Μελέτη: Πόσο κορεσμένη τουριστικά είναι η Ελλάδα;

Μια έκθεση της ομάδας Γεω­πλη­ρο­φο­ρι­κής στο Τμήμα Μηχα­νι­κών Περι­βάλ­λο­ντος του Δημο­κρί­τειου Πανε­πι­στή­μιου Θράκης απο­τυ­πώ­νει τις υπε­ρα­να­πτυγ­μέ­νες περιο­χές της Ελλάδας, αλλά και αυτές που έχουν ανάγκη από ένα βιώσιμο μοντέλο ανά­πτυ­ξης

Ως «άνιση» και «ετε­ρο­βαρή» χαρα­κτη­ρί­ζει τη φέρουσα ικα­νό­τητα για ανά­πτυξη στη χώρα μας η Αλε­ξάν­δρα Γκε­μι­τζή, καθη­γή­τρια στο τμήμα Γεω­πλη­ρο­φο­ρι­κής του Τμή­μα­τος Μηχα­νι­κών Περι­βάλ­λο­ντος του Δημο­κρί­τειου Πανε­πι­στη­μίου Θράκης, που εκπό­νησε σχετική μελέτη χαρ­το­γρα­φώ­ντας την ελλη­νική επι­κρά­τεια με μια νέα μέθοδο που συν­δυά­ζει κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κούς και περι­βαλ­λο­ντι­κούς δείκτες.

«Η μισή Ελλάδα, ανα­το­λική και νότια, με πρώτη και κύρια την περιοχή του Αιγαίου, είναι υπερ­κο­ρε­σμένη. Η υπό­λοιπη μισή, βόρεια και δυτική, χρειά­ζε­ται ενί­σχυση μέσα από μια βιώσιμη ανά­πτυξη», τονίζει η καθη­γή­τρια συμπυ­κνώ­νο­ντας το βασικό συμπέ­ρα­σμα της έκθεσης, που δημο­σιεύ­θηκε πρό­σφατα στο έγκριτο επι­στη­μο­νικό περιο­δικό Land.

Η ομάδα του ΔΠΘ ανέ­πτυξε έναν δείκτη τον οποίο ονόμασε Δείκτη Φέρου­σας Ικα­νό­τη­τας Ανά­πτυ­ξης (Carrying Capacity Index – CCDI), αξιο­ποιώ­ντας ανοικτά δεδο­μένα από την Ευρω­παϊκή Ενωση, καθώς και μεγάλο όγκο περι­βαλ­λο­ντι­κών δεδο­μέ­νων μέσω των απο­στο­λών δορυ­φο­ρι­κής παρα­κο­λού­θη­σης της Γης.

Ο υπο­λο­γι­σμός του CCDI βασί­ζε­ται στην ενσω­μά­τωση έξι επι­πέ­δων πλη­ρο­φο­ριών που περι­γρά­φουν τη φυσική και την επη­ρε­α­σμένη από τον άνθρωπο κατά­σταση του πλανήτη.

Μια βασική παρά­με­τρος που εξέτασε η ομάδα είναι ο Δείκτης Ανθρώ­πι­νης Τρο­πο­ποί­η­σης (HMI). Ο εν λόγω δείκτης εισήχθη στην επι­στη­μο­νική έρευνα το 2022 από Αμερικaνούς ερευ­νη­τές και εξε­τά­ζει τον βαθμό στον οποίο έχει τρο­πο­ποι­η­θεί κάθε περιοχή στο πέρασμα του χρόνου – από το ποσοστό του πλη­θυ­σμού στην κατά­σταση των οδικών δικτύων, των δικτύων μετα­φο­ρών, αν έχει χρη­σι­μο­ποι­η­θεί για παρα­γωγή ενέρ­γειας κ.ά.

Ακο­λου­θεί ο Δείκτης Τρω­τό­τη­τας σε Κατα­στρο­φές (VDI). Ο συγκε­κρι­μέ­νος καταρ­τί­στηκε από την Ε.Ε. το 2023 και προ­κύ­πτει από υπο­δεί­κτες περι­βαλ­λο­ντι­κούς, οικο­νο­μι­κούς, κοι­νω­νι­κούς, πολι­τι­κής αστά­θειας κ.ά.

