ΔΕΥΑ Ρόδου vs Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου στα Δικαστήρια: Ποιος και πόσα πληρώνει για το νερό από το φράγμα Γαδουρά;

• Δικα­στική διαμάχη για τις κατα­σχέ­σεις που αφορούν στην ύδρευση από το φράγμα Γαδουρά • Με φόντο οφειλές εκα­τομ­μυ­ρίων, η Δημο­τική Επι­χεί­ρηση Ύδρευ­σης ζητά την έκδοση προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής για την ανα­στολή των κατα­σχέ­σεων • Η Περι­φέ­ρεια αντιδρά με τεκ­μη­ριω­μένη νομική απά­ντηση, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τη νομική ανυ­παρ­ξία της ανα­κο­πής και την ευρω­στία της ΔΕΥΑΡ

Η σφοδρή νομική αντι­πα­ρά­θεση που ξέσπασε ανάμεσα στη Δημο­τική Επι­χεί­ρηση Ύδρευ­σης Απο­χέ­τευ­σης Ρόδου (ΔΕΥΑΡ) και την Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, αφορά εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ και τη δια­χεί­ριση του νερού από το φράγμα Γαδουρά.

Η ΔΕΥΑΡ υπέβαλε αίτηση ανα­στο­λής εκτέ­λε­σης και ζήτησε την έκδοση προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής προ­κει­μέ­νου να μπλο­κά­ρει την επιβολή κατα­σχέ­σεων σε τρα­πε­ζι­κούς της λογα­ρια­σμούς. Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, από την πλευρά της, κατέ­θεσε εμπε­ρι­στα­τω­μένο υπό­μνημα με σειρά ενστά­σεων που απο­δο­μούν, κατά την άποψή της, τη νομική βάση του αιτή­μα­τος.

Τα όσα ισχυ­ρί­ζε­ται η Περι­φέ­ρεια έχουν εξαι­ρε­τικό ενδια­φέ­ρον:

Τι προ­βλέ­πει η προ­γραμ­μα­τική σύμβαση

Η βασική σύμβαση μεταξύ της Περι­φέ­ρειας Νοτίου Αιγαίου και της ΔΕΥΑΡ αφορά στη “Λει­τουρ­γία, Συντή­ρηση και Δια­χεί­ριση του έργου Ύδρευ­σης Ρόδου από το Φράγμα Γαδουρά”. Με αυτή προ­βλέ­πε­ται η υπο­χρέ­ωση της Περι­φέ­ρειας να δια­σφα­λί­ζει μέσω ανα­δό­χου τη συνεχή παροχή ποιο­τι­κού πόσιμου νερού προς τις δεξα­με­νές της ΔΕΥΑΡ. Αντί­στοιχα, η ΔΕΥΑΡ δεσμεύ­ε­ται να απο­πλη­ρώ­νει τις δαπάνες αυτές.

Σύμφωνα με τη σύμβαση:

• Το τίμημα που κατα­βάλ­λε­ται στην Περι­φέ­ρεια είναι σταθερό, ανε­ξαρ­τή­τως ποσό­τη­τας ύδατος.

• Η Περι­φέ­ρεια υπο­χρε­ού­ται να εξα­σφα­λί­ζει μετα­φορά έως 60.000 κυβικά μέτρα ημε­ρη­σίως.

• Η ΔΕΥΑΡ οφείλει να εξοφλεί σε έξι καθο­ρι­σμέ­νες ημε­ρο­μη­νίες εντός του έτους.

• Αν υπάρξει καθυ­στέ­ρηση άνω των πέντε μηνών, ο Δήμος Ρόδου εγγυά­ται την απο­πλη­ρωμή.

• Σε περί­πτωση μη κατα­βο­λής, η Περι­φέ­ρεια δικαιού­ται να δια­κό­ψει την παροχή νερού.

Η σύμβαση, όπως ρητά προ­βλέ­πε­ται, έχει ανα­πτυ­χθεί βάσει του άρθρου 100 του Ν. 3852/2010 για τις προ­γραμ­μα­τι­κές συμ­βά­σεις ΟΤΑ και απο­τε­λεί πρότυπο σύμ­βα­σης δημο­σίου συμ­φέ­ρο­ντος με σαφείς ρήτρες.

Η οικο­νο­μική θέση της ΔΕΥΑΡ

Η Περι­φέ­ρεια επι­ση­μαί­νει με σαφή­νεια την ευρω­στία της ΔΕΥΑΡ:

• Η επι­χεί­ρηση έχει πλε­ο­νά­σματα που υπερ­βαί­νουν τα 6,4 εκα­τομ­μύ­ρια ευρώ (2016-2023).

