Το πολύνεκρο ναυάγιο της Ρόδου στο επίκεντρο της πολιτικής αντιπαράθεσης

• Σο­βα­ρά ερω­τή­μα­τα για τον ρόλο της ακτο­φυ­λα­κής και τις συν­θή­κες του δρα­μα­τι­κού συμ­βά­ντος

Το σο­κα­ρι­στι­κό ναυά­γιο που ση­μειώ­θη­κε ανοι­χτά της Ρόδου στις 20 Δε­κεμ­βρί­ου 2024, με τον θά­να­το οκτώ αν­θρώ­πων, έχει πλέον πε­ρά­σει στο επί­κε­ντρο της πο­λι­τι­κής ατζέ­ντας.

Μετά από κοι­νο­βου­λευ­τι­κή πα­ρέμ­βα­ση βου­λευ­τών της αντι­πο­λί­τευ­σης, το ζή­τη­μα λαμ­βά­νει νέες δια­στά­σεις, προ­κα­λώ­ντας έντο­νο δη­μό­σιο διά­λο­γο και προ­βλη­μα­τι­σμό για τις συν­θή­κες υπό τις οποί­ες συ­νέ­βη η τρα­γω­δία.

Σύμ­φω­να με μαρ­τυ­ρί­ες επι­ζώ­ντων που δη­μο­σιο­ποι­ή­θη­καν από το Ελ­λη­νι­κό Φό­ρουμ Προ­σφύ­γων, ένα σκά­φος που με­τέ­φε­ρε 27 άτομα, κυ­ρί­ως πρό­σφυ­γες από το Αφ­γα­νι­στάν, συ­μπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων γυ­ναι­κών και παι­διών, φέ­ρε­ται να εμ­βο­λί­στη­κε βίαια από σκά­φος της Ελ­λη­νι­κής Ακτο­φυ­λα­κής.

Οι τρα­γι­κές συ­νέ­πειες ήταν ο θά­να­τος οκτώ ατό­μων – τριών γυ­ναι­κών, τεσ­σά­ρων αν­δρών και ενός αγο­ριού μόλις 13 ετών. Ένα τε­τρά­χρο­νο κο­ρι­τσά­κι εξα­κο­λου­θεί να αγνο­εί­ται, βυ­θί­ζο­ντας την οι­κο­γέ­νειά του σε από­γνω­ση.

Οι επι­ζώ­ντες πε­ριέ­γρα­ψαν με φρι­κια­στι­κές λε­πτο­μέ­ρειες το πε­ρι­στα­τι­κό: «Το σκά­φος μας ξε­κί­νη­σε από το Μπό­ντρουμ της Τουρ­κί­ας. Ήταν μία ήρεμη ημέρα. Όταν πλη­σιά­σα­με τη Ρόδο, δύο σκάφη του Λι­με­νι­κού μας πε­ρι­κύ­κλω­σαν. Το ένα πλη­σί­α­σε από αρι­στε­ρά με με­γά­λη τα­χύ­τη­τα και μας εμ­βό­λι­σε χωρίς καμία προει­δο­ποί­η­ση. Μέσα σε δευ­τε­ρό­λε­πτα, εί­δα­με αν­θρώ­πους να επι­πλέ­ουν νε­κροί, ενώ κά­ποιοι είχαν υπο­στεί τρο­μα­κτι­κούς τραυ­μα­τι­σμούς.»

Η τρα­γω­δία αυτή προ­κά­λε­σε άμεση πο­λι­τι­κή αντί­δρα­ση.

Ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ-Π.Σ. κα­τέ­θε­σε ερώ­τη­ση στη Βουλή, απαι­τώ­ντας απα­ντή­σεις για:

-Τα μέτρα για τον εντο­πι­σμό του αγνο­ού­με­νου παι­διού: Ποια είναι η πρό­ο­δος στις έρευ­νες και ποια υπο­στή­ρι­ξη πα­ρέ­χε­ται στους τραυ­μα­τι­σμέ­νους γο­νείς;

