Επιτυχής η επιστημονική Ημερίδα για τον Ιερό Μητροπολιτικό Ναό της Ρόδου, που είναι από τα πιο σημαντικά τοπόσημα μας

Το Σάββατο 16 Νοεμ­βρίου 2024 πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε η οργα­νω­θείσα από την Ιερά Μητρό­πολη Ρόδου με τη στήριξη της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου επι­στη­μο­νική Ημερίδα με θέμα: «Ο Μητρο­πο­λι­τι­κός Ιερός Ναός της Ρόδου. Η δια­δρομή στο χρόνο», η οποία προ­έ­κυψε ύστερα από το αξιό­λογο και πολυ­σύν­θετο έργο, αυτό της απο­κα­τά­στα­σης του Μητρο­πο­λι­τι­κού Ναού των Εισο­δίων της Θεο­τό­κου  στο Μαράσι της Μητρό­πο­λης. Η επι­στη­μο­νική κατά­θεση των συμπε­ρα­σμά­των από την διετή έρευνα πραγ­μα­το­ποι­ή­θηκε σε ένα εμβλη­μα­τικό μνημείο, την Παναγία του Κάστρου στη Μεσαιω­νική πόλη, που διε­τέ­λεσε δια­δο­χικά στο διάβα των αιώνων Μητρό­πολη των Ορθο­δό­ξων Ελλήνων και στη συνέ­χεια των Καθο­λι­κών την εποχή της Ιππο­το­κρα­τίας.

Την εκδή­λωση χαι­ρέ­τι­σαν ο Σεβα­σμιώ­τα­τος Μητρο­πο­λί­της Ρόδου κ. Κύριλ­λος, ὁ Βου­λευ­τής κ. Μάνος Κόν­σο­λας, η Αντι­πε­ρι­φε­ριάρ­χης κ. Χαρούλα Για­σι­ράνη, η ανα­πλη­ρώ­τρια Διευ­θύ­ντρια της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου κ. Αγγε­λική Κατσιώτη και η επίτημη Έφορος ΕΦΑ κ. Μάνια Μιχαη­λί­δου. Τις εργα­σίες της Ημε­ρί­δας συντό­νισε η Αρχαιο­λό­γος κ. Ελένη Παπα­βα­σι­λείου. Παρέ­στη­σαν επίσης ο Βου­λευ­τής κ. Βασί­λειος Υψη­λά­ντης, ο Πρό­ε­δρος του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου κ. Κυριά­κος Κασάπης, εκπρό­σω­ποι Φορέων, πολλοί δε ήταν οι συμ­με­τέ­χο­ντες.

Η κ. Α. Μ. Κάσ­δα­γλη (Μητρο­πο­λι­τι­κοί ναοί της Ρόδου. Μια ιστο­ρική ανα­δρομή) έκανε μια περι­ή­γηση στο παρελ­θόν ανα­φε­ρό­μενη στους Μητρο­πο­λι­τι­κούς Ναούς της Ρόδου, αρχί­ζο­ντας από την πρω­το­βυ­ζα­ντινή περίοδο και την μεγάλη Βασι­λική της οδού Χει­μάρ­ρας, η οποία δυστυ­χώς απα­ξιώ­θηκε κάτω από νεώτερα κτί­σματα, μεχρι τον σημε­ρινό Ναό των Εισο­δίων. Με την υπο­δειγ­μα­τική ανα­σκαφή που διε­νήρ­γησε με τους συνερ­γά­τες της στο εσω­τε­ρικό της εκκλη­σίας προσ­διό­ρισε τις οικο­δο­μι­κές φάσεις, τις συνέ­δεσε με ιστο­ρικά πρόσωπα και επι­βε­βαί­ωσε την οικο­δό­μηση του σημε­ρι­νού Ναού λίγο μετά το 1750.

Η κ. Αικ. Μανού­σου Ντέλλα, (Η πολε­ο­δο­μική ένταξη του μητρο­πο­λι­τι­κού ναού κατά την δια­χρο­νική εξέλιξη της πόλης της Ρόδου) με την μελέτη της για την χωρο­θέ­τηση των Μητρο­πο­λι­τι­κών Ναών στην μακραί­ωνη ιστορία της Ρόδου, ανέλυσε τις πολε­ο­δο­μι­κές αλλαγές και τις ιστο­ρι­κές συγκυ­ρίες, με έμφαση στην συνοι­κία της Μητρό­πο­λης, κάνο­ντας μνεία επίσης στην ανάγκη ανα­βάθ­μι­σης και ανά­δει­ξης της περιο­χής.