• Για το έτος 2024, ανα­φέ­ρε­ται από τον ίδιο τον πρόεδρο της ΔΕΥΑΡ ότι υπήρξε καθαρό κέρδος περίπου 6 εκα­τομ­μυ­ρίων ευρώ.

• Η ΔΕΥΑΡ κατέ­βαλε τη δόση της ρύθ­μι­σης στην Εφορία (άνω των 150.000 ευρώ), παρότι οι λογα­ρια­σμοί της ήταν δεσμευ­μέ­νοι.

• Έχει ήδη ανοίξει νέο λογα­ρια­σμό μισθο­δο­σίας στην Παγκρή­τια Τράπεζα που δεν είναι δεσμευ­μέ­νος.

• Η καθη­με­ρινή είσπραξη από τιμο­λό­για κατα­να­λω­τών δια­τη­ρεί­ται υψηλή.

Η Περι­φέ­ρεια καταρ­ρί­πτει τον ισχυ­ρι­σμό περί επι­κεί­με­νου κιν­δύ­νου, καθώς η ΔΕΥΑΡ όχι μόνο λει­τουρ­γεί κανο­νικά, αλλά και δια­χει­ρί­ζε­ται κεφά­λαια που της επι­τρέ­πουν να αντα­πο­κρι­θεί στις υπο­χρε­ώ­σεις της.

Οι νομικές ενστά­σεις της Περι­φέ­ρειας

Η Περι­φέ­ρεια επι­κα­λεί­ται σειρά κρί­σι­μων ενστά­σεων:

Έλλειψη ανα­κο­πής: Η ανα­στολή εκτέ­λε­σης απαιτεί προη­γού­μενη άσκηση και επίδοση ανα­κο­πής. Η ΔΕΥΑΡ δεν είχε επι­δώ­σει τέτοιο δικό­γραφο πριν την εκδί­καση του αιτή­μα­τος προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής. Κατά συνέ­πεια, το αίτημα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται ως απα­ρά­δε­κτο.

Έλλειψη δικαιο­δο­σίας πολι­τι­κού Δικα­στη­ρίου: Η διαφορά προ­κύ­πτει από Προ­γραμ­μα­τική Σύμβαση, η οποία δημιουρ­γεί έννομη σχέση δημο­σίου δικαίου και, κατά πάγια νομο­λο­γία, υπά­γε­ται στα Διοι­κη­τικά Δικα­στή­ρια. Η ΔΕΥΑΡ, μάλιστα, έχει ήδη προ­σφύ­γει στο Διοι­κη­τικό Εφετείο Πειραιά.

Περιο­ρι­σμένο περιε­χό­μενο ανα­κο­πής: Η νομο­θε­σία (Ν.4978/2022) προ­βλέ­πει ότι ανακοπή κατά της διοι­κη­τι­κής εκτέ­λε­σης γίνεται για συγκε­κρι­μέ­νους λόγους (π.χ. ακυ­ρό­τητα τίτλου, παρα­γραφή, από­σβεση). Η προ­σφυγή της ΔΕΥΑΡ φέρεται να μην περι­λαμ­βά­νει τέτοιους λόγους και άρα είναι ουσια­στικά απορ­ρι­πτέα.

Φορο­λο­γική ενη­με­ρό­τητα: Η στέρηση απο­δει­κτι­κού φορο­λο­γι­κής ενη­με­ρό­τη­τας ρυθ­μί­ζε­ται από ειδικό νομικό πλαίσιο, και οι σχε­τι­κές δια­φο­ρές εκδι­κά­ζο­νται απο­κλει­στικά από τα Διοι­κη­τικά Δικα­στή­ρια.

Απουσία επεί­γο­ντος: Η ύπαρξη ρύθ­μι­σης και η συνε­χι­ζό­μενη λει­τουρ­γία της ΔΕΥΑΡ απο­δει­κνύει ότι δεν συντρέ­χει λόγος έκδοσης προ­σω­ρι­νής δια­τα­γής.

Το ζήτημα πέρα από τα νομικά

Πέρα από τα δικο­νο­μικά και τα λογι­στικά στοι­χεία, η υπόθεση αγγίζει τον πυρήνα της λει­τουρ­γίας του Κράτους: τη συνερ­γα­σία δημό­σιων φορέων για την εξυ­πη­ρέ­τηση των πολιτών. Όταν τέτοια συνερ­γα­σία κατα­λή­γει στα δικα­στή­ρια, απο­δει­κνύ­ε­ται είτε απο­τυ­χία πρό­βλε­ψης είτε έλλειψη διοι­κη­τι­κής συνέ­πειας.