Στη συνέ­χεια, εξε­τά­στη­καν η χρονική τάση στις Μετα­βο­λές Απο­θή­κευ­σης Νερού (TWSC), η χρονική τάση του Δείκτη Φυλ­λι­κής Εκτασης για Υψηλή Βλά­στηση (LAIH), η χρονική τάση του Δείκτη Φυλ­λι­κής Εκτασης για Χαμηλή Βλά­στηση (LAIL) και το δίκτυο περιο­χών προ­στα­σίας της φύσης Natura 2000 (NAT).

Ολοι οι προ­α­να­φερ­θέ­ντες δείκτες περι­γρά­φουν μέσω των επι­μέ­ρους τιμών τους ή της δια­χρο­νι­κής τους τάσης την κατά­σταση της επι­φά­νειας της Γης και των φυσικών πόρων που σχε­τί­ζο­νται με τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες, συμπε­ρι­λαμ­βα­νο­μέ­νης και της επί­δρα­σης από την κλι­μα­τική αλλαγή.

Ετσι συν­δια­μορ­φώ­νουν τον Δείκτη Φέρου­σας Ικα­νό­τη­τας Ανά­πτυ­ξης CCDI, ο οποίος κυμαί­νε­ται από 0 (ελά­χι­στη φέρουσα ικα­νό­τητα για ανά­πτυξη) έως 1 (υψη­λό­τερη φέρουσα ικα­νό­τητα για ανά­πτυξη).

Χαρ­το­γρά­φηση της χώρας με βάση τους έξι δείκτες που συν­δια­μορ­φώ­νουν τον Δείκτη Φέρου­σας Ικα­νό­τη­τας Ανά­πτυ­ξης – CCDI.

Τι σημαί­νει στην πραγ­μα­τι­κό­τητα φέρουσα ικα­νό­τητα για ανά­πτυξη

Εξη­γώ­ντας πιο απλά την ουσία του παρα­πάνω όρου, η κ. Γκε­μι­τζή σημειώ­νει: «Η έννοια της φέρου­σας ικα­νό­τη­τας στην ανά­πτυξη ανα­φέ­ρε­ται στο μέγιστο επίπεδο της ανθρώ­πι­νης δρα­στη­ριό­τη­τας και του πλη­θυ­σμού που ένα περι­βάλ­λον ή σύστημα μπορεί να αντέξει μακρο­πρό­θε­σμα χωρίς να υπο­βαθ­μι­στεί. Ενσω­μα­τώ­νει οικο­λο­γι­κές, οικο­νο­μι­κές και κοι­νω­νι­κές δια­στά­σεις, δίνο­ντας έμφαση στην ανάγκη εξι­σορ­ρό­πη­σης της ανά­πτυ­ξης με τη βιώσιμη χρήση των πόρων. Το πρό­βλημα που συνήθως υπάρχει όταν μιλάμε για θέματα όπως η βιώσιμη ανά­πτυξη είναι η μη κατα­νό­ηση της έννοιας από τους πολίτες και τους πολι­τι­κούς. Η συντρι­πτική πλειο­ψη­φία πιστεύει ότι το πρό­βλημα έγκει­ται στην έλλειψη υπο­δο­μών και όχι στην έλλειψη πόρων. Επι­κρα­τεί δηλαδή η λαν­θα­σμένη αντί­ληψη ότι υπάρ­χουν ανε­ξά­ντλη­τοι πόροι, όπως νερό, τρόφιμα, ενέρ­γεια κ.ά., οι οποίοι για να γίνουν δια­θέ­σι­μοι προς χρήση χρειά­ζο­νται απλώς περισ­σό­τε­ρες υπο­δο­μές. Και, ακόμα χει­ρό­τερα, σε κανένα σημείο του συλ­λο­γι­σμού των περισ­σό­τε­ρων πολιτών δεν υπει­σέρ­χε­ται η πρόνοια για τα υπό­λοιπα πλά­σματα που ζουν στην κάθε περιοχή, όπως και τα πολύ­τιμα οικο­συ­στή­ματα που υπο­στη­ρί­ζουν τη βιο­ποι­κι­λό­τητα και που για να επι­βιώ­σουν χρειά­ζο­νται και αυτά δια­θέ­σι­μους πόρους».

Επι­κρα­τεί η λαν­θα­σμένη αντί­ληψη ότι υπάρ­χουν ανε­ξά­ντλη­τοι πόροι, όπως νερό, τρόφιμα, ενέρ­γεια κ.ά., οι οποίοι για να γίνουν δια­θέ­σι­μοι προς χρήση χρειά­ζο­νται απλώς περισ­σό­τε­ρες υπο­δο­μές.

