Πρώτη η Ελλάδα στην ΕΕ στο κόστος στέγασης: Αβάσταχτο για 1 στα 3 νοικοκυριά

Τη δρα­μα­τική κατά­σταση που αντι­με­τω­πί­ζουν χιλιά­δες ενοι­κια­στές, ειδικά στα μεγάλα αστικά κέντρα, κατα­γρά­φει η έκθεση της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος για το κόστος στέ­γα­σης στη χώρα μας. Η νέα μελέτη εστιά­ζει στη λεγό­μενη προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης, αντλώ­ντας δεδο­μένα από την έρευνα για τα οικο­νο­μικά και την κατα­νά­λωση των νοι­κο­κυ­ριών (2018 – 2021). Η συγκρι­τική ανάλυση των στοι­χείων γίνεται με βάση τον δείκτη που συνδέει το στε­γα­στικό κόστος με το δια­θέ­σιμο εισό­δημα του νοι­κο­κυ­ριού.

Το συμπέ­ρα­σμα δείχνει ξεκά­θαρη επι­δεί­νωση της προ­σι­τό­τη­τας στη στέγαση, ειδικά στις αστικές περιο­χές, με νεαρά, άνεργα και χαμη­λό­μι­σθα νοι­κο­κυ­ριά να είναι τα περισ­σό­τερα ευάλωτα. Ενδει­κτικό της ασφυ­κτι­κής κατά­στα­σης στο στε­γα­στικό απο­τε­λεί το γεγονός ότι στην Ελλάδα σχεδόν το 1/3 των νοι­κο­κυ­ριών σε αστικές περιο­χές δαπανά πάνω από 40% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός του για την κάλυψη του κόστους που σχε­τί­ζε­ται με τη στέγαση. Σε αυτό περι­λαμ­βά­νε­ται εκτός από το ενοίκιο, οι λογα­ρια­σμοί ΔΕΚΟ, οι πλη­ρω­μές στε­γα­στι­κού δανείου και τα δημο­σιο­νο­μικά τέλη. Σε ορι­σμέ­νες περι­πτώ­σεις, μάλιστα, λαμ­βά­νο­ντας υπ’ όψιν και τις έκτα­κτες δαπάνες, που προ­κύ­πτουν λόγω επο­χι­κό­τη­τας (καύ­σω­νας, πτώση της θερ­μο­κρα­σίας) και ανε­βά­ζουν τους λογα­ρια­σμούς κοινής ωφε­λείας, το ποσοστό του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος ξεπερνά το 50%.

 Ανάλυση προ­σι­τό­τη­τας στέ­γα­σης: Επι­δεί­νωση στις αστικές περιο­χές και ευά­λω­τες ομάδες

Η παρούσα μελέτη, χρη­σι­μο­ποιώ­ντας δια­στρω­μα­τικά δεδο­μένα από δύο κύματα της Έρευνας για τα Οικο­νο­μικά και την Κατα­νά­λωση των Νοι­κο­κυ­ριών (Household Finance and Consumption Survey – HFCS) για το 2018 και το 2021, κατα­σκευά­ζει έναν δείκτη προ­σι­τό­τη­τας της στέ­γα­σης, ο οποίος ορί­ζε­ται ως ο λόγος του κόστους στέ­γα­σης προς το δια­θέ­σιμο εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών σε εθνικό και περι­φε­ρειακό επίπεδο, αλλά και ανάλογα με το βαθμό αστι­κό­τη­τας. Η εξέλιξη του δείκτη υπο­δη­λώ­νει ότι η προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης μειώ­νε­ται μεταξύ 2018 και 2021, αλλά ανα­δει­κνύει και την ιδιαί­τερη ετε­ρο­γέ­νεια που υφί­στα­ται μεταξύ περι­φε­ρειών, καθώς το ζήτημα είναι εντο­νό­τερο στις αστικές περιο­χές και ιδίως για τα νοι­κο­κυ­ριά που ενοι­κιά­ζουν. Στη συνέ­χεια, η μελέτη δείχνει ότι τα νεα­ρό­τερα και μικρό­τερα σε μέγεθος νοι­κο­κυ­ριά, οι άνεργοι αλλά και τα νοι­κο­κυ­ριά με χαμη­λό­τερο εισό­δημα είναι εκείνα για τα οποία είναι οξύτερο το ζήτημα της προ­σι­τό­τη­τας της στέ­γα­σης. Μέσω αυτών των ευρη­μά­των, η μελέτη παρα­θέ­τει χρή­σι­μες πλη­ρο­φο­ρίες που μπορούν να βοη­θή­σουν στη χάραξη πολι­τι­κών για την αντι­με­τώ­πιση του ζητή­μα­τος.

