O υπερτουρισμός απειλεί με «αφανισμό» πόλεις και νησιά

Το νέο μο­ντέ­λο ανά­πτυ­ξης κα­τα­στρέ­φει τη φυ­σιο­γνω­μία τους και τρέ­πει τους μό­νι­μους κα­τοί­κους σε φυγή – Μά­στι­γα η χωρίς κα­νό­νες δό­μη­ση για να κα­λυ­φθούν οι ανά­γκες της του­ρι­στι­κής βιο­μη­χα­νί­ας

Ζουν σε σπη­λιές, ελ­λεί­ψει φθη­νών κα­τοι­κιών, κά­νουν απερ­γία πεί­νας και δη­μιουρ­γούν αν­θρώ­πι­νη αλυ­σί­δα σε του­ρι­στι­κά ση­μεία. Οι κά­τοι­κοι της Τε­νε­ρί­φης δια­μαρ­τύ­ρο­νται για τον ξέ­φρε­νο του­ρι­σμό που έχει πλή­ξει την πε­ριο­χή, δη­μιουρ­γώ­ντας μία σειρά από σο­βα­ρά πρα­κτι­κά ζη­τή­μα­τα και αλ­λοιώ­νο­ντας τη φυ­σιο­γνω­μία και τον χα­ρα­κτή­ρα των οι­κι­σμών της πόλης τους. Κι αν κα­νείς πε­ρί­με­νε πως η πε­ρί­πτω­ση των νη­σιών του ισπα­νι­κού συ­μπλέγ­μα­τος είναι η μο­να­δι­κή, αρκεί να ρίξει μια ματιά σε δη­μο­φι­λείς πό­λεις της Ευ­ρώ­πης που έχουν γίνει συ­νώ­νυ­μες του μα­ζι­κού του­ρι­σμού. Στην Ιμπι­ζα κά­τοι­κοι και ερ­γα­ζό­με­νοι ξε­σπι­τώ­νο­νται, με αρ­κε­τούς να ανα­γκά­ζο­νται να μέ­νουν στα αυ­το­κί­νη­τά τους ενώ το… εναλ­λα­κτι­κό Αμ­στερ­νταμ μόλις πριν από λίγα 24ωρα απο­φά­σι­σε την απα­γό­ρευ­ση ανέ­γερ­σης νέων ξε­νο­δο­χεια­κών κτι­ρί­ων, με στόχο την κα­τα­πο­λέ­μη­ση του μα­ζι­κού του­ρι­σμού.

Πόσο μα­κριά, όμως, είναι όλες αυτές οι επι­πτώ­σεις που βιώ­νουν ήδη πολύ του­ρι­στι­κές πε­ριο­χές του κό­σμου από την ελ­λη­νι­κή πραγ­μα­τι­κό­τη­τα; Δυ­στυ­χώς, ο υπερ­του­ρι­σμός έχει αρ­χί­σει να δη­μιουρ­γεί σο­βα­ρά προ­βλή­μα­τα σε πε­ριο­χές της χώρα μας οι οποί­ες «βου­λιά­ζουν» από επι­σκέ­πτες, έχο­ντας εστιά­σει τις πε­ρισ­σό­τε­ρες φορές σε ει­δι­κά του­ρι­στι­κά μο­ντέ­λα, με τους ει­δι­κούς να προει­δο­ποιούν πως κά­ποιες από αυτές είναι ήδη… χα­μέ­νες υπο­θέ­σεις.

Στη «ναυαρ­χί­δα» του ελ­λη­νι­κού του­ρι­σμού, τη Μύ­κο­νο, φαί­νε­ται πως φτά­νουν ήδη τα «από­νε­ρα» της επι­λο­γής ενός επι­τη­δευ­μέ­νου του­ρι­στι­κού μο­ντέ­λου που απευ­θύ­νε­ται σε λί­γους. Αλ­λω­στε, πα­νευ­ρω­παϊ­κή έρευ­να τον Αύ­γου­στο του 2023 έδει­ξε πως το προ­ϊ­όν και οι υπη­ρε­σί­ες που προ­σφέ­ρει ο προ­ο­ρι­σμός δεν αφή­νουν ικα­νο­ποι­η­μέ­νους τους επι­σκέ­πτες, με τον υπερ­του­ρι­σμό να έχει «αφα­νί­σει» μέρος του χα­ρα­κτή­ρα του νη­σιού.