Ο κ. Γ. Ντέλλας (Ο μητρο­πο­λι­τι­κός ναός της Ρόδου ως πρότυπο της μετα­βυ­ζα­ντι­νής εκκλη­σια­στι­κής αρχι­τε­κτο­νι­κής) ανέ­δειξε την αρχι­τε­κτο­νική διά­σταση του σημε­ρι­νού Ναού. Ο σταυ­ρο­θο­λια­κός τύπος, γνωστός και αγα­πη­τός σε όλα τα Δωδε­κά­νησα, συν­δυά­στηκε με την τρί­κλιτη βασι­λική και με τη βυζα­ντινή παρά­δοση σε ένα αρμο­νικό απο­τέ­λε­σμα.

Η κ. Μ. Μιχαη­λί­δου (Κερα­μικά ευρή­ματα από την ανα­σκαφή στον ιερό μητρο­πο­λι­τικό ναό της Ρόδου) διε­ρεύ­νησε επι­στα­μένα την εφυα­λω­μένη κερα­μική που βρέθηκε στην ανα­σκαφή του Ναού των Εισο­δίων. Το ενδια­φέ­ρον συγκε­ντρώ­νουν τα μετα­γε­νέ­στερα κερα­μικά τύπου ιζνίκ που προ­έρ­χο­νται από τυνη­σιακά εργα­στή­ρια και τα πολύ­χρωμα πλα­κί­δια που ανα­δει­κνύ­ουν τις εμπο­ρι­κές σχέσεις της Ρόδου με τον υπό­λοιπο κόσμο και την στροφή προς τα εργα­στή­ρια και τις τεχνι­κές της Μικράς Ασίας. Οι μετα­γε­νέ­στε­ρες σύγ­χρο­νες μιμή­σεις τις οποίες επε­σή­μανε, αξίζει να διε­ρευ­νη­θούν περαι­τέρω.

Ο κ. Α, Θεο­δο­σίου (Τα ξυλό­γλυ­πτα στον μητρο­πο­λι­τικό ναό των Εισο­δίων της Θεο­τό­κου της πόλεως Ρόδου) μας μετέ­φερε στον κόσμο της ξυλό­γλυ­πτης εργα­σίας της Εκκλη­σίας. Μεγάλο μέρος του δια­κό­σμου κατα­σκευά­στηκε απο­κλει­στικά για τον Ναό κατά το 1750.

Ο κ. Ν. Ζάρρας (Οι δεσπο­τι­κές εικόνες και το μεγάλο Δωδε­κά­ορτο του τέμπλου του ιερού μητρο­πο­λι­τι­κού ναού. Προ­κα­ταρ­κτι­κές παρα­τη­ρή­σεις) μελέ­τησε τις δεσπο­τι­κές εικόνες και το μεγάλο Δωδε­κά­ορτο των Εισο­δίων. Ενώ οι δεσπο­τι­κές εικόνες φαί­νε­ται ότι προ­ήλ­θαν ως σεβά­σμια κει­μή­λια από τον αμέσως προη­γού­μενο, μικρό­τερο Ναό, οι εικόνες του Δωδε­κα­όρ­του απο­τε­λούν ενα υψηλής σημα­σίας σύνολο, ίσως εντό­πιου ζωγρά­φου (;). Η χρο­νο­λο­γία 1751 στην εικόνα της Γέν­νη­σης, απο­δει­κνύει ότι η κατα­σκευή της σημε­ρι­νής εκκλη­σίας συμ­βά­δισε σε μεγάλο βαθμό με την οικο­σκευή της.

Οι κ.κ. Σ. Πατα­τού­κος και Φ. Σιδη­ρό­που­λος (Η συντή­ρηση και απο­κα­τά­σταση των εικόνων του ιερού ναού των Εισο­δίων) ανέ­δει­ξαν τη σπου­δαία δουλειά της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου στο τομέα της συντή­ρη­σης ζωγρα­φι­κών έργων, με την λεπτο­μερή και κοπιώδη απο­κα­τά­σταση και ανά­δειξη σαράντα περίπου εικόνων και έργων που συνο­δεύ­τη­καν με τις απα­ραί­τη­τες επι­στη­μο­νι­κές διε­ρευ­νή­σεις. Επίσης, εστί­α­σαν ιδιαί­τερα στην ανάγκη εκτέ­λε­σης παρό­μοιων εργα­σιών από επι­στη­μο­νικό προ­σω­πικό.

