Ευχή και κατάρα είναι ο τουρισμός για τη νότια Ευρώπη

Ο υπερ­του­ρι­σμός απο­τε­λεί ευκαι­ρία, αλλά και απειλή που απαιτεί μια ολο­κλη­ρω­μένη και πολύ­πλευρη προ­σέγ­γιση, προει­δο­ποιούν οι ανα­λυ­τές.

Το «φιλί της ζωής» δίνουν στην οικο­νο­μία της νότιας Ευρώπης οι Αμε­ρι­κα­νοί του­ρί­στες που συρ­ρέ­ουν μαζικά για να απο­λαύ­σουν τον ήλιο και τη θάλασσα, αλλά­ζο­ντας τους συσχε­τι­σμούς οικο­νο­μι­κής ισχύος στη Γηραιά Ηπειρο. Ο υπερ­του­ρι­σμός απο­τε­λεί ευκαι­ρία, αλλά και απειλή που απαιτεί μια ολο­κλη­ρω­μένη και πολύ­πλευρη προ­σέγ­γιση, λένε οι ανα­λυ­τές. Στα μπαρ, τα ξενο­δο­χεία και τα εστια­τό­ρια που πλαι­σιώ­νουν τα λιθό­στρωτα δρο­μά­κια της Λισ­σα­βώ­νας, οι δου­λειές πάνε τόσο καλά, που ο δήμαρ­χος Κάρλος Μοέδας μείωσε πρό­σφατα τον τοπικό φόρο εισο­δή­μα­τος για τους κατοί­κους. Με οικο­νο­μική ανά­πτυξη 8,2% πέρυσι και αύξηση 20% των φορο­λο­γι­κών εσόδων σε σχέση με την προ­παν­δη­μική περίοδο, οι δημο­τι­κές αρχές έκαναν επίσης δωρεάν τα μέσα μαζικής μετα­φο­ράς για τους νέους και τους ηλι­κιω­μέ­νους. Κτίρια αιώνων ανα­πα­λαιώ­νο­νται, ένα νέο αερο­δρό­μιο, διπλά­σιο σε μέγεθος από το υπάρχον, βρί­σκε­ται στα σκαριά, όπως επίσης και μια τρίωρη σιδη­ρο­δρο­μική σύνδεση υψηλής ταχύ­τη­τας με τη Μαδρίτη.

Το παρά­δειγμα της Λισ­σα­βώ­νας επα­να­λαμ­βά­νε­ται σε όλη τη νότια Ευρώπη που –χάρη στους Αμε­ρι­κα­νούς επι­σκέ­πτες κατά κύριο λόγο– βιώνει μία άνευ προη­γου­μέ­νου του­ρι­στική έκρηξη σε μέρη που απο­τε­λού­σαν σύμβολα οικο­νο­μι­κής στα­σι­μό­τη­τας, δημιουρ­γώ­ντας εκα­το­ντά­δες χιλιά­δες θέσεις εργα­σίας και γεμί­ζο­ντας τα ταμεία κυβερ­νή­σεων.

Το «success story» της Μεσο­γείου ξανα­γρά­φει την πρό­σφατη οικο­νο­μική ιστορία της Ευρώπης. Στη δεκα­ε­τία του 2010, η Γερ­μα­νία και άλλες οικο­νο­μίες με βαριές μετα­ποι­η­τι­κές βιο­μη­χα­νίες βοή­θη­σαν στην έξοδο της Γηραιάς Ηπείρου από την κρίση χρέους χάρη στις ισχυρές εξα­γω­γές αυτο­κι­νή­των και αγαθών, ειδικά στην Κίνα. Σήμερα, η Ιταλία, η Ισπανία, η Ελλάδα και η Πορ­το­γα­λία συμ­βάλ­λουν από το 1/4 έως το μισό της ετήσιας ανά­πτυ­ξης του μπλοκ. Ενώ η οικο­νο­μία της Γερ­μα­νίας κατρα­κυ­λάει, η Ισπανία είναι η ταχύ­τερα ανα­πτυσ­σό­μενη μεγάλη οικο­νο­μία της Ευρώπης. Σχεδόν τα ¾ της πρό­σφα­της ανά­πτυ­ξης της χώρας και μία στις τέσ­σε­ρις νέες θέσεις εργα­σίας συν­δέ­ο­νται με τον του­ρι­σμό, ενώ στην Ελλάδα που κερ­δί­ζει έδαφος μετά την παν­δη­μία, το 44% όλων των θέσεων εργα­σίας συν­δέ­ε­ται με τον του­ρι­σμό. Το βρα­χυ­πρό­θε­σμο μέλλον προ­δια­γρά­φε­ται λαμπρό, ορι­σμέ­νοι οικο­νο­μο­λό­γοι, κάτοι­κοι και πολι­τι­κοί ωστόσο ανη­συ­χούν για τις μακρο­πρό­θε­σμες επι­πτώ­σεις της «έκρηξης». Τα ενοίκια και άλλα έξοδα δια­βί­ω­σης αυξά­νο­νται σε δημο­φι­λείς προ­ο­ρι­σμούς, καθι­στώ­ντας δυσκο­λό­τερο για πολλούς ντό­πιους να τα βγάλουν πέρα. Παράλ­ληλα, η αυξη­μένη εστίαση στον του­ρι­σμό, ο οποίος απο­φέ­ρει γρήγορο κέρδος αλλά παρα­μέ­νει μια δρα­στη­ριό­τητα χαμηλής παρα­γω­γι­κό­τη­τας, συνδέει αυτές τις οικο­νο­μίες σε μια άκρως κυκλική βιο­μη­χα­νία. Κιν­δυ­νεύει επίσης να κρα­τή­σει τους εργα­ζο­μέ­νους και το κεφά­λαιο μακριά από πιο κερ­δο­φό­ρους τομείς, όπως η τεχνο­λο­γία και η μετα­ποί­ηση.

Η μεγάλη αύξηση των Αμε­ρι­κα­νών του­ρι­στών απο­τε­λεί τονω­τική ένεση για τις του­ρι­στι­κές βιο­μη­χα­νίες σε Ελλάδα, Ισπανία, Πορ­το­γα­λία, Ιταλία.

«Μπορεί λοιπόν αυτή η ανα­δυό­μενη “οικο­νο­μία των μου­σείων” να στη­ρί­ξει τη δημιουρ­γία πλούτου και τα συστή­ματα πρό­νοιας που έχουν συνη­θί­σει οι Ευρω­παίοι από το τέλος του Β΄ Παγκο­σμίου Πολέμου; Και τι γίνεται αν πέσει το δολάριο και φύγουν οι του­ρί­στες;» διε­ρω­τά­ται η Wall Street Journal. Ο δήμαρ­χος της Λισ­σα­βώ­νας είναι πεπει­σμέ­νος ότι υπάρχει περι­θώ­ριο για περαι­τέρω ανά­πτυξη. Ο του­ρι­σμός παράγει τώρα το ένα πέμπτο της οικο­νο­μι­κής παρα­γω­γής στη Λισ­σα­βώνα και υπο­στη­ρί­ζει μία στις τέσ­σε­ρις θέσεις εργα­σίας. Το ακα­θά­ρι­στο εγχώριο προϊόν της Πορ­το­γα­λίας αυξή­θηκε σχεδόν κατά 8% μεταξύ 2019 και 2024, σε σύγκριση με λιγό­τερο από 1% για τη Γερ­μα­νία, σύμφωνα με εκτι­μή­σεις του ΔΝΤ.

Η τάση είναι μέρος μιας παγκό­σμιας ανα­προ­σαρ­μο­γής μετά τα lockdowns της COVID-19. Οι δαπάνες για ταξίδια παγκο­σμίως αυξή­θη­καν επτά φορές ταχύ­τερα από την παγκό­σμια οικο­νο­μία τα τελευ­ταία δύο χρόνια, σύμφωνα με την Oxford Economics, μοτίβο που ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί την επόμενη δεκα­ε­τία. Η Ευρώπη, ιδίως ο Νότος, έχει ωφε­λη­θεί περισ­σό­τερο από άλλες περιο­χές. Αν και φιλο­ξε­νεί μόλις το 5% του παγκό­σμιου πλη­θυ­σμού, η Ε.Ε. έλαβε πέρυσι περίπου το ένα τρίτο όλων των διεθνών του­ρι­στι­κών δολα­ρίων, πάνω από μισό τρι­σε­κα­τομ­μύ­ριο δολάρια, σε σχέση με τα περίπου 150 δισ. δολάρια των ΗΠΑ, όπου ο του­ρι­σμός έχει καθυ­στε­ρή­σει να ανα­κάμ­ψει.

Κι ενώ ο του­ρι­σμός ενι­σχύει τα ταμεία, σημάδια δυσα­ρέ­σκειας φου­ντώ­νουν σε όλη την περιοχή. Χιλιά­δες ντόπιοι από τις Βαλε­α­ρί­δες Νήσους μέχρι τη Βενετία δια­μαρ­τύ­ρο­νται για τον μαζικό του­ρι­σμό και τον συνω­στι­σμό. Ενα συχνό τους παρά­πονο είναι ότι οι μεγα­λύ­τε­ροι ωφε­λη­μέ­νοι είναι αμε­ρι­κα­νι­κές εται­ρείες, από την Airbnb έως την Uber, οι οποίες συχνά πλη­ρώ­νουν ελά­χι­στο φόρο στα μέρη όπου κάνουν «χρυσές δου­λειές».

Ορι­σμέ­νοι οικο­νο­μο­λό­γοι ανη­συ­χούν επίσης για το ότι η διό­γκωση του του­ρι­σμού μπορεί να επι­δει­νώ­σει τις υπάρ­χου­σες οικο­νο­μι­κές προ­κλή­σεις. Οπως και η ανα­κά­λυψη του πετρε­λαίου, η νέα εστίαση της νότιας Ευρώπης στον του­ρι­σμό μπορεί να παρα­γκω­νί­σει τις δρα­στη­ριό­τη­τες υψη­λό­τε­ρης αξίας συγκε­ντρώ­νο­ντας κεφά­λαια και εργάτες, ένα φαι­νό­μενο που ορι­σμέ­νοι ανα­λυ­τές βάφτι­σαν «ασθέ­νεια της παρα­λίας». Για τους υπεύ­θυ­νους χάραξης πολι­τι­κής της Ευρώπης, το να ανοί­γουν οι άνθρω­ποι ξενο­δο­χεία ή εστια­τό­ρια είναι ευκο­λό­τερο από το να απο­κτούν κίνητρο να ανα­πτύ­ξουν προηγ­μένη παρα­γωγή, η οποία χρειά­ζε­ται χρόνο για να απο­δώ­σει, εξηγεί ο Μάρκος Καρίας, οικο­νο­μο­λό­γος της γαλ­λι­κής ασφα­λι­στι­κής εται­ρείας Coface. «Ο του­ρι­σμός είναι η εύκολη διέ­ξο­δος. Ποιο είναι το κίνητρο για ευρη­μα­τι­κό­τητα και δημιουρ­γία νέας οικο­νο­μι­κής αξίας εάν ο του­ρι­σμός λει­τουρ­γεί ως βρα­χυ­πρό­θε­σμη λύση;» διε­ρω­τά­ται.

Πηγή kathimerini.gr