Δραματική η αύξηση της δομημένης επιφάνειας στην Κω – Δεύτερη πιο επιβαρυμένη νησιωτική περιοχή στην Ελλάδα!

Η δρα­μα­τική αύξηση της δομη­μέ­νης επι­φά­νειας έχει αλλοιώ­σει τη φυσιο­γνω­μία πολλών νησιών – Η υπέρ­με­τρη οικο­δο­μική ανά­πτυξη επι­βα­ρύ­νει την καθη­με­ρι­νό­τητα, επι­δει­νώ­νει το φυσικό περι­βάλ­λον και πολ­λα­πλα­σιά­ζει τις συνέ­πειες της κλι­μα­τι­κής αλλαγής

To «εύφορο έδαφος» για την καλ­λιέρ­γεια τσι­μέ­ντου στα νησιά απέδωσε καρπούς. Και όχι μόνο στα συνήθη ύποπτα νησιά, όπως η Μύκονος. Στην Κέρκυρα, μέσα σε περίπου τέσ­σε­ρις δεκα­ε­τίες οι δομη­μέ­νες επι­φά­νειες αυξή­θη­καν κατά 147,5%!

Αλλα νησιά, δε, είδαν το φυσικό τους τοπίο να παρα­χω­ρεί τη θέση του σε μια θάλασσα από μπετόν: στην Κω η δόμηση αυξή­θηκε κατά περίπου 120%, στη Μύκονο κατά 110% και στο Ανω Κου­φο­νήσι της άλλοτε άγονης γραμμής κατά 73,55%.

Στη Μύκονο η αύξηση του «τσι­μέ­ντου» σε σχέση με το 1985 (πάνω) ανέρ­χε­ται στο 110%

Tο μπετόν ωστόσο δεν ευδο­κι­μεί μόνο στα νησιά. Η ηπει­ρω­τική Ελλάδα έχει να «υπε­ρη­φα­νεύ­ε­ται» για την πρώτη παρα­θα­λάσ­σια «γραμ­μική πόλη», μήκους άνω των 100 χιλιο­μέ­τρων από την Αθήνα έως τη Δυτική Κοριν­θία – ένα συνεχές μέτωπο δόμησης που θα ζήλευε ακόμα και το περί­φημο σχέδιο «The Line» της Σαου­δι­κής Αραβίας.

Εκεί στην παρά­κτια ζώνη των Αγίων Θεο­δώ­ρων έως το Δερβένι, οι τεχνη­τές επι­φά­νειες, ήτοι κτίρια, δρόμοι, πλα­τείες, τεχνικά έργα, αυξή­θη­καν πάνω από 95%, κατα­λαμ­βά­νο­ντας σήμερα το 11,3% της έκτασης στην περιοχή. Αυτά προ­έ­κυ­ψαν από έρευνα του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών με επι­στη­μο­νικό υπεύ­θυνο τον καθη­γητή  Κων­στα­ντίνο Καρτάλη και ερευ­νητή τον Κώστα Φιλιπ­πό­πουλο.

Οπως προ­κύ­πτει από αυτήν, στις του­ρι­στι­κές περιο­χές – και κυρίως στα νησιά – η ανά­πτυξη μοιάζει περισ­σό­τερο με έκρηξη: άναρχη, ανε­ξέ­λεγ­κτη, με κυρί­αρχο παίκτη το real estate και επί­κε­ντρο τις πολυ­τε­λείς υπο­δο­μές, τις εξο­χι­κές κατοι­κίες, τις βρα­χυ­χρό­νιες μισθώ­σεις και την αέναη ανοι­κο­δό­μηση, κυρίως σε περιο­χές εκτός σχεδίου, χωρίς πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό και δίχως να λαμ­βά­νε­ται υπόψη η περί­φημη φέρουσα ικα­νό­τητα.

Δηλαδή, χωρίς να υπο­λο­γί­ζε­ται πόσους ανθρώ­πους, δρα­στη­ριό­τη­τες και υπο­δο­μές μπορεί να «σηκώσει» ένας τόπος ώστε να είναι βιώ­σι­μος τόσο περι­βαλ­λο­ντικά και κοι­νω­νικά όσο και οικο­νο­μικά.

Θύματα του υπερ­του­ρι­σμού

Σύμφωνα με τα δεδο­μένα του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, στο άλλοτε παρθένο Ανω Κου­φο­νήσι το τσι­μέ­ντο καλύ­πτει πλέον πάνω από 9% της συνο­λι­κής έκτασης του νησιού, από 5,3% την περίοδο 1985-1990. Αντι­στοί­χως, στη Μύκονο η κάλυψη γης φτάνει στο 15,4% (από 7,42%), στην Κω στο 9,31% (από 4,26%), στην Κέρκυρα 4,34% (από 1,75%) κ.λπ.