Η κ. Χ. Για­κου­μάκη (Αργυρά εκκλη­σια­στικά από τον μητρο­πο­λι­τικό ναό Ρόδου. Μία πρώτη παρου­σί­αση), ασχο­λή­θηκε με τον τομέα της αργυ­ρο­χοϊας και ειδι­κό­τερα επι­λεγ­μέ­νων εκκλη­σια­στι­κών αντι­κει­μέ­νων από τα κει­μή­λια του Ναού, πραγ­μα­το­ποιώ­ντας συγ­χρό­νως μια εμπε­ρι­στα­τω­μένη εισα­γωγή στην εν λόγω τέχνη στην περιοχή των νησιών.

Τέλος ο κ. Π. Μανου­σά­κης (Η ψαλτική παρά­δοση του μητρο­πο­λι­τι­κού ναού Εισο­δίων Θεο­τό­κου), διε­ρεύ­νησε την πλούσια ψαλτική παρά­δοση του Μητρο­πο­λι­τι­κού Ναού, ανα­τρέ­χο­ντας στους πρω­το­ψάλ­τες και τους λαμπα­δά­ριους που δια­κό­νη­σαν στο Ναό και θεμε­λί­ω­σαν την ψαλτική τέχνη της Ρόδου.

Η ημερίδα αυτή ανέ­δειξε το σπου­δαίο έργο του Μητρο­πο­λίτη Ρόδου Ιερεμία (1733-1758), που κατά τη διάρ­κεια της θητείας του, σε καιρούς χαλε­πούς, οικο­δό­μησε και εξό­πλισε την εκκλη­σία, με τη βοήθεια του χρι­στε­πώ­νυ­μου πλη­ρώ­μα­τος της τοπικής Εκκλη­σίας.

Ολο­κλη­ρώ­θηκε αισίως μια πολύ­πλευρη προ­σπά­θεια, της Μητρό­πο­λης, δια του Σεβα­σμιω­τά­του μητρο­πο­λίτη κ.κ .Κύριλ­λου, της Περι­φέ­ρειας νοτίου Αιγαίου, δια­φό­ρων Χορηγῶν και της Εφο­ρείας Αρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, που οδήγησε στην απο­κα­τά­σταση, στη λει­τουρ­γική ανα­βάθ­μιση και στην προβολή με τον καλύ­τερο τρόπο της Ιεράς Μητρό­πο­λης των Εισο­δίων της Θεο­τό­κου, ιστο­ρικό δια­τη­ρη­τέο μνημείο και τοπό­σημο του νησιού. Ελπί­ζε­ται και άλλα μνημεία της Ρόδου, όπως για παρά­δειγμα ο ναός του Αγίου Φανου­ρίου στη Μεσαιω­νική πόλη, να αντι­με­τω­πι­στούν με την ανάλογη φρο­ντίδα και να έχουν στο μέλλον την ίδια αγαθή τύχη.

Στην ομιλία του ο Σεβα­σμιό­τα­τος Μητρο­πο­λί­της Ρόδου κ. Κύριλ­λος ανέφερε τα εξής:

Με τη χάρη του Θεού  βρι­σκό­μα­στε αὐτή την ὥρα στην ευχά­ρι­στη θέση της ἔναρξης των ἐργα­σιῶν της Ἡμε­ρί­δας με θέμα: «Ὁ Μητρο­πο­λι­τι­κός Ιερός Ναός της Ρόδου. Ἡ δια­δρομή στο χρόνο». Ἡ σκέψη διορ­γά­νω­σής της πρό­ε­κυψε κατά την διε­νέρ­γεια των ἀνα­σκα­φι­κῶν ἐργα­σιῶν στο δάπεδο του  Ιερού Ναοῦ. Μεσο­λά­βη­σαν τα χρόνια της παν­δη­μίας καί οι καθυ­στε­ρή­σεις των  ἐργα­σιῶν ἀπο­κα­τά­στα­σης του  Ιερού οἰκο­δο­μή­μα­τος, πού εκ των  πραγ­μά­των προ­έ­κυ­ψαν για  ἕνα κτίσμα πού έχει πεντα­κό­σια χρόνια συνε­χούς λει­τουρ­γι­κής  ζωής  καί ἀπο­τε­λεῖ ἕνα ἀπό τα πιό σημα­ντικά τοπό­σημα της πόλης μας, ἄμεσα συν­δε­δε­μένο με την  ιστο­ρική ζωή της ἀπό τον καιρό της κατά­λη­ψής της ἀπό τούς Ὀθω­μα­νούς καί μέχρι τίς μέρες μας.