Η ύδρευση ενός νησιού δεν μπορεί να τίθεται σε δια­κύ­βευση επειδή μια δημο­τική επι­χεί­ρηση καθυ­στε­ρεί την εξό­φληση ενός συμ­βε­βλη­μέ­νου έργου. Οι υπο­δο­μές του φράγ­μα­τος Γαδουρά είναι απα­ραί­τη­τες, και η συνέ­χιση της ομαλής τους λει­τουρ­γίας απαιτεί αξιό­πι­στη οικο­νο­μική κάλυψη.

Η απόφαση του Δικα­στη­ρίου αύριο ανα­μέ­νε­ται να δια­μορ­φώ­σει ισχυρό προη­γού­μενο για την ευθύνη εκπλή­ρω­σης Προ­γραμ­μα­τι­κών Συμ­βά­σεων και την αντι­με­τώ­πιση της αφε­ρεγ­γυό­τη­τας μεταξύ φορέων του Δημο­σίου.

Η Περι­φέ­ρεια Νοτίου Αιγαίου, έχοντας εκτε­λέ­σει τις υπο­χρε­ώ­σεις της στο πλαίσιο της σύμ­βα­σης, προχωρά στην υπε­ρά­σπιση των απαι­τή­σεών της όχι μόνο για τη βιω­σι­μό­τητα του έργου αλλά και για τη δια­σφά­λιση του δημό­σιου συμ­φέ­ρο­ντος.

Αντί­θετα, η ΔΕΥΑΡ επι­διώ­κει δικα­στική προ­στα­σία έναντι κατα­σχέ­σεων, χωρίς –κατά την άποψη της Περι­φέ­ρειας– να πληροί ούτε τις ουσια­στι­κές ούτε τις δικο­νο­μι­κές προ­ϋ­πο­θέ­σεις.

Η σύγκρουση αυτή υπερ­βαί­νει το τοπικό ενδια­φέ­ρον. Θέτει υπό κρίση την απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα των μηχα­νι­σμών συνερ­γα­σίας μεταξύ κρα­τι­κών δομών και την ανάγκη ύπαρξης σαφών κανόνων συνέ­πειας και λογο­δο­σίας στη δια­χεί­ριση του δημο­σίου νερού.

Η υπόθεση, ανε­ξαρ­τή­τως της ετυ­μη­γο­ρίας του Πρω­το­δι­κείου, απο­τε­λεί ηχηρή υπεν­θύ­μιση ότι η αξιο­πι­στία των θεσμών δοκι­μά­ζε­ται στην πράξη και κρί­νε­ται από την τήρηση των δεσμεύ­σεων που οι ίδιοι οι φορείς έχουν ανα­λά­βει.

Παρα­τη­ρή­σεις σε υπό­μνημα της Περι­φέ­ρειας με νόημα

-Είναι αξιο­ση­μεί­ωτο το γεγονός ότι η ΔΕΥΑΡ ισχυ­ρί­ζε­ται πως αμφι­σβη­τεί τους λογα­ρια­σμούς, χωρίς ποτέ να έχει προβεί σε προ­σβολή τους στο παρελ­θόν. Επι­πλέον, παρότι δηλώνει ότι δεν τους απο­δέ­χε­ται, ταυ­τό­χρονα ζητούσε από την Περι­φέ­ρεια να ανα­μεί­νει, προ­κει­μέ­νου να προβεί σε ρύθμιση των οφειλών αυτών —ρύθμιση την οποία, όπως υπο­στη­ρί­ζει, ήδη έχει πραγ­μα­το­ποι­ή­σει. Με τον τρόπο αυτό, ουσια­στικά ανα­γνω­ρί­ζει το σύνολο της οφειλής.

-Ακόμη και για την πρώτη προ­γραμ­μα­τική σύμβαση, την οποία η ίδια επαινεί, οφείλει σήμερα το ποσό των 2.864.869,72 ευρώ. Το ποσό αυτό εξο­φλεί­ται μέσω ρύθ­μι­σης στη ΔΟΥ Ρόδου, με μηνιαίες κατα­βο­λές ύψους περίπου 91.204,40 ευρώ. Για το συνο­λικό ποσό των 3.885.871,19 ευρώ, η Περι­φέ­ρεια ανα­γκά­στηκε να κινήσει μέτρα ανα­γκα­στι­κής είσπρα­ξης.

-Η ΔΕΥΑΡ δεν έχει κατα­βά­λει ούτε τα ποσά που η ίδια ανα­γνω­ρί­ζει από τους πρώτους τέσ­σε­ρις εκδο­θέ­ντες λογα­ρια­σμούς, με εξαί­ρεση το ποσό των 626.596,94 ευρώ, του οποίου η τελευ­ταία κατα­βολή πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε στις 31/10/2024.

