο­συ­μπιέ­ζει ουσια­στικά τις τοπικές κοι­νω­νίες. Με βάση τον νέο νόμο, κάθε συν­δυα­σμός μπορεί να περι­λαμ­βά­νει υπο­ψη­φί­ους που αντι­στοι­χούν έως και στο 50% επι­πλέον των εδρών του δημο­τι­κού συμ­βου­λίου. Ο τύπος είναι, αριθμός εδρών × 1,5 (στρογ­γυ­λο­ποι­η­μένο προς τα πάνω στον πλη­σιέ­στερο ακέραιο).

Αλφα­βη­τικά, τα νησιά των Δωδε­κα­νή­σων και οι έδρες των δημο­τι­κών συμ­βου­λίων όπως αυτές δια­μορ­φώ­νο­νται επίσημα μετά τις εκλογές του 2023:

Αγα­θο­νήσι: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Αστυ­πά­λαια: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Κάσος: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Κάλυ­μνος: 25 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 38

Κάρ­πα­θος: 19 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 29

Καστελ­λό­ριζο (Μεγίστη): 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Κως: 29 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 44

Λειψοί: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Λέρος: 19 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 29

Νίσυρος: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Πάτμος: 15 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 23

Ρόδος: 43 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 65

Σύμη: 15 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 23

Τήλος: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Χάλκη: 13 έδρες → μέγι­στος αριθμός υπο­ψη­φίων: 20

Η θεσμο­θέ­τηση δυνα­τό­τη­τας εκλογής περιο­ρι­σμέ­νου αριθμού υπο­ψη­φίων χωρίς σταυρό προ­σφέ­ρει μια εναλ­λα­κτική για ανθρώ­πους που δεν έχουν κομ­μα­τικό ή κοι­νω­νικό δίκτυο αλλά μπορούν να προ­σφέ­ρουν με τις γνώσεις και την εμπει­ρία τους. Προ­βλέ­πε­ται 1 υπο­ψή­φιος χωρίς σταυρό για συμ­βού­λια με έως 19 μέλη, 2 υπο­ψή­φιοι για συμ­βού­λια με 25 έως 39 μέλη και 3 υπο­ψή­φιοι για συμ­βού­λια με 43 μέλη.

Σημα­ντική επίσης είναι η καθιέ­ρωση ποσό­στω­σης για υπο­ψη­φί­ους έως 30 ετών, που στο­χεύει στην ενί­σχυση της συμ­με­το­χής των νέων στη διοί­κηση των τοπικών υπο­θέ­σεων, καθώς και η κατάρ­γηση της δυνα­τό­τη­τας από­σπα­σης αιρετών δημο­σίων υπαλ­λή­λων λόγω εκλογής.

Τα επίσημα στοι­χεία επι­βε­βαιώ­νουν τις δυσκο­λίες. Στον δεύτερο γύρο των αυτο­διοι­κη­τι­κών εκλογών του 2019, η αποχή σε ορι­σμένα μικρά νησιά ήταν πολύ υψηλή. Στο Καστελ­λό­ριζο προ­σήλθε το 22,83% των εγγε­γραμ­μέ­νων, στην Κάλυμνο το 37,27% και στην Αστυ­πά­λαια το 60,14%. Η χαμηλή συμ­με­τοχή δεν συν­δέ­ε­ται με αδια­φο­ρία, αλλά κυρίως με τα αντι­κει­με­νικά εμπόδια που αντι­με­τω­πί­ζουν οι κάτοι­κοι των νησιών.

Η εναλ­λα­κτική ψήφος δίνει στους εκλο­γείς περι­θώ­ριο επι­λο­γής, χωρίς να τους υπο­χρε­ώ­νει σε επα­νά­ληψη της δια­δι­κα­σίας. Ειδικά σε μικρές κοι­νω­νίες, αυτή η πρό­βλεψη ενι­σχύει τη δυνα­τό­τητα έκφρα­σης χωρίς να δημιουρ­γεί προ­σω­πι­κές εντά­σεις ή να εκθέτει κοι­νω­νι­κές σχέσεις.

Ο νέος εκλο­γι­κός νόμος μπορεί να απο­δει­χθεί χρή­σι­μος για τις νησιω­τι­κές περιο­χές, με την προ­ϋ­πό­θεση ότι δεν θα αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως ορι­ζό­ντια λύση. Το τοπίο για τις τελικές ρυθ­μί­σεις ανα­μέ­νε­ται να ξεκα­θα­ρί­σει το φθι­νό­πωρο, με την κατά­θεση του νέου Κώδικα Τοπικής Αυτο­διοί­κη­σης στη Βουλή.

Εκκρε­μούν κρί­σι­μες λεπτο­μέ­ρειες που αφορούν, μεταξύ άλλων, στο καθε­στώς λει­τουρ­γίας των τοπικών κοι­νο­τή­των, στις αλλαγές στη σύνθεση των τοπικών συμ­βου­λίων, στον ρόλο των προ­έ­δρων σε μικρούς οικι­σμούς και στην τελική δια­μόρ­φωση του εκλο­γι­κού σώματος.

Σύμφωνα με το Υπουρ­γείο Εσω­τε­ρι­κών, στόχος είναι η συνο­λική επι­και­ρο­ποί­ηση του θεσμι­κού πλαι­σίου της Αυτο­διοί­κη­σης, με βάση τις ανάγκες των τοπικών κοι­νω­νιών και την εμπει­ρία εφαρ­μο­γής των προη­γού­με­νων ετών.