Σύμφωνα με τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα δεδο­μένα της Eurostat, για το 2023, η Ελλάδα βρί­σκε­ται στη δυσχε­ρέ­στερη θέση ανάμεσα στα κράτη-μέλη της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ανα­φο­ρικά με το πόσο προσιτή είναι η στέγαση. Σε συν­θή­κες ανόδου των τιμών των ακι­νή­των και του κόστους ενέρ­γειας και υψηλού κόστους δανει­σμού, το στε­γα­στικό κόστος αυξά­νε­ται στα­διακά, καθι­στώ­ντας τη στέγαση ακόμη λιγό­τερο προσιτή για τα εγχώρια νοι­κο­κυ­ριά. Ταυ­τό­χρονα, οι δημό­σιες δαπάνες για στέγαση, ως ποσοστό του ΑΕΠ, είναι για το 2022 από τις χαμη­λό­τε­ρες μεταξύ των κρατών-μελών. Ο συν­δυα­σμός των συγκυ­ριών αυτών ανα­δει­κνύει τη σημα­ντι­κό­τητα του ζητή­μα­τος της προ­σι­τό­τη­τας της στέ­γα­σης, καθώς οι αυξη­μέ­νες δαπάνες των νοι­κο­κυ­ριών για στέγαση έχουν άμεσες κοι­νω­νι­κές και οικο­νο­μι­κές επι­δρά­σεις. Αφενός, τα ελλη­νικά νοι­κο­κυ­ριά καλού­νται να προ­σαρ­μό­σουν τα κατα­να­λω­τικά τους πρότυπα, δεδο­μέ­νου ότι η ζήτηση στέ­γα­σης είναι γενικά ανε­λα­στική. Αφε­τέ­ρου, δυσχε­ραί­νε­ται η συσ­σώ­ρευση πλούτου μέσω απο­τα­μιεύ­σεων, γεγονός που έχει άμεσες επι­δρά­σεις στις επεν­δύ­σεις στην πραγ­μα­τική οικο­νο­μία, αλλά και στο χρη­μα­το­πι­στω­τικό σύστημα.

Τα απο­τε­λέ­σματα του δείκτη αρχικά ανα­δει­κνύ­ουν ότι η προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης μειώ­θηκε μεταξύ 2018 και 2021. Επίσης, παρα­τη­ρού­νται σημα­ντι­κές δια­φο­ρο­ποι­ή­σεις ανά βαθμό αστι­κό­τη­τας, με το ποσοστό των νοι­κο­κυ­ριών που δαπα­νούν πάνω από 40% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός τους (ποσοστό υπε­ρε­πι­βά­ρυν­σης από το κόστος στέ­γα­σης) να είναι υψη­λό­τερο στις αστικές περιο­χές σε σχέση με τις ημια­στι­κές και αγρο­τι­κές περιο­χές.

Μια κύρια διαφορά είναι η διάρ­θρωση των νοι­κο­κυ­ριών ανά καθε­στώς ενοί­κη­σης (ιδιό­κτητη ή μισθω­μένη κατοι­κία), καθότι οι ενοι­κια­στές είναι περισ­σό­τε­ροι στις αστικές περιο­χές από ό,τι στις ημια­στι­κές ή αγρο­τι­κές περιο­χές. Σε επίπεδο περι­φε­ρειών, αλλά και για τα δύο μεγα­λύ­τερα αστικά κέντρα, το ποσοστό υπε­ρε­πι­βά­ρυν­σης από το κόστος στέ­γα­σης παρου­σιά­ζει μεγα­λύ­τε­ρες δια­κυ­μάν­σεις από το διάμεσο ποσοστό δαπανών για στέγαση, υπο­δη­λώ­νο­ντας ότι η δυσχε­ρέ­στερη πρό­σβαση σε προσιτή στέγαση μπορεί να επη­ρε­ά­σει και την εισο­δη­μα­τική ανι­σό­τητα.