-Την ανε­ξάρ­τη­τη έρευ­να: Υπάρ­χει δια­φά­νεια στις δια­δι­κα­σί­ες διε­ρεύ­νη­σης; Έχουν ανα­λυ­θεί τα δε­δο­μέ­να από τις κά­με­ρες των σκα­φών της Ακτο­φυ­λα­κής;

-Τη με­τα­χεί­ρι­ση των επι­ζώ­ντων: Έχουν επι­τρα­πεί στους συγ­γε­νείς να ανα­γνω­ρί­σουν τις σο­ρούς και να προ­χω­ρή­σουν στον επα­να­πα­τρι­σμό;

Οι βου­λευ­τές το­νί­ζουν την ανά­γκη για διε­ρεύ­νη­ση της υπό­θε­σης με σε­βα­σμό στο διε­θνές και ευ­ρω­παϊ­κό δί­καιο για την προ­στα­σία της αν­θρώ­πι­νης ζωής στη θά­λασ­σα.

Το Ελ­λη­νι­κό Φό­ρουμ Προ­σφύ­γων χα­ρα­κτη­ρί­ζει το πε­ρι­στα­τι­κό «ούτε ατύ­χη­μα ούτε δυ­στύ­χη­μα, αλλά στυ­γε­ρό έγκλη­μα».

Ζη­τούν:

-Άμεση διά­σω­ση του αγνο­ού­με­νου κο­ρι­τσιού.

-Ανε­ξάρ­τη­τη και δια­φα­νή έρευ­να με πλήρη πρό­σβα­ση στα απο­δει­κτι­κά στοι­χεία.

-Διευ­κό­λυν­ση των συγ­γε­νών για την ανα­γνώ­ρι­ση και τον επα­να­πα­τρι­σμό των σορών.

Το ναυά­γιο αυτό έρ­χε­ται σχε­δόν δύο χρό­νια μετά την τρα­γω­δία της Πύλου, επα­να­φέ­ρο­ντας την ανη­συ­χία για τις πρα­κτι­κές της Ακτο­φυ­λα­κής και τη δια­χεί­ρι­ση των με­τα­να­στευ­τι­κών ροών στο Αι­γαίο. Το πε­ρι­στα­τι­κό αυτό δεν απο­τε­λεί μόνο μια αν­θρω­πι­στι­κή κρίση, αλλά και μια δο­κι­μα­σία για τις δη­μο­κρα­τι­κές αξίες της χώρας και την τή­ρη­ση του κρά­τους δι­καί­ου.

Καθώς οι έρευ­νες συ­νε­χί­ζο­νται, η κοι­νω­νία πα­ρα­κο­λου­θεί με αγω­νία, απαι­τώ­ντας δια­φά­νεια και δι­καιο­σύ­νη.

Το ναυά­γιο της Ρόδου απο­τε­λεί μία θλι­βε­ρή υπεν­θύ­μι­ση της αν­θρώ­πι­νης τρα­γω­δί­ας που συ­νο­δεύ­ει την προ­σφυ­γι­κή κρίση και της ευ­θύ­νης που φέ­ρουν οι κρα­τι­κοί μη­χα­νι­σμοί στη δια­χεί­ρι­ση τέ­τοιων κα­τα­στά­σε­ων.

Κα­τα­δί­κη της Ελ­λά­δας για τον θα­νά­σι­μο τραυ­μα­τι­σμό Σύρου με­τα­νά­στη από πυρά Λι­με­νι­κού στην Ψέ­ρι­μο

Το Ευ­ρω­παϊ­κό Δι­κα­στή­ριο Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που (ΕΔΔΑ) εξέ­δω­σε από­φα­σή του στην υπό­θε­ση D.A. και λοι­ποί κατά Ελ­λά­δας (προ­σφυ­γή αριθ. 3566/16), κα­τα­δι­κά­ζο­ντας την Ελ­λά­δα για πα­ρα­βί­α­ση του άρ­θρου 2 της Ευ­ρω­παϊ­κής Σύμ­βα­σης Δι­καιω­μά­των του Αν­θρώ­που, το οποίο προ­στα­τεύ­ει το δι­καί­ω­μα στη ζωή.