Ἡ γενική δια­πί­στωση ἦταν ότι ὁ Μητρο­πο­λι­τι­κός μας Ναός χρεια­ζό­ταν ἐπι­σκευα­στι­κές καί ἐξω­ραϊ­στι­κές ἐπεμ­βά­σεις. Ἀπό την αρχή το εἴχαμε προ­σλά­βει ως κοινό αἴτημα, εξ όσων συχνά ἀκού­γαμε. Είχε ἐπι­σκευα­στεῖ τελευ­ταία φορά μετά τον κατα­στρο­φικό σεισμό της 24ης Ἀπρι­λίου του 1957 καί τα 60 χρόνια πού έκτοτε  μεσο­λά­βη­σαν ἄφησαν το άπο­τύ­πωμά τους, δεδο­μέ­νου ότι οι τότε ἐπι­σκευα­στι­κές ἐργα­σίες ἔγιναν ὑπό την πίεση του αἰτή­μα­τος της όσο το  δυνατόν ταχύ­τε­ρης ἐπα­να­λει­τουρ­γίας του καί άνευ συνερ­γα­σίας με τίς αρμό­διες ὑπη­ρε­σίες. Στις προ­θέ­σεις μας ἦταν ἡ ἐκπό­νηση σχε­τι­κής μελέτης ώστε  μετά την ἐξα­σφά­λιση των  σχε­τι­κών αδειών  καί την ἔνταξη του έργου σέ κάποιο πρό­γραμμα χρη­μα­το­δό­τη­σης, να προ­χω­ρή­σει ἡ ἀπο­κα­τά­στασή καί ὁ ἐξω­ραϊ­σμός του.

Τα πράγ­ματα όμως ἐξε­λί­χθη­καν ερήμην της αρχικής  μας προ­θέ­σης. Ἡ ἀφαί­ρεση της  μπροστά ἀπό την Ἁγία Τράπεζα βαθ­μί­δας (σκα­λο­πα­τιοῦ), ἡ ὁποία δυσχέ­ραινε τίς κινή­σεις του λει­τουρ­γού κατά την ὥρα της λατρείας ἀπο­κά­λυψε την ἁψίδα του πρώτου κτί­σμα­τος του Ιερού  Ναοῦ καί ἀκο­λού­θη­σαν οι ἀνα­σκα­φι­κές ἐργα­σίες πού διε­νέρ­γησε ἡ Ἑφορεία Ἀρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου με την ἐπί­βλεψη της κ. Ἄννας-Μαρίας Κάσ­δα­γλη. Στη συνέ­χεια ἡ δια­πί­στωση ότι  τα ἐπι­χρί­σματα εἶχαν ἀπο­σα­θρω­θεῖ ὁδή­γη­σαν στην ἀπόφαση της καθαί­ρε­σής τους. Με λίγα λόγια ὁ Ναός ἀπο­κα­τα­στά­θηκε εσω­τε­ρικά κατά το μεγα­λύ­τερο μέρος του (ἀπο­μέ­νει ἡ ἀπο­κα­τά­σταση του εσω­τε­ρι­κού δια­χω­ρι­στι­κοῦ τοίχου μεταξύ του πρόναου καί του κυρίως Ναοῦ, ὁ ὁποῖος καθαι­ρέ­θηκε στην ἐπι­σκευή του έτους 1957). Ἀντι­κα­τα­στά­θη­καν οι ηλε­κτρο­λο­γι­κές ἐγκα­τα­στά­σεις,  δια­μορ­φώ­θηκε ὁ εσω­τε­ρι­κός φωτι­σμός καί ἐπι­πλέον ὁ Ναός ἐξο­πλί­στηκε με σύγ­χρονο ψηφιακό ἠχο­σύ­στημα, μονάδες κλι­μα­τι­σμοῦ καί νέο ηλε­κτρικό σύστημα κρούσης των κωδώνων. Ἐπίσης στα ἐργα­στή­ρια της Ἐφο­ρείας Ἀρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου συντη­ρή­θη­καν οι Εικόνες της Θεο­τό­κου, του Δωδε­κα­όρ­του, ὁ Σταυρός καί τα λυπηρά του Εἰκο­νο­στα­σίου καί ὁ Ἀρχιε­ρα­τι­κός Θρόνος. Ἀπο­μέ­νει ἡ συντή­ρηση του Εἰκο­νο­στα­σίου καί του Ἄμβωνα, ἡ ἀντι­κα­τά­σταση των  στα­σι­δίων καί καθι­σμά­των καθώς καί ἐπι­μέ­ρους ἐργα­σίες ἐξω­ραϊ­σμοῦ.