Συγκε­κρι­μένα, σε περιο­χές όπως το Νότιο Αιγαίο, η Ήπειρος, η Αττική, η Θεσ­σα­λο­νίκη και η Κεντρική Μακε­δο­νία παρα­τη­ρού­νται τα υψη­λό­τερα ποσοστά νοι­κο­κυ­ριών χωρίς πρό­σβαση σε προσιτή στέγαση. Τα απο­τε­λέ­σματα αυτά, σε συνάρ­τηση με την εξέλιξη του κόστους στέ­γα­σης αλλά και του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τος, υπο­δη­λώ­νουν ότι η άνοδος του ενερ­γεια­κού κόστους και οι δομικές αλλαγές στη σύνθεση των νοι­κο­κυ­ριών ως προς το καθε­στώς ενοί­κη­σης είναι από τους βασι­κούς παρά­γο­ντες που συνέ­βα­λαν στη μείωση της προ­σι­τό­τη­τας μεταξύ των δύο γύρων της έρευνας, αλλά και στη γεω­γρα­φική ετε­ρο­γέ­νεια.

Παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν την προ­σι­τό­τητα στέ­γα­σης στην Ελλάδα

Πέρα από τις δια­φο­ρές που προ­κύ­πτουν στην προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης ανά γεω­γρα­φική περιοχή, η μελέτη εστιά­ζει στην ανα­γνώ­ριση των χαρα­κτη­ρι­στι­κών των νοι­κο­κυ­ριών που αντι­με­τω­πί­ζουν τα μεγα­λύ­τερα εμπόδια πρό­σβα­σης σε προσιτή στέγαση.

Τα περι­γρα­φικά απο­τε­λέ­σματα της ανά­λυ­σης δεί­χνουν ότι το ζήτημα της προ­σι­τό­τη­τας της στέ­γα­σης:

Σχε­τί­ζε­ται με το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς της κατοι­κίας, το οποίο παρου­σιά­ζει μεγάλη δια­κύ­μανση ανά περι­φέ­ρεια, με βάση το εύρημα ότι και στους δύο γύρους της έρευνας περίπου το 60% των νοι­κο­κυ­ριών που ενοι­κιά­ζουν δαπανά πάνω από το 40% του δια­θέ­σι­μου εισο­δή­μα­τός του για την κάλυψη των στε­γα­στι­κών του αναγκών.

Πλήττει εντο­νό­τερα τα νεα­ρό­τερα νοι­κο­κυ­ριά.

Οξύ­νε­ται όταν ο επι­κε­φα­λής του νοι­κο­κυ­ριού είναι άνεργος.

Σχε­τί­ζε­ται με την οικο­γε­νειακή κατά­σταση, όπως επίσης και με το μέγεθος του νοι­κο­κυ­ριού.

Πέραν των περι­γρα­φι­κών ευρη­μά­των, η μελέτη εξε­τά­ζει επίσης το πώς επι­δρούν τα χαρα­κτη­ρι­στικά των νοι­κο­κυ­ριών. Τα απο­τε­λέ­σματα του υπο­δείγ­μα­τος επι­βε­βαιώ­νουν ότι το μέγεθος των νοι­κο­κυ­ριών, η κατά­σταση απα­σχό­λη­σης και η ηλικία έχουν ισχυρές επι­δρά­σεις στην πιθα­νό­τητα να αντι­με­τω­πί­ζουν μη προσιτή στέγαση.

Την πιο βαρύ­νουσα όμως, λόγω στα­τι­στι­κής σημα­ντι­κό­τη­τας, επί­δραση στην πιθα­νό­τητα έλλει­ψης προ­σι­τό­τη­τας φαί­νε­ται να έχει το καθε­στώς ενοί­κη­σης, καθώς ενοι­κια­στές και ιδιο­κτή­τες με στε­γα­στικό δάνειο έχουν πολύ υψη­λό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες να μην έχουν προσιτή στέγαση σε σύγκριση με τα νοι­κο­κυ­ριά που ιδιο­κα­τοι­κούν.

Επίσης, σχετικά με την αγορά κατοι­κιών, βρί­σκουμε ότι το επίπεδο των τιμών των ακι­νή­των συσχε­τί­ζε­ται αρνη­τικά με την προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης. Το γεγονός ότι αυτά τα ευρή­ματα παρα­μέ­νουν στα­τι­στικά σημα­ντικά ακόμη και αφού χρη­σι­μο­ποι­η­θούν και άλλες μετα­βλη­τές ελέγχου, αλλά και μακρο­οι­κο­νο­μι­κές μετα­βλη­τές σε επίπεδο περι­φέ­ρειας, επι­τρέ­πει να ανα­δει­χθούν οι σημα­ντι­κό­τε­ροι παρά­γο­ντες που επη­ρε­ά­ζουν την προ­σι­τό­τητα της στέ­γα­σης και συνεπώς η μελέτη μπορεί να υπο­βοη­θή­σει τη χάραξη στο­χευ­μέ­νων πολι­τι­κών.

Πηγή: powergame,gr