Η υπό­θε­ση αφορά τον σο­βα­ρό τραυ­μα­τι­σμό και τε­λι­κά τον θά­να­το του Σύρου υπη­κό­ου Belal Tello κατά τη διάρ­κεια επι­χεί­ρη­σης ανα­χαί­τι­σης σκά­φους από το ελ­λη­νι­κό Λι­με­νι­κό κοντά στην Ψέ­ρι­μο το 2014.

Τα γε­γο­νό­τα  της υπό­θε­σης

Στις 22 Σε­πτεμ­βρί­ου 2014, σκά­φος της ελ­λη­νι­κής ακτο­φυ­λα­κής εντό­πι­σε το τα­χύ­πλοο “IMREN 1”, το οποίο με­τέ­φε­ρε πα­ρά­νο­μα με­τα­νά­στες από την Τουρ­κία στην Ελ­λά­δα. Κατά την προ­σπά­θεια ακι­νη­το­ποί­η­σης του σκά­φους, οι ακτο­φύ­λα­κες άνοι­ξαν πυρ, με απο­τέ­λε­σμα ο Belal Tello να τραυ­μα­τι­στεί σο­βα­ρά στο κε­φά­λι.

Ο Tello πα­ρέ­μει­νε σε κώμα για μήνες και τε­λι­κά κα­τέ­λη­ξε το 2015.

Το πε­ρι­στα­τι­κό προ­κά­λε­σε διε­θνείς αντι­δρά­σεις, με ορ­γα­νώ­σεις αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των να κα­ταγ­γέλ­λουν υπερ­βο­λι­κή χρήση βίας και έλ­λει­ψη δια­φά­νειας στις έρευ­νες.

Οι θέ­σεις των δια­δί­κων

Η ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση υπο­στή­ρι­ξε ότι οι ακτο­φύ­λα­κες ενήρ­γη­σαν στο πλαί­σιο νό­μι­μων δια­δι­κα­σιών για την προ­στα­σία της ζωής τους, καθώς το τα­χύ­πλοο επι­χεί­ρη­σε να εμ­βο­λί­σει το σκά­φος του Λι­με­νι­κού. Σύμ­φω­να με την κυ­βέρ­νη­ση, η χρήση πυ­ρο­βό­λων όπλων ήταν το έσχα­το μέτρο για την απο­τρο­πή άμε­σου κιν­δύ­νου.

Αντι­θέ­τως, οι προ­σφεύ­γο­ντες ισχυ­ρί­στη­καν ότι το Λι­με­νι­κό προ­έ­βη σε υπερ­βο­λι­κή χρήση βίας, αγνο­ώ­ντας την πι­θα­νή πα­ρου­σία με­τα­να­στών στο σκά­φος. Επε­σή­μα­ναν επί­σης ότι οι ακτο­φύ­λα­κες είχαν τη δυ­να­τό­τη­τα να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν λι­γό­τε­ρο φο­νι­κά μέσα, όπως προει­δο­ποι­η­τι­κά πυρά ή ελιγ­μούς απο­φυ­γής.

Οι μαρ­τυ­ρί­ες και η δια­δι­κα­σία

Οι κα­τα­θέ­σεις των επι­βα­τών του “IMREN 1” και των ακτο­φυ­λά­κων απο­κλί­νουν ση­μα­ντι­κά. Οι επι­βά­τες ανέ­φε­ραν ότι ο πλοη­γός δεν στα­μά­τη­σε παρά τις προει­δο­ποι­ή­σεις, γε­γο­νός που οδή­γη­σε στους πυ­ρο­βο­λι­σμούς. Πα­ράλ­λη­λα, κα­τήγ­γει­λαν ότι οι ακτο­φύ­λα­κες στό­χευ­σαν απευ­θεί­ας προς το σκά­φος, παρά το γε­γο­νός ότι ήταν εμ­φα­νής η πα­ρου­σία αμά­χων.

Από την πλευ­ρά τους, οι ακτο­φύ­λα­κες δή­λω­σαν ότι δεν γνώ­ρι­ζαν για την πα­ρου­σία επι­βα­τών πέραν του πλοη­γού. Υπο­στή­ρι­ξαν ότι ενήρ­γη­σαν υπό πίεση και σε συν­θή­κες αυ­ξη­μέ­νου κιν­δύ­νου, το­νί­ζο­ντας ότι η από­φα­ση για χρήση πυρών ήταν ανα­γκαία.