Ο μύθος της Σα­ντο­ρί­νης

Το ηλιο­βα­σί­λε­μα της Οίας που μα­γεύ­ει εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκε­πτών, η χι­λιο­φω­το­γρα­φη­μέ­νη Καλ­ντέ­ρα αλλά και το ηφαί­στειο έχουν δη­μιουρ­γή­σει έναν του­ρι­στι­κό μύθο γύρω από τη Σα­ντο­ρί­νη. Εναν μύθο, όμως, που θα αρ­χί­σει να κα­ταρ­ρέ­ει εάν δεν λη­φθούν άμεσα μέτρα. Αρκεί κα­νείς να στα­θεί σε δύο αριθ­μούς: Το 2012 το νησί είχε υπο­δε­χθεί 1,7 εκα­τομ­μύ­ρια επι­σκέ­πτες. Το 2023 ο αριθ­μός αυτός δι­πλα­σιά­στη­κε. Οπως επι­ση­μαί­νει στο «Βήμα» η πρό­ε­δρος του Δη­μο­τι­κού Συμ­βου­λί­ου και πρό­ε­δρος της Του­ρι­στι­κής Επι­τρο­πής του δήμου, Γε­ωρ­γία Νο­μι­κού, η Σα­ντο­ρί­νη δέ­χε­ται με­γά­λες πιέ­σεις τόσο στις υπο­δο­μές της και τους οι­κι­σμούς όσο και στο πε­ρι­βάλ­λον της εξαι­τί­ας του με­γά­λου όγκου επι­σκε­πτών που υπο­δέ­χε­ται κάθε χρόνο. «Η διά­χυ­τη και ανορ­θο­λο­γι­κή εκτός σχε­δί­ου δό­μη­ση, η υπε­ρεκ­με­τάλ­λευ­ση των φυ­σι­κών πόρων δη­μιουρ­γούν ση­μα­ντι­κά προ­βλή­μα­τα. Μην ξε­χνά­τε πως η Σα­ντο­ρί­νη είναι ένα άνυ­δρο μέρος, οπότε πρέ­πει να γί­νο­νται αφα­λα­τώ­σεις για να έχου­με νερό. Η ζή­τη­ση για αφα­λα­τω­μέ­νο νερό αυ­ξά­νε­ται με τρο­με­ρές τα­χύ­τη­τες και γε­νι­κά η του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη δεν είναι σύμ­φω­νη με το μέτρο του τόπου και τη φέ­ρου­σα ικα­νό­τη­τα του νη­σιού, την οποία έχου­με προ πολ­λού ξε­πε­ρά­σει». Πλέον το σκη­νι­κό που δια­μορ­φώ­νε­ται στο νησί δη­μιουρ­γεί ζη­τή­μα­τα αστι­κού τύπου – απορ­ρίμ­μα­τα, κυ­κλο­φο­ρια­κό – και ένα πε­ρι­βάλ­λον που τε­λι­κά γί­νε­ται απω­θη­τι­κό για κα­τοί­κους και επι­σκέ­πτες.

«Ευ­τυ­χι­σμέ­νος κά­τοι­κος ση­μαί­νει και ευ­τυ­χι­σμέ­νος επι­σκέ­πτης και επει­δή η βα­σι­κή οι­κο­νο­μι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα του νη­σιού είναι ο του­ρι­σμός θα πρέ­πει να τη δια­φυ­λά­ξου­με, δη­μιουρ­γώ­ντας ένα νέο μο­ντέ­λο βιώ­σι­μο που θα εστιά­ζει στους πο­λι­τι­στι­κούς πό­ρους, στο γε­ω­πε­ρι­βάλ­λον, που είναι στρα­τη­γι­κό μας πλε­ο­νέ­κτη­μα, αλλά και στα το­πι­κά αγρο­τι­κά προ­ϊ­ό­ντα» συ­νε­χί­ζει.

Σίφ­νος, Σέ­ρι­φος, Φο­λέ­γαν­δρος

Η κλι­μα­κού­με­νη πε­ρι­βαλ­λο­ντι­κή κα­τα­στρο­φή φαί­νε­ται πως αγ­γί­ζει και τα τρία κυ­κλα­δο­νή­σια με τα λευκά σπί­τια και τις «δα­ντε­λω­τές» πα­ρα­λί­ες. Μά­λι­στα, συ­γκα­τα­λέ­γο­νται με­τα­ξύ των επτά πιο απει­λού­με­νων μνη­μεί­ων και τόπων πο­λι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς στην Ευ­ρώ­πη για το 2024 που επέ­λε­ξαν η Europa Nostra, η ευ­ρω­παϊ­κή φωνή της κοι­νω­νί­ας των πο­λι­τών που έχει δε­σμευ­τεί για τη δια­φύ­λα­ξη και την προ­ώ­θη­ση της πο­λι­τι­στι­κής και φυ­σι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, και το Ιν­στι­τού­το της Ευ­ρω­παϊ­κής Τρά­πε­ζας Επεν­δύ­σε­ων (EIB).

Βρί­σκο­νται, όμως, όντως σε κίν­δυ­νο τα νησιά αυτά; Η μη λήψη μέ­τρων και το γε­γο­νός ότι δεν υπάρ­χει συ­γκε­κρι­μέ­νο πο­λε­ο­δο­μι­κό σχέ­διο κάνει τη Σέ­ρι­φο να βρί­σκε­ται σε ορια­κό ση­μείο. Η φυ­σιο­γνω­μία του νη­σιού μέσα σε μία 20ετία έχει αλ­λά­ξει, με τις δια­φο­ρές να είναι πλέον εμ­φα­νείς. «Τα Λι­βα­δά­κια, μία από τις πιο γνω­στές πα­ρα­λί­ες του νη­σιού, δίπλα στο λι­μά­νι, πριν από 20χρο­νια ήταν εντε­λώς αδό­μη­τη. Σή­με­ρα εάν την επι­σκε­φτεί κα­νείς θα δια­πι­στώ­σει ότι δεν υπάρ­χει ούτε ένα εκα­το­στό ελεύ­θε­ρο. Υπάρ­χει κο­ρε­σμός, με τον πολ­λα­πλα­σια­σμό των του­ρι­στι­κών κα­τοι­κιών, των βιλών και των κα­τα­λυ­μά­των» εξη­γεί ο δή­μαρ­χος Σε­ρί­φου Κων­στα­ντί