Σοβαρή απειλή οι λαγοκέφαλοι στις ελληνικές θάλασσες – Οι κίνδυνοι για την υγεία

Ο τρόμος των λαγο­κέ­φα­λων επέ­στρεψε στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες. Το ψάρι που μπορεί να προ­κα­λέ­σει δηλη­τη­ρί­αση ή να οδη­γή­σει μέχρι και ακρω­τη­ρια­σμό, τείνει να γίνει μόνιμο πρό­βλημα στα μεσο­γειακά ύδατα.

Το διεθνές επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Biology, φιλο­ξε­νεί στη δεύτερη έκδοσή του για φέτος, τιτλο­φο­ρού­μενη «Ξένοι εισβο­λείς στα ύδατα και οι Επι­πτώ­σεις τους στη Βιο­ποι­κι­λό­τητα και τις Υπη­ρε­σίες των Οικο­συ­στη­μά­των», μια μεγάλη επι­στη­μο­νική εργασία από ερευ­νη­τές πανε­πι­στη­μίων και ερευ­νη­τι­κών κέντρων της Ελλάδας, της Κύπρου, της Ιταλίας, της Τουρ­κίας, της Παλαι­στί­νης, της Λιβύης, του Ισραήλ και της Αιγύ­πτου, για τις επι­πτώ­σεις στην ανθρώ­πινη υγεία από την εισβολή του λαγο­κέ­φα­λου (Lagocephalus sceleratus).

Σύμφωνα με τα δεδο­μένα από το 2004 έως το 2023 για την παρου­σία του είδους στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, όπως συλ­λέ­χθη­καν από ειδή­σεις στο δια­δί­κτυο, στα μέσα κοι­νω­νι­κής δικτύ­ω­σης, νοσο­κο­μειακά αρχεία και προ­σω­πι­κές συνε­ντεύ­ξεις, έχουν κατα­γρα­φεί συνο­λικά 198 περι­στα­τικά, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων 28 επι­θέ­σεων και 27 θανάτων λόγω κατα­νά­λω­σης λαγο­κέ­φα­λου.

Τα απο­τε­λέ­σματα της μελέτης απο­κα­λύ­πτουν μια ανη­συ­χη­τική τάση: ο αριθμός των ανα­φε­ρό­με­νων περι­στα­τι­κών αυξά­νε­ται με τα χρόνια, πιθανόν λόγω της πλη­θυ­σμια­κής αύξησης των λαγο­κέ­φα­λων και των καλύ­τε­ρων εργα­λείων κατα­γρα­φής. Η μελέτη σημειώ­νει επίσης πως τα περισ­σό­τερα περι­στα­τικά δηλη­τη­ρί­α­σης συνέ­βη­σαν τον χειμώνα ενώ οι επι­θέ­σεις ήταν συχνό­τε­ρες το καλο­καίρι.Η Μεσό­γειος, σημειώ­νουν οι ερευ­νη­τές, έχει δεχθεί τη μεγα­λύ­τερη εισβολή ξενικών ειδών παγκο­σμίως, με πάνω από 1.000 κατα­γε­γραμ­μένα ξένα είδη, μεταξύ αυτών και ο λαγο­κέ­φα­λος που έχει ξεχω­ρί­σει ως σημα­ντική απειλή για τα τοπικά οικο­συ­στή­ματα, την αλιευ­τική δρα­στη­ριό­τητα και την ανθρώ­πινη υγεία.

Οι λαγο­κέ­φα­λοι ανήκουν στην οικο­γέ­νεια Tetraodontidae, έξι από τα δεκα­τρία είδη της οποίας έχουν εντο­πι­στεί στη Μεσό­γειο, όπου βρέ­θη­καν με πέρασμα τη Διώρυγα του Σουέζ. Το είδος L. sceleratus, που προήλθε από την Ερυθρά Θάλασσα, κατα­γρά­φηκε για πρώτη φορά στη Μεσό­γειο το 2003 και έχει εξα­πλω­θεί έκτοτε με ταχείς ρυθμούς σε όλη τη λεκάνη, απο­τε­λώ­ντας ένα από τα πιο επι­βλαβή ξενικά είδη στην περιοχή.