Η από­φα­ση  του Δι­κα­στη­ρί­ου Το ΕΔΔΑ έκρι­νε ότι:

-Η χρήση βίας από τους ακτο­φύ­λα­κες δεν ήταν απο­λύ­τως ανα­γκαία, πα­ρα­βιά­ζο­ντας το ου­σια­στι­κό σκέ­λος του άρ­θρου 2. Το Δι­κα­στή­ριο ση­μεί­ω­σε ότι το Λι­με­νι­κό είχε άλλες επι­λο­γές για την ακι­νη­το­ποί­η­ση του σκά­φους χωρίς να δια­κιν­δυ­νεύ­σει αν­θρώ­πι­νες ζωές.

-Η έρευ­να για το πε­ρι­στα­τι­κό ήταν ανε­παρ­κής, πα­ρα­βιά­ζο­ντας το δια­δι­κα­στι­κό σκέ­λος του άρ­θρου 2. Δια­πι­στώ­θη­κε ότι η έρευ­να δεν ήταν ανε­ξάρ­τη­τη και δεν εξε­τά­στη­καν επαρ­κώς κρί­σι­μες μαρ­τυ­ρί­ες και απο­δει­κτι­κά στοι­χεία.

Το Δι­κα­στή­ριο επι­σή­μα­νε ότι το ελ­λη­νι­κό κρά­τος δεν έλαβε τα κα­τάλ­λη­λα μέτρα για την απο­φυ­γή της απώ­λειας αν­θρώ­πι­νης ζωής και δεν διε­ξή­γα­γε εν­δε­λε­χή και ανε­ξάρ­τη­τη έρευ­να για το πε­ρι­στα­τι­κό. Τό­νι­σε επί­σης την ανά­γκη για αυ­στη­ρό­τε­ρους κα­νό­νες εμπλο­κής και κα­λύ­τε­ρη εκ­παί­δευ­ση των δυ­νά­με­ων ασφα­λεί­ας.

Δί­καιη ικα­νο­ποί­η­ση

Το ΕΔΔΑ επι­δί­κα­σε συ­νο­λι­κά 80.000 ευρώ στους προ­σφεύ­γο­ντες για ηθική βλάβη, ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τον ψυ­χο­λο­γι­κό και συ­ναι­σθη­μα­τι­κό αντί­κτυ­πο που είχε το πε­ρι­στα­τι­κό στις οι­κο­γέ­νειες των θυ­μά­των. Το ποσό αυτό αντι­κα­το­πτρί­ζει τη σο­βα­ρό­τη­τα της πα­ρα­βί­α­σης και την ευ­θύ­νη του κρά­τους.

Η από­φα­ση αυτή απο­τε­λεί ση­μα­ντι­κή υπεν­θύ­μι­ση της ανά­γκης για δια­φά­νεια και λο­γο­δο­σία σε επι­χει­ρή­σεις ασφα­λεί­ας, ιδίως όταν αυτές αφο­ρούν ευά­λω­τες ομά­δες όπως οι με­τα­νά­στες. Υπο­γραμ­μί­ζει την ευ­θύ­νη των κρα­τών να δια­σφα­λί­ζουν ότι οι δυ­νά­μεις ασφα­λεί­ας ενερ­γούν με σε­βα­σμό στα αν­θρώ­πι­να δι­καιώ­μα­τα, ακόμη και σε συν­θή­κες κρί­σης.

Το ελ­λη­νι­κό κρά­τος κα­λεί­ται να ανα­θε­ω­ρή­σει τις δια­δι­κα­σί­ες του για την απο­φυ­γή πα­ρό­μοιων πε­ρι­στα­τι­κών στο μέλ­λον, προ­ω­θώ­ντας την εκ­παί­δευ­ση σε θέ­μα­τα αν­θρω­πί­νων δι­καιω­μά­των και δια­σφα­λί­ζο­ντας την ανε­ξαρ­τη­σία των ερευ­νών σε πε­ρι­πτώ­σεις κρα­τι­κής βίας.