Οι νησιω­τι­κοί δήμοι σήμερα βρί­σκο­νται αντι­μέ­τω­ποι με καθη­με­ρι­νές δια­κο­πές ρεύ­μα­τος και νερού, ενώ οι πισίνες πλη­θαί­νουν, με μπο­τι­λια­ρί­σματα, βουνά απορ­ριμ­μά­των και πίεση σε υπο­δο­μές που δεν αντέ­χουν την του­ρι­στική υπερ­φόρ­τιση.

Και όλα αυτά γιατί το κράτος δεν έχει απα­ντή­σει σε κρίσιμα ερω­τή­ματα: Πού μπαίνει η κόκκινη γραμμή του υπερ­του­ρι­σμού; Πώς δια­σφα­λί­ζε­ται ότι ένας προ­ο­ρι­σμός δεν θα μετα­τρα­πεί σε του­ρι­στική Disneyland, απο­στει­ρω­μένη και απο­κομ­μένη από τον τόπο και την ταυ­τό­τητά του; Τι είδους ανά­πτυξη θα επι­τρέ­ψει στα νησιά να ανα­κάμ­ψουν, προ­σαρ­μο­ζό­μενα στις επι­δει­νού­με­νες κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες;

Τα Ειδικά και Τοπικά Πολε­ο­δο­μικά Σχέδια έχουν έναν ορί­ζο­ντα τριε­τίας για να ολο­κλη­ρω­θούν και να θεσπι­στούν. Το Περι­φε­ρειακό Χωρο­τα­ξικό Σχέδιο Νοτίου Αιγαίου βρί­σκε­ται εδώ και χρόνια σε εκκρε­μό­τητα.

Το Ειδικό Χωρο­τα­ξικό Πλαίσιο για τον Του­ρι­σμό που είχε τεθεί σε δημόσια δια­βού­λευση πριν από 10 μήνες – αλλά δεν έχει θεσπι­στεί – δεν θέτει σοβα­ρούς περιο­ρι­σμούς, καθώς προ­τάσ­σει μεγάλες του­ρι­στι­κές υπο­δο­μές και, το κυριό­τερο, δεν λαμ­βά­νει υπόψη του τον παρά­γο­ντα κλι­μα­τική αλλαγή.

Κι αυτό όταν, από το 1999 κι έπειτα, σχεδόν στο σύνολο της χώρας κατα­γρά­φε­ται συστη­μα­τική αύξηση θερ­μο­κρα­σίας, μείωση βρο­χο­πτώ­σεων, ενί­σχυση της ξηρα­σίας, αλλαγές που έχουν εντο­νό­τε­ρες  επι­πτώ­σεις στα νησιω­τικά και παρά­κτια οικο­συ­στή­ματα.

Μια ανα­με­νό­μενη αντί­δραση από την Πολι­τεία θα ήταν οργα­νω­μένα – και δια­φο­ρο­ποι­η­μένα ανά περιοχή – σχέδια που θα περιό­ρι­ζαν τη δόμηση, θα οργά­νω­ναν τον εξω­α­στικό χώρο, θα προ­στά­τευαν ευά­λω­τες περιο­χές, και θα ήλεγχαν την του­ρι­στική ανά­πτυξη ώστε να συμ­βα­δί­ζει με τις αντοχές κάθε  νησιού.

Οπως σημειώ­νει ο κ. Καρ­τά­λης, «από την έρευνά μας γνω­ρί­ζουμε ότι οι κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες – κυρίως ως προς τη θερ­μο­κρα­σία, τη συχνό­τητα, την ένταση και τη διάρ­κεια των καυ­σώ­νων και τη βρο­χό­πτωση – στην Ελλάδα επι­δει­νώ­νο­νται ταχύ­τερα από ό,τι είχε αρχικά εκτι­μη­θεί, ενώ προ­κύ­πτουν νέοι κίν­δυ­νοι όπως η ταυ­τό­χρονη εμφά­νιση καυ­σώ­νων και ξηρα­σίας». Ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά ότι ο αριθμός των ημερών αυτών αυξή­θηκε από 45 ημέρες το διά­στημα 1970-2000 σε 150 ημέρες τα έτη 2002-2024.

«Οταν έχουμε συν­δυα­σμένα φαι­νό­μενα καύσωνα και ξηρα­σίας, πολ­λα­πλα­σιά­ζε­ται ο κίν­δυ­νος δασικών πυρ­κα­γιών. Παράλ­ληλα δια­πι­στώ­νουμε – από τη συγκρι­τική ανάλυση ταξι­νο­μη­μέ­νων δορυ­φο­ρι­κών εικόνων υψηλής ανά­λυ­σης για το διά­στημα 1985 έως 2022 – μια συστη­μα­τική, συχνά δε υπέρ­με­τρη οικο­δο­μική ανά­πτυξη που επι­δει­νώ­νει το φυσικό περι­βάλ­λον, το οποίο ήδη δέχεται σοβαρές πιέσεις λόγω της κλι­μα­τι­κής αλλαγής» εξηγεί ο καθη­γη­τής.

Η κυριαρ­χία του μπετόν

Σύμφωνα με τον κ. Φιλιπ­πό­πουλο, η ανάλυση που έγινε έδειξε ότι νησιά όπως η Μύκονος, η Σαντο­ρίνη, η Πάρος, η Κέρκυρα, η Κως, η Κρήτη (κυρίως στο Ηρά­κλειο και στα Χανιά), αλλά και το Κου­φο­νήσι, έχουν αλλάξει φυσιο­γνω­μία – ορι­σμένα μη ανα­στρέ­ψιμα – λόγω της δρα­μα­τι­κής αύξησης της δομη­μέ­νης επι­φά­νειας.

Η αύξηση αυτή κατα­γρά­φε­ται κυρίως από το 2000 και μετά, όταν δηλαδή θα έπρεπε να έχουν ενι­σχυ­θεί τα μέτρα προ­στα­σίας λόγω της επι­δεί­νω­σης των κλι­μα­τι­κών συν­θη­κών. Υπάρ­χουν επίσης νησιά (Νάξος, Μήλος, Σέριφος, Σίφνος, Σκιάθος κ.ά.) στα οποία το πρό­βλημα αρχίζει να εμφα­νί­ζε­ται ή και να επι­τα­χύ­νε­ται.

Ωστόσο, σε άλλα, όπως η Χίος, η Λήμνος, η Σκό­πε­λος, καθώς και στα Δωδε­κά­νησα, το πρό­βλημα είναι περιο­ρι­σμένο, κυρίως γιατί δεν ήταν ποτέ στην πρώτη γραμμή της του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, φρό­ντι­σαν να περιο­ρί­σουν την οικο­δο­μική ανά­πτυξη και βασί­στη­καν στην πρω­το­γενή παρα­γωγή δια­μορ­φώ­νο­ντας μεικτές οικο­νο­μίες.

Είναι χαρα­κτη­ρι­στικό ότι στο νησί της μαστί­χας αν και η δομη­μένη επι­φά­νεια αυξή­θηκε κατά 90,4% η κάλυψη γης δεν ξεπερνά το 1,57% σήμερα από 0,82% τα έτη 1985-1990.

Πάντως, τα στοι­χεία της Ελλη­νι­κής Στα­τι­στι­κής Αρχής για το 2024 κατα­δει­κνύ­ουν ότι η τάση υπερ­δό­μη­σης δεν έχει ανα­κο­πεί.

Τα πρωτεία την περυ­σινή χρονιά κατέ­κτη­σαν τα νησιά του Ιονίου και η Κρήτη. Ο αριθμός των οικο­δο­μι­κών αδειών στις δύο περιο­χές αυξή­θη­καν κατά 32% και 24% αντί­στοιχα, συγκρι­τικά με το 2023. Το νήμα του οικο­δο­μι­κού μαρα­θω­νίου έκοψε για άλλη μία φορά η Λευκάδα, με 160.000 τετρα­γω­νικά νέας δόμησης αφή­νο­ντας πίσω τη Ζάκυνθο και την Πάρο (95.900 νέα τετρα­γω­νικά).

Η Κέρκυρα και η Κεφαλ­λο­νιά, με 364 νέες άδειες η καθεμία, δεν μένουν πίσω, ενι­σχύ­ο­ντας το προφίλ του Ιονίου ως η γη της οικο­δο­μι­κής ευφο­ρίας.

Οι συνε­χείς «πόλεις»

Το πρό­βλημα δεν αφορά όμως μόνο τα νησιά αλλά και παρά­κτιες ζώνες στην ηπει­ρω­τική χώρα, όπως αυτή που ενώνει την Αθήνα με τη Δυτική Κοριν­θία και που ουσια­στικά δια­μορ­φώ­νει μια αστική ανά­πτυξη που είναι σχεδόν συνεχής και εκτεί­νε­ται για περισ­σό­τερα από 100 χιλιό­με­τρα.

Ανάλογα προ­βλή­ματα δια­πι­στώ­νο­νται και στις γραμ­μικά ανα­πτυσ­σό­με­νες παρά­κτιες ζώνες στο ανα­το­λικό παρά­κτιο μέτωπο της Αττικής και στις χερ­σο­νή­σους της Χαλ­κι­δι­κής.

«Για την ερευ­νη­τική κοι­νό­τητα, είναι ανα­γκαία η ανα­θε­ώ­ρηση της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας σε επίπεδο επι­κρά­τειας, ώστε να λαμ­βά­νο­νται υπόψη οι κλι­μα­τι­κές πιέσεις που δια­μορ­φώ­νο­νται αλλά και για να συν­δε­θεί με το χωρο­τα­ξικό και πολε­ο­δο­μικό σχε­δια­σμό μέσα από εργα­λεία που θα λαμ­βά­νουν υπόψη όχι μόνο το φυσικό περι­βάλ­λον αλλά και τους κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κούς δείκτες, τις επο­χι­κές δια­κυ­μάν­σεις του πλη­θυ­σμού και την προ­σαρ­μο­στι­κό­τητα των τοπικών υπο­δο­μών» τονίζει ο κ. Καρ­τά­λης.

Πηγή: tovima.gr