Ελενα Σπυροπούλου: «Ευρέως διαδεδομένες οι απάτες μέσω του διαδικτύου»

Πόσο δια­δε­δο­μένο είναι το φαι­νό­μενο των δια­δι­κτυα­κών απατών; Ποια μέσα χρη­σι­μο­ποιούν οι επι­τή­δειοι για να εξα­πα­τή­σουν τον κόσμο;

Πολύ! Σύμφωνα με στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, ο αριθμός των συναλ­λα­γών απάτης το πρώτο εξάμηνο του 2021 ανήλθε σε 136.153, με την αξία των συναλ­λα­γών να υπερ­βαί­νει τα 6,24 εκατ. ευρώ, ενώ το 2020 τα κρού­σματα ηλε­κτρο­νι­κής απάτης είχαν ξεπε­ρά­σει τις 442.000.

Το φαι­νό­μενο έλαβε τέτοια έκταση τα ακόμη πιο πρό­σφατα έτη, που κρίθηκε ανα­γκαία η ανα­θέ­ω­ρηση της σχε­τι­κής νομο­θε­τι­κής ρύθ­μι­σης για την αντι­με­τώ­πιση του φαι­νο­μέ­νου.

Τα μέσα είναι εκπλη­κτικά απλά, συνήθως πρό­κει­ται για εξα­πά­τηση των δικαιού­χων των λογα­ρια­σμών τηλε­φω­νικά, ώστε να πεί­θο­νται οι ίδιοι είτε να δώσουν τους κωδι­κούς τους είτε να δώσουν πρό­σβαση στους λογα­ρια­σμούς τους.

Ποια είναι τα πιο συχνά …θύματα των δια­δι­κτυα­κών απατών; Πρό­κει­ται για μεγα­λύ­τε­ρης ηλικίας άτομα που δεν είναι εξοι­κειω­μένα με την τεχνο­λο­γία, όπως πιστεύ­ε­ται;

Αντι­θέ­τως πρό­κει­ται για ανθρώ­πους που έχουν καθη­με­ρι­νές συναλ­λα­γές μέσω δια­δι­κτύου, ηλε­κτρο­νική τρα­πε­ζική και εκτε­λούν συχνά εμβά­σματα χαμηλής αξίας.

Μιλάμε για ανθρώ­πους με μέση μόρφωση, καθώς οι άνθρω­ποι που δεν αισθά­νο­νται μια εξοι­κεί­ωση με τον υπο­λο­γι­στή, δεν δια­θέ­τουν καν τέτοια συστή­ματα (π.χ. web banking). Υπάρ­χουν και περι­πτώ­σεις ανθρώ­πων ηλι­κιω­μέ­νων που εξα­πα­τώ­νται, όμως τα μεγάλα ποσά χάνο­νται από ανθρώ­πους που έχουν κάποια οικο­νο­μική επι­φά­νεια και λογα­ρια­σμούς με σημα­ντικά ποσά. Στο γραφείο μας έχουμε δει επι­χει­ρη­μα­τίες, ιδιο­κτή­τες ξενο­δο­χείων, επι­στή­μο­νες, ιατρούς, ανθρώ­πους μέσης ηλικίας και πανε­πι­στη­μια­κής μόρ­φω­σης που δεν πιστεύ­ουν ούτε οι ίδιοι πόσο εύκολα εξα­πα­τή­θη­καν.

Με την τεχνητή νοη­μο­σύνη (ΑΙ) αυξά­νο­νται οι πιθα­νό­τη­τες να παγι­δευ­τούν τα υπο­ψή­φια θύματα;

Βέβαια, γιατί προ­στί­θε­ται άλλος ένας παρά­γο­ντας κιν­δύ­νου, τα αλη­θο­φανή πρόσωπα δηλαδή που μοιά­ζουν απο­λύ­τως πραγ­μα­τικά, ενώ είναι ψευδή. Η τεχνητή νοη­μο­σύνη μπορεί να δημιουρ­γή­σει φωτο­γρα­φίες, ωραία και πει­στικά κείμενα και πλη­ρο­φο­ρίες που εμφα­νί­ζο­νται προ­ερ­χό­με­νες από ένα φυσικό πρόσωπο, ενώ είναι κατα­σκευα­σμένο.