Τα συμπε­ρά­σματα της έκθεσης

Ξεκι­νώ­ντας να αναλύει τα βασικά συμπε­ρά­σματα της έκθεσης, η κ. Γκε­μι­τζή σημειώ­νει καταρ­χάς πως τα μεγάλα αστικά κέντρα –Αθήνα, Θεσ­σα­λο­νίκη, Πάτρα, Λάρισα, Κόριν­θος, Χαλκίδα, Ηρά­κλειο Κρήτης–, καθώς και η πλειο­νό­τητα των νησιών του Αιγαίου –Κυκλά­δες, Δωδε­κά­νησα, μεγάλο τμήμα της Κρήτης– αλλά και οι παρά­κτιες περιο­χές της νότιας και της ανα­το­λι­κής χώρας –από Πάτρα μέχρι Καλα­μάτα, Κόρινθο, ακτές Μεσ­ση­νίας και Λακω­νίας– παρου­σιά­ζουν πολύ χαμηλή φέρουσα ικα­νό­τητα περαι­τέρω ανά­πτυ­ξης (δείκτης CCDI

Παρ’ όλα αυτά υπάρ­χουν ακόμη νησιά, καθώς και λιγό­τερο πυκνο­κα­τοι­κη­μέ­νες πόλεις, με τιμές δείκτη CCDI που κυμαί­νο­νται από 0,50 έως 0,60 και οι οποίες μπορούν να θεω­ρη­θούν ως περιο­χές με μέτριες δυνα­τό­τη­τες περαι­τέρω ανά­πτυ­ξης. Τα νησιά Χίος και Σάμος είναι δύο τέτοιες περιο­χές.

Αντί­θετα, πολύ μικρά αστικά κέντρα, όπως η Δράμα και οι Σέρρες, έχουν μεγάλες δυνα­τό­τη­τες ανά­πτυ­ξης (τιμές CCDI > 0,600), υπο­δει­κνύ­ο­ντας τη δια­θε­σι­μό­τητα πόρων για περαι­τέρω ανά­πτυξη.

Μάλιστα, στις παρα­πάνω δύο περιο­χές ο εναλ­λα­κτι­κός του­ρι­σμός που ανα­πτύσ­σε­ται τα τελευ­ταία χρόνια (οινο­του­ρι­σμός και Φεστι­βάλ Ταινιών Μικρού Μήκους στη Δράμα και οικο­λο­γι­κός του­ρι­σμός στη λίμνη Κερκίνη και σε άλλες περιο­χές των Σερρών) έχει ήδη δημιουρ­γή­σει ένα καλό μοντέλο βιώ­σι­μης του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, το οποίο μπορεί να καλ­λιερ­γη­θεί περαι­τέρω.

Χαρ­το­γρά­φηση της χώρας με βάση τον Δείκτη Φέρου­σας Ικα­νό­τη­τας Ανά­πτυ­ξης CCDI.

Την ίδια καλή εικόνα με περι­θώ­ριο και συχνά και ανα­γκαιό­τητα για βιώσιμη του­ρι­στική ανά­πτυξη, εξαι­τίας της ερή­μω­σης από κατοί­κους, παρου­σιά­ζουν και πολλές ορεινές περιο­χές της Ελλάδας.

Ο CCDI είναι σχετικά υψηλός σε ορεινές περιο­χές όπως η Πίνδος, η Ευρυ­τα­νία, τα ορεινά Τρίκαλα ή τα ορεινά Ιωάν­νινα. Σε όλες τις παρα­πάνω περιο­χές, υπάρ­χουν ήδη θύλακοι βιώ­σι­μου, εναλ­λα­κτι­κού του­ρι­σμού. Την ίδια στιγμή, οι ορεινές περιο­χές είναι πλού­σιες σε φυσι­κούς πόρους και λιγό­τερο επη­ρε­α­σμέ­νες από τις ανθρώ­πι­νες δρα­στη­ριό­τη­τες και ως εκ τούτου είναι πιο ικανές για μελ­λο­ντική ανά­πτυξη.

Περι­θώ­ριο για ανά­πτυξη έχει και το παρά­κτιο τμήμα της Ηπείρου – ακτο­γραμ­μές σε περιο­χές όπως Σύβοτα και Πάργα.

Υδά­τι­νοι πόροι και τρω­τό­τητα σε φυσικές κατα­στρο­φές

Η κ. Γκε­μι­τζή μας έδωσε και δύο τριάδες καλύ­τε­ρων και χει­ρό­τε­ρων περιο­χών στα κομβικά ζητή­ματα των υδά­τι­νων πόρων και της τρω­τό­τη­τας σε φυσικές κατα­στρο­φές.