Το είδος Lagocephalus sceleratus που απα­ντά­ται στις ελλη­νι­κές θάλασ­σες (Photo: Shutterstock)

Κίν­δυ­νοι από τους λαγο­κέ­φα­λους

Η τετρα­δο­το­ξίνη (ΤΤΧ), μια ισχυρή νευ­ρο­το­ξίνη που περιέ­χε­ται στους ιστούς του λαγο­κέ­φα­λου, μπορεί να αποβεί θανα­τη­φόρα αν περάσει στον ανθρώ­πινο οργα­νι­σμό. Η TTX λει­τουρ­γεί ως ανα­στο­λέας των διαύλων νατρίου στα κύτταρα, οδη­γώ­ντας σε συμ­πτώ­ματα που κυμαί­νο­νται από μού­δια­σμα και παρά­λυση έως ανα­πνευ­στική ανε­πάρ­κεια και θάνατο. Η θανα­τη­φόρα δόση TTX είναι εξαι­ρε­τικά χαμηλή, με το όριο ασφα­λείας να έχει οριστεί στα 10 MU/g TTX (ισο­δύ­ναμο με 2 mg TTX/kg) από τις ιαπω­νι­κές αρχές. Αντι­θέ­τως, η Ευρω­παϊκή Αρχή για την Ασφά­λεια των Τρο­φί­μων (EFSA) είναι πιο προ­σε­κτική, τονί­ζο­ντας την ανάγκη για αυστη­ρούς κανο­νι­σμούς.

Εκτός από τη δηλη­τη­ρί­αση, έχουν ανα­φερ­θεί περι­πτώ­σεις επι­θέ­σεων σε ανθρώ­πους, με απο­τέ­λε­σμα τραυ­μα­τι­σμούς σε επίπεδο απλού δαγκώ­μα­τος έως σοβα­ρό­τερα περι­στα­τικά με ακρω­τη­ρια­σμούς. Η επι­θε­τική συμπε­ρι­φορά των λαγο­κέ­φα­λων, ιδιαί­τερα του L. sceleratus, παρα­τη­ρεί­ται κατά τις περιό­δους ανα­πα­ρα­γω­γής τους.

Ο λαγο­κέ­φα­λος στην Ελλάδα

Η εισβολή του λαγο­κέ­φα­λου στα ελλη­νικά ύδατα έχει εγείρει σοβαρές ανη­συ­χίες. Ο εντο­πι­σμός του είδος L. sceleratus για πρώτη φορά στη χώρα μας το 2005 συνο­δεύ­τηκε από μεγάλες εκστρα­τείες ενη­μέ­ρω­σης. Παρά τις προ­σπά­θειες, ανα­φέ­ρο­νται συχνά περι­στα­τικά με λαγο­κέ­φα­λους, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νων επι­θέ­σεων και δηλη­τη­ριά­σεων. Παρότι στη χώρα μας δεν έχουν κατα­γρα­φεί ακόμα θάνατοι, η παρου­σία αυτών των ξενικών ειδών έχει στοι­χί­σει ακριβά στην αλιευ­τική δρα­στη­ριό­τητα.

Η μελέτη υπο­δει­κνύει ότι, αν και οι εκστρα­τείες ενη­μέ­ρω­σης είχαν κάποια απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα, υπάρχει ανάγκη για συνεχή και πιο εκτε­τα­μένη ευαι­σθη­το­ποί­ηση του πλη­θυ­σμού, με ενη­με­ρω­τι­κές δράσεις στο­χευ­μέ­νες προς τους του­ρί­στες και τους νέους κατοί­κους, οι οποίοι ενδε­χο­μέ­νως αγνοούν τους κιν­δύ­νους.

Πηγή: ygeiamou.gr