-Η νέα προ­γραμ­μα­τική σύμβαση ενερ­γο­ποι­ή­θηκε με την υπο­γραφή νέας εργο­λα­βι­κής σύμ­βα­σης με την εται­ρεία «ΑΚΤΩΡ ΑΤΕ», που ανα­δεί­χθηκε εκ νέου ανά­δο­χος. Η προ­γραμ­μα­τική είχε υπο­γρα­φεί προ της ανά­δει­ξης του ανα­δό­χου, αλλά ο σχε­τι­κός δια­γω­νι­σμός είχε ήδη προ­κη­ρυ­χθεί, και η προ­γραμ­μα­τική ήταν ισόποση με το αντι­κεί­μενο του δια­γω­νι­σμού.

-Από κάθε λογα­ρια­σμό αφαι­ρού­νται:

α) η έκπτωση που παρείχε ο ανά­δο­χος,

β) η δαπάνη προ­αί­ρε­σης (ύψους 4.167.649,04 ευρώ) που αφορά τον πέμπτο χρόνο της εργο­λα­βι­κής σύμ­βα­σης και είναι ενδε­χό­μενο να μην ενερ­γο­ποι­η­θεί,

γ) οι ζημιές από φυσικές κατα­στρο­φές και περι­πτώ­σεις ανω­τέ­ρας βίας,

δ) τα ποσά που αφορούν στη μη λει­τουρ­γία του νότιου υδρα­γω­γείου, για τα οποία έχουν ήδη ληφθεί σχε­τι­κές απο­φά­σεις του Περι­φε­ρεια­κού Συμ­βου­λίου (αριθμ. 178/2023 και 109/2024).

Η διαφορά κόστους της δεύ­τε­ρης προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης σε σχέση με την πρώτη οφεί­λε­ται:

α) στη μισθο­λο­γική επι­βά­ρυνση,

β) στη γήρανση του εξο­πλι­σμού, καθώς τα πρώτα έτη καλύ­πτο­νταν από εγγύηση,

γ) στη σημα­ντική αύξηση της τιμής των χημικών προ­ϊ­ό­ντων.

-Οι εργα­σίες βελ­τι­στο­ποί­η­σης δεν απο­τε­λούν νέα προ­σθήκη στη δεύτερη σύμβαση. Αντι­θέ­τως, περι­λαμ­βά­νο­νταν και στην πρώτη, με μηνιαίο κόστος 24.000 ευρώ, έναντι 18.000 ευρώ που προ­βλέ­πει η τρέ­χουσα σύμβαση.

-Το έργο δεν χρη­μα­το­δο­τεί­ται από το Πρό­γραμμα Δημο­σίων Επεν­δύ­σεων.

-Η ΔΕΥΑΡ έχει εγγρά­ψει στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του έτους 2025 πίστωση ύψους 6.889.139,31 ευρώ για την πληρωμή της προ­γραμ­μα­τι­κής σύμ­βα­σης προς την Περι­φέ­ρεια.

-Σύμφωνα με τον Κώδικα Είσπρα­ξης Δημο­σίων Εσόδων (ΚΕΔΕ), η κατά­σχεση εις χείρας τρίτου δεν περιο­ρί­ζε­ται μόνο σε ενέρ­γειες της ΑΑΔΕ, αλλά μπορεί να επι­βλη­θεί και από άλλους δημό­σιους φορείς, περι­λαμ­βα­νο­μέ­νων των Νομικών Προ­σώ­πων Δημο­σίου Δικαίου (ΝΠΔΔ). Η κατά­σχεση θεω­ρεί­ται συντε­λε­σμένη και ολο­κλη­ρώ­νε­ται απο­κλει­στικά με την επίδοση στον τρίτο, δηλαδή στο πιστω­τικό ίδρυμα, χωρίς να απαι­τεί­ται κοι­νο­ποί­ηση στον καθού.

-Οι δια­τά­ξεις του ΚΕΔΕ εφαρ­μό­ζο­νται και για την είσπραξη απαι­τή­σεων των ΝΠΔΔ. Σύμφωνα με την ΠΟΛ 1066/2017, όταν το Δημόσιο προ­βαί­νει σε κατά­σχεση χρη­μα­τι­κής απαί­τη­σης εις χείρας τρίτου, επέρ­χε­ται ανα­γκα­στική εκχώ­ρηση αυτής της απαί­τη­σης προς το Δημόσιο. Ο τρίτος (π.χ. τράπεζα) θεω­ρεί­ται πλέον οφει­λέ­της του Δημο­σίου, εκτός εάν υπο­βά­λει νομίμως αρνη­τική δήλωση. Κατά συνέ­πεια, στην παρούσα περί­πτωση, η κατά­σχεση θεω­ρεί­ται νομικά ολο­κλη­ρω­μένη.