Οι  ἐργα­σίες ἀπο­κα­τά­στα­σης καί το ἀπο­τέ­λε­σμα, οφεί­λουμε να ομο­λο­γή­σουμε  ότι δεν  ἦταν μια εύκολη  ὑπόθεση. Ἡ ὑπέρ­βαση των δυσκο­λιών, κυρίως των οικο­νο­μι­κών , μιας πείθει ότι ευδοκεί ὁ Θεός. Οι οικο­νο­μι­κοί  χορηγοί με την  ἀντα­πό­κριση στο προ­σω­πικό μας αἴτημα καί την προ­σφορά τους μας ἔδωσαν τη δυνα­τό­τητα καί την χαρά της ὑλο­ποί­η­σης της προ­σπά­θειας. Μαζί τους μπο­ρέ­σαμε να προ­χω­ρή­σουμε. Χωρίς αὐτούς δεν θα ἦταν δυνατόν. Ἡ προ­σφορά τους δεν εἶναι προ­σφορά μόνο πρός την τοπική Ἐκκλη­σία. Εἶναι προ­σφορά στη δια­χρο­νική ἱστορία του τόπου μας. Προς όλους εκφρά­ζουμε  θερμές εγκάρ­διες εὐχα­ρι­στίες. Ὁ Θεός να τούς ευλογεί  καί να τούς χαρι­τώ­νει. Σήμερα δεν ἀνα­φέ­ρουμε τα ὀνόματα τους, καθώς καί τα ὀνόματα όσων ἐκο­πί­α­σαν για την αφι­λο­κερδή  ἐκπό­νηση των σχε­τι­κών μελετών. Αυτό θα γίνει σε εκδή­λωση που θα ακο­λου­θη­σει  κατά την ὁποία θα κάνουμε λεπτο­μερῆ ἀπο­λο­γι­σμό των ἐργα­σιῶν καί των δαπανῶν καί θα ἐπι­δώ­σουμε ἐπίσημα καί ὀνο­μα­στικά τίς οφει­λό­με­νες εὐχα­ρι­στίες καί τίς τιμη­τι­κές δια­κρί­σεις.

Εὐχα­ρι­στίες οφεί­λουμε στην   Ἐφορεία Ἀρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου καί στην τότε Προϊ­στα­μένη κ. Μάνια Μιχαη­λί­δου για την άψογη συνερ­γα­σία, χωρίς την   ὁποία δεν θα ήταν εφικτό το ἀπο­τέ­λε­σμα. Με την  Ἑφορεία συμπο­ρεύ­τη­καμε όλη αυτή την  εἰκο­σα­ε­τία της ἀρχιε­ρα­τείας μας χωρίς προ­βλή­ματα καί παρά τίς δύσκο­λες οικο­νο­μι­κές συγκυ­ρίες ἀπο­δό­θηκε στον τόπο μας ἕνα σημα­ντικό έργο ἀπο­κα­τα­στά­σης ἐκκλη­σια­στι­κῶν μνη­μείων, συντη­ρή­σεως εικόνων καί δημιουρ­γίας Μου­σείων καί πολλά ἄλλα. Εὐχα­ρι­στο­ῦμε καί τον σημε­ρινό Προϊ­στά­μενο κ. Δημή­τριο Ἀθα­να­σούλη καί τούς συνερ­γά­τες του, ἰδιαί­τερα γιια το γεγονός της  παρα­χω­ρή­σης του Ιερού  Ναοῦ της Πανα­γίας του Κάστρου ως χώρου φιλο­ξε­νίας της σημε­ρι­νής Ἡμε­ρί­δας.

Εὐχα­ρι­στο­ῦμε ἐπίσης την  Ὀργα­νω­τική Ἐπι­τροπή της  Ἡμε­ρί­δας, τον Θεο­φι­λέ­στατο Ἐπί­σκοπο Ὀλύμπου κ. Κύριλλο, την κ. Μάνια Μιχαη­λί­δου, Ἐπίτημη Έφορο Ἐφο­ρείας Ἀρχαιο­τή­των Δωδε­κα­νή­σου, την κ. Ελένη  Παπα­βα­σι­λείου, Ἀρχαιο­λόγο ΕΦΑ, καί τον κ. Ἠλία Κονισσή, καθώς καί όλους  όσοι  βοή­θη­σαν στη  διορ­γά­νωσή της.

Χαι­ρε­τί­ζουμε όλους εσάς  πού είστε σήμερα μαζί μας καί εὐχό­μα­στε πλούσια τη χάρη του Θεού στη ζωή καί τά ἔργα σας.

Καλή συνέ­χεια καί καλή ἐπι­τυ­χία.