Κακή κατά­σταση υδά­τι­νων πόρων

Κρήτη και Κυκλά­δες

Ανα­το­λική Πελο­πόν­νη­σος – Λακωνία, Αργο­λίδα, Κοριν­θία

Αθήνα, Εύβοια, Χαλ­κι­δική, Θράκη και παρά­κτιο τμήμα Βόρειας Ελλάδας

Καλή κατά­σταση υδά­τι­νων πόρων

Από Πίνδο και πιο δυτικά, με πιο «αυτάρκη» όλων την Ηπειρο

Ανα­το­λική Στερεά, Ευρυ­τα­νία, Μεσο­λόγγι, Καρ­πε­νήσι

Τρω­τό­τητα σε φυσικές κατα­στρο­φές

Ρόδος – εξαι­τίας των εκτε­τα­μέ­νων πυρ­κα­γιών πέρυσι το καλο­καίρι

Εύβοια –δια­δο­χι­κές φυσικές κατα­στρο­φές– και Λέσβος – κοι­νω­νικό θέμα/ μετα­να­στευ­τικό

Ροδόπη, Εβρος – πολύ χαμηλά εισο­δή­ματα κατοί­κων

Παρα­δείγ­ματα προς αποφυγή

Επι­στρέ­φο­ντας στο θέμα της λάθος επι­κρα­τού­σας αντί­λη­ψης για τη φέρουσα ικα­νό­τητα ανά­πτυ­ξης, η κ. Γκε­μι­τζή δίνει ως χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα την περιοχή της Κρήτης, όπου, παρά την κρίσιμη κατά­σταση των υδά­τι­νων πόρων, θεω­ρεί­ται ότι υπάρχει τρόπος να υπο­στη­ρι­χθεί περαι­τέρω ανά­πτυξη.

Οπως εξηγεί η ίδια: «Το νέο αερο­δρό­μιο στο Καστέλι Ηρα­κλείου προ­βλέ­πε­ται ότι θα εξυ­πη­ρε­τεί 12-15 εκα­τομ­μύ­ρια επι­βά­τες τον χρόνο. Ομως δεν ανα­ρω­τη­θή­καμε αν υπάρ­χουν οι δια­θέ­σι­μοι πόροι για να υπο­στη­ρί­ξουν τέτοιο του­ρι­στικό ρεύμα και ταυ­τό­χρονα να μην υπάρξει σημα­ντική υπο­βάθ­μιση ή κατάρ­ρευση του φυσικού περι­βάλ­λο­ντος, αλλά και της πολι­τι­σμι­κής κλη­ρο­νο­μιάς του νησιού».

Οσο για τα νησιά του Αιγαίου, αυτά, σύμφωνα με την κ. Γκε­μι­τζή, απο­τε­λούν ειδική περί­πτωση όπου θα πρέπει να εξε­τα­στούν εξει­δι­κευ­μένα μέτρα για την προ­ώ­θηση της βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης, καθώς είναι περιο­ρι­σμένα σε έκταση και φυσι­κούς πόρους και αντι­με­τω­πί­ζουν την πρό­κληση της μαζικής του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης που απειλεί να αλλοιώ­σει τον φυσικό τους χαρα­κτήρα. Οπως σημειώ­νει η καθη­γή­τρια: «Εδώ θα πρέπει άμεσα να εξε­τα­στούν λύσεις για τον έλεγχο των του­ρι­στι­κών ρευ­μά­των και την αντί­στοιχη κατα­νά­λωση των πόρων, όπως π.χ. επιβολή ανώ­τα­του αριθμού επι­σκε­πτών σε ευαί­σθη­τες περιο­χές, επιβολή ειδικού φόρου στους επι­σκέ­πτες, επιβολή ιδιαί­τερα αυστη­ρών όρων δόμησης και επέμ­βα­σης στο φυσικό περι­βάλ­λον και προ­ώ­θηση μόνο των πραγ­μα­τικά βιώ­σι­μων επεν­δύ­σεων ανά­πτυ­ξης που ενι­σχύ­ουν τις τοπικές κοι­νω­νίες. Η Ελλάδα δεν μπορεί και δεν χρειά­ζε­ται να απο­τε­λέ­σει προ­ο­ρι­σμό για του­ρι­σμό του γκολφ ή για του­ρι­σμό της πισίνας».

Πηγή  kathimerini.gr