Τι θα συμ­βου­λεύ­ατε τον κόσμο; Πώς μπορεί κανείς να ανα­γνω­ρί­σει την ηλε­κτρο­νική απάτη;

Να χρη­σι­μο­ποιεί με προσοχή τα συστή­ματα ηλε­κτρο­νι­κής τρα­πε­ζι­κής του, δηλαδή να συν­δέ­ε­ται από απο­θη­κευ­μέ­νες επί­ση­μες σελίδες και όχι να πλη­κτρο­λο­γεί στον browser του υπο­λο­γι­στή. Να μην απαντά σε μηνύ­ματα που δεν ανα­γνω­ρί­ζει, όπως δήθεν από ταχυ­δρο­μι­κές εται­ρείες για δέματα που δεν γνω­ρί­ζει ότι πραγ­μα­τικά έχει παραγ­γεί­λει και περι­μέ­νει.

Να μην κάνει βια­στι­κές κινή­σεις στο δια­δί­κτυο, να σκέ­φτε­ται προ­σε­κτικά τις συναλ­λα­γές και να μην τις κάνει χωρίς να έχει απο­λύ­τως εστια­σμένη την προσοχή του. Κυρίως να μην μοι­ρά­ζε­ται ποτέ και με κανέναν τους κωδι­κούς της τρά­πε­ζας ή τους ΟΤΡ κωδι­κούς που φτάνουν στο κινητό του για να εκτε­λε­στεί μια συναλ­λαγή.

Καμία συναλ­λαγή για είσπραξη δεν απαιτεί κωδικό. Κωδικός απαι­τεί­ται πάντα για μετα­φορά. Άρα όταν μας έρχεται κωδικός, μετα­φέ­ρουμε χρήματα, δεν εισπράτ­τουμε.

Τι προ­βλέ­πει η νομο­θε­σία για τις ηλε­κτρο­νι­κές απάτες; Τι μέτρα μπορεί να λάβει κάποιος ο οποίος έπεσε θύμα ηλε­κτρο­νι­κής απάτης;

Αν πρό­κει­ται για απάτη με κάρτα, ο κάτοχος θα έχει ευθύνη για ζημιά έως 50 ευρώ, ενώ στην περί­πτωση απάτης μέσω ηλε­κτρο­νι­κών συναλ­λα­γών, δηλαδή εάν υπάρχει υπο­κλοπή κωδικών του e-banking, προ­βλέ­πε­ται για ζημιά έως 1.000 ευρώ ευθύνη του κατα­να­λωτή και για την επι­πλέον ζημιά θα ευθύ­νε­ται το πιστω­τικό ίδρυμα.

Αν ο πλη­ρω­τής είναι κατα­να­λω­τής και εφόσον οι ζημιές οφεί­λο­νται σε βαριά αμέλεια, ευθύ­νε­ται μέχρι του ανώ­τα­του ποσού των χιλίων (1.000) ευρώ, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη ιδίως τη φύση των εξα­το­μι­κευ­μέ­νων δια­πι­στευ­τη­ρίων ασφα­λείας και τις ειδι­κό­τε­ρες περι­στά­σεις υπό τις οποίες το μέσο πλη­ρω­μής απω­λέ­σθη, εκλάπη ή υπε­ξαι­ρέ­θηκε.

