Πόσο επηρεάζονται Ρόδος, Κάρπαθος και Καστελλόριζο από ενδεχόμενη εφαρμογή του Τουρκολιβυκού Μνημονίου

• Οι γεω­στρα­τη­γι­κές στο­χεύ­σεις της Τουρ­κίας και η νεοοθωμανική-αναθεωρητική της αντί­ληψη

Η Τουρκία, επα­νερ­χό­μενη δυνα­μικά στο ζήτημα του Τουρ­κο­λι­βυ­κού Μνη­μο­νίου, εντεί­νει τις προ­κλή­σεις στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο. Με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν να επι­διώ­κει εκ νέου προ­σέγ­γιση με τον στρα­τάρχη Χαλίφα Χάφταρ, τον μέχρι πρό­τι­νος πολι­τικό του αντί­παλο στη Λιβύη, καθί­στα­ται σαφές ότι η Άγκυρα επι­διώ­κει την ενερ­γο­ποί­ηση και εφαρ­μογή της συμ­φω­νίας του 2019, παρά τις διε­θνείς αντι­δρά­σεις.

Στο επί­κε­ντρο αυτής της στρα­τη­γι­κής βρί­σκε­ται η θεωρία της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», ένα επε­κτα­τικό δόγμα που απο­σκο­πεί στον πλήρη θαλάσ­σιο απο­κλει­σμό των ελλη­νι­κών νησιών από την ΑΟΖ και την υφα­λο­κρη­πίδα τους. Παράλ­ληλα, η Τουρκία προωθεί σταθερά τον δικό της μονο­μερή θαλάσ­σιο χωρο­τα­ξικό σχε­δια­σμό, με κινή­σεις που όχι μόνο αγνοούν το διεθνές δίκαιο της θάλασ­σας, αλλά και απει­λούν ευθέως την κυριαρ­χία και τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα της Ελλάδας σε περιο­χές όπως η Ρόδος, η Κάρ­πα­θος και το Καστελ­λό­ριζο. Μπροστά σε αυτές τις εξε­λί­ξεις, η ανάγκη για εθνική εγρή­γορση, νομική θωρά­κιση και στρα­τη­γική ανά­δειξη των ελλη­νι­κών θέσεων καθί­στα­ται πιο επι­τα­κτική από ποτέ. «Στην έλλειψη πρω­το­βου­λιών της Ελλάδας, η Τουρκία κάλυψε το κενό και ο πρό­ε­δρος Ερντο­γάν υιο­θέ­τησε τον άσωτο υιό Χάφταρ» δηλώνει ο Βύρων Ματα­ρά­γκας καθη­γη­τής Πολι­τι­κών Επι­στη­μών του Πανε­πι­στή­μιου Μπαχτσέ-Σεχιρ της Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Παζα­ρεύει ο Ερντο­γάν

«Το Τουρ­κο­λι­βυκό Μνη­μό­νιο εντάσ­σε­ται στο πλαίσιο του ανα­θε­ω­ρη­τι­κού δόγ­μα­τος της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας», που απο­σκο­πεί στον περιο­ρι­σμό των ελλη­νι­κών νησιών σε χωρικά ύδατα 6 ναυ­τι­κών μιλίων, στε­ρώ­ντας τους το δικαί­ωμα σε ευρύ­τε­ρες θαλάσ­σιες ζώνες, ιδίως ανα­το­λικά του 25ου Μεσημ­βρι­νού. Το δόγμα αυτό στη­ρί­ζε­ται σε μια στρεβλή και εκτός διε­θνούς δικαίου θεώρηση, σύμφωνα με την οποία σε ημί­κλει­στες θάλασ­σες, όπως το Αιγαίο και η Νοτιο­α­να­το­λική Μεσό­γειος, οι ηπει­ρω­τι­κές ακτές υπε­ρι­σχύ­ουν των νησιω­τι­κών σχη­μα­τι­σμών. Εφόσον εφαρ­μο­στεί το μνη­μό­νιο, η Ρόδος και η Κάρ­πα­θος όχι μόνο θα στε­ρού­νταν του δικαιώ­μα­τος επέ­κτα­σης της αιγια­λί­τι­δας ζώνης στα 12 ν.μ., αλλά και κάθε δυνα­τό­τη­τας διεκ­δί­κη­σης υφα­λο­κρη­πί­δας ή ΑΟΖ. Αυτό θα σήμαινε πρα­κτικά τον απο­κλει­σμό τους από ζωτικές οικο­νο­μι­κές δρα­στη­ριό­τη­τες, όπως η αλιεία πέραν των 6 ν.μ., οι θαλάσ­σιες έρευνες, καθώς και η αξιο­ποί­ηση ενερ­γεια­κών και φυσικών πόρων. Επι­πλέον, θα απο­δυ­να­μω­νό­ταν ο επι­χει­ρη­σια­κός έλεγχος της Ελλάδας στον κρίσιμο τομέα της έρευνας και διά­σω­σης (SAR), δημιουρ­γώ­ντας νομικά και πρα­κτικά κενά στον συντο­νι­σμό απο­στο­λών νοτίως των Δωδε­κα­νή­σων, με πιθανές επι­πτώ­σεις τόσο στην προ­στα­σία της ανθρώ­πι­νης ζωής όσο και στη δια­χεί­ριση των μετα­να­στευ­τι­κών ροών» δηλώνει ο κ. Λυκούρ­γος Λια­κά­κος, Διδά­κτωρ Διε­θνούς Δικαίου Παντείου Πανε­πι­στη­μίου και Επι­στη­μο­νι­κός Διευ­θυ­ντής του «Μεσό­νη­σος».

Παρα­βί­αση του Διε­θνούς Δικαίου

Το εν λόγω μνη­μό­νιο παρα­βιά­ζει ευθέως θεμε­λιώ­δεις δια­τά­ξεις της Σύμ­βα­σης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασ­σας (UNCLOS), ιδίως όσον αφορά: την αρχή της ισό­τη­τας των παρά­κτιων κρατών,το δικαί­ωμα των νησιών σε ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πίδα, την απα­γό­ρευση μονο­με­ρούς επέ­κτα­σης κυριαρ­χίας, τις δια­τά­ξεις για δίκαιη οριο­θέ­τηση (άρθρα 3, 55, 74, 76, 83, 121).Επι­πλέον, έρχεται σε σύγκρουση με το ευρω­παϊκό κεκτη­μένο, καθώς η Ευρω­παϊκή Ένωση έχει κυρώσει τη Σύμβαση από το 1998, δεσμεύ­ο­ντας τόσο τα κράτη-μέλη όσο και τις υπο­ψή­φιες προς ένταξη χώρες. Υπό το πρίσμα των παρα­πάνω, η Ρόδος (όπως και η Κάρ­πα­θος) δεν μπορεί να αντι­με­τω­πί­ζε­ται ως «ελάσσων γεω­γρα­φι­κός σχη­μα­τι­σμός», αλλά ως νησί-πυλώνας της ελλη­νι­κής θαλάσ­σιας επι­κρά­τειας. Η γεω­στρα­τη­γική της θέση στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο την καθιστά σημείο-κλειδί για τη δια­τή­ρηση της στα­θε­ρό­τη­τας, της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας και της ευρω­παϊ­κής παρου­σίας στην περιοχή. Παράλ­ληλα, ιδιαί­τερη βαρύ­τητα έχει το Καστελ­λό­ριζο και το σύμπλεγμα της Μεγί­στης, το οποίο, σε περί­πτωση πλήρους επή­ρειας, δημιουρ­γεί έναν θαλάσ­σιο χώρο άνω των 28.000 τ.χλμ. και εφά­πτε­ται της κυπρια­κής ΑΟΖ, ενι­σχύ­ο­ντας καθο­ρι­στικά τη γεω­οι­κο­νο­μική, ενερ­γειακή και στρα­τη­γική σημασία της Ελλάδας. Απο­τε­λεί το νοτιο­α­να­το­λι­κό­τερο προ­πύρ­γιο της εθνικής κυριαρ­χίας, της διε­θνούς νομι­μό­τη­τας και της θεσμι­κής ευρω­παϊ­κής παρου­σίας σε μία περιοχή υψηλής έντασης και μετα­βλη­τό­τη­τας» τονίζει ο κ. Λια­κά­κος.

Αμφι­σβή­τηση ελλη­νι­κής κυριαρ­χίας

Η τουρ­κική ερμη­νεία του μνη­μο­νίου αγνοεί πλήρως την ύπαρξη ελλη­νι­κών νησιών. Σύμφωνα με αυτήν νησιά όπως η Ρόδος, η Κάρ­πα­θος και το Καστελ­λό­ριζο δεν δικαιού­νται θαλάσ­σιες ζώνες πέραν των χωρικών υδάτων καθώς δημιουρ­γεί­ται τεχνητά μια συνε­χό­μενη τουρκο-λιβυκή ΑΟΖ που τέμνει την ελλη­νική υφα­λο­κρη­πίδα, όπου η Ρόδος απο­κλεί­ε­ται από δικαιώ­ματα εκμε­τάλ­λευ­σης των θαλάσ­σιων πόρων της με άμεση απειλή κατά της εθνικής κυριαρ­χίας. Η γεω­γρα­φική εγγύ­τητα της Ρόδου στην οριο­θε­τη­μένη τουρ­κο­λι­βυκή ΑΟΖ καθιστά πιθανό το ενδε­χό­μενο πρό­κλη­σης έντασης, σε περί­πτωση εμφά­νι­σης τουρ­κι­κών ερευ­νη­τι­κών ή γεω­τρυ­πα­νι­κών σκαφών στην περιοχή. Η ανα­γκα­στική παρου­σία ναυ­τι­κών δυνά­μεων για την απο­τροπή τέτοιων κινή­σεων ενδέ­χε­ται να οδη­γή­σει σε στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση του θαλάσ­σιου χώρου γύρω από το νησί. Ενδει­κτικό ήταν το κλίμα που επι­κρά­τησε μεταξύ των δυο χωρών το καλο­καίρι του 2020 όπου πολε­μικά πλοία υπήρξαν αρόδο του νησιού της Ρόδου.

Ταύτιση συντε­ταγ­μέ­νων MOU και Γαλά­ζιας Πατρί­δας!

Η «Γαλάζια Πατρίδα» είναι μία διεκ­δί­κηση περίπου 462.000 km² θαλάσ­σιας ζώνης στην Α. Μεσό­γειο, το Αιγαίο και τη Μαύρη Θάλασσα. Απορ­ρί­πτει τη λογική ότι τα ελλη­νικά νησιά δικαιού­νται ΑΟΖ/υφα­λο­κρη­πίδα πέραν των 6 ν.μ. (ή και χωρίς νεκρό όριο). Οι ελλη­νι­κές μεγάλες νήσοι (Κρήτη, Ρόδος κλπ.) εμφα­νί­ζο­νται ως ζώνες με περιο­ρι­σμένα δικαιώ­ματα, μόνο έως τα βασικά χωρικά ύδατα. Οι συντε­ταγ­μέ­νες του τουρκο-λιβυκού Μνη­μο­νίου δεν αφορούν άμεσα τη Ρόδο: το σημείο Α–Β βρί­σκε­ται νοτιο­δυ­τικά της Ρόδου και δεν τη δια­σχί­ζει, την παρα­κάμ­πτει. Η θεωρία της «Γαλά­ζιας Πατρί­δας, Μavi Vatan» όμως ενσω­μα­τώ­νει τη Ρόδο σε ζώνη διεκ­δί­κη­σης, όπου οι τουρ­κι­κές αξιώ­σεις φτάνουν μέχρι τα 12 ν.μ. των ελλη­νι­κών νησιών, απορ­ρί­πτο­ντας περαι­τέρω θαλάσ­σια δικαιώ­ματα. Συνεπώς τα δύο δεν συμ­φω­νούν στις συντε­ταγ­μέ­νες, αλλά το ευρύ­τερο δόγμα (Γαλά­ζιας Πατρί­δας) υιο­θε­τεί παρό­μοια γεω­πο­λι­τική θέση, δηλαδή παρα­γνώ­ριση της ελλη­νι­κής ΑΟΖ γύρω από τη Ρόδο.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΦΙΛΙΠΠΟΣ ΦΙΛΙΠΠΟΥ