Η ρύθμιση αυτή ασφαλώς επι­δέ­χε­ται πολλών ερμη­νειών και αφήνει κάποια κενά τα οποία ακόμη χρη­σι­μο­ποιούν τα τρα­πε­ζικά ιδρύ­ματα για να απο­φύ­γουν την απο­ζη­μί­ωση των πελατών τους που έχουν εξα­πα­τη­θεί. Γι’αυτόν τον λόγο ακόμη και σήμερα πολλές από αυτές τις υπο­θέ­σεις δεν λύνο­νται εξω­δι­κα­στικά, αλλά κατα­λή­γουν στο δικα­στή­ριο.

Σύντομο βιο­γρα­φικό σημεί­ωμα

Η Έλενα Σπυ­ρο­πού­λου είναι δικη­γό­ρος, δια­πι­στευ­μένη δια­με­σο­λα­βή­τρια και υπεύ­θυνη Προ­στα­σίας Δεδο­μέ­νων.

Είναι από­φοι­τος της Νομικής Σχολής του Δημο­κρι­τείου Πανε­πι­στη­μίου Θράκης και του Παντείου Πανε­πι­στη­μίου στο τμήμα Διεθνών Σχέσεων και Στρα­τη­γι­κής.

Δικη­γο­ρεί ενεργά για περισ­σό­τερα από 20 χρόνια και από το 2004 είναι επι­κε­φα­λής του δικη­γο­ρι­κού γρα­φείου “Σπυ­ρο­πού­λου και Συνερ­γά­τες” στην Αθήνα, με εξει­δί­κευση στους τομείς του δικαίου της τεχνο­λο­γίας, των προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων και της πνευ­μα­τι­κής ιδιο­κτη­σίας.

Έχει επι­τύ­χει σημα­ντι­κές δικα­στι­κές απο­φά­σεις σχετικά με τα ανωτέρω θέματα και ασχο­λεί­ται ενεργά με τη θεσπι­ζό­μενη νομο­θε­σία και τα ζητή­ματα των νέων τεχνο­λο­γιών στην Ελλάδα. Συμ­βου­λεύει διε­θνείς και ημε­δα­πές εται­ρείες από τον χώρο της υγείας, της δια­φή­μι­σης, των ψηφια­κών υπη­ρε­σιών, της τέχνης, του του­ρι­σμού κ.α. Έχει υλο­ποι­ή­σει έργα Compliance και Συμ­μόρ­φω­σης με τον GDPR για εται­ρείες από δια­φο­ρε­τι­κούς τομείς και έχει πιστο­ποι­η­θεί ως υπεύ­θυνη Προ­στα­σίας Δεδο­μέ­νων (DPO).

Συνερ­γά­στηκε με την Ομάδα D.A.R.T. για την Ψηφιακή Ασφά­λεια της Ειδικής Γραμ­μα­τείας Ψηφια­κής Στρα­τη­γι­κής του Υπουρ­γείου Οικο­νο­μίας και Οικο­νο­μι­κών κατά τα έτη 2005-2008 και ήταν αρχι­συ­ντά­κτρια της τηλε­ο­πτι­κής εκπο­μπής «Ψηφιακή Ελλάδα» στην ΕΤ1 κατά τα έτη 2008-2009.

Διαρκής επι­δί­ωξή της είναι η ανά­δειξη όλων των νομικών δια­στά­σεων της χρήσης τεχνο­λο­γίας, όπως τα ζητή­ματα επε­ξερ­γα­σίας προ­σω­πι­κών δεδο­μέ­νων, οι περιο­ρι­σμοί της ελευ­θε­ρίας λόγου, οι ψευδείς ειδή­σεις, η συλλογή πλη­ρο­φο­ριών με αυτο­μα­το­ποι­η­μέ­νες μεθό­δους από τους χρήστες του δια­δι­κτύου κ.α. και η εναρ­μό­νιση της ελλη­νι­κής νομο­θε­σίας με την ευρω­παϊκή και διεθνή, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τον παρά­γο­ντα της οικο­νο­μι­κής ανά­πτυ­ξης και της τεχνο­λο­γι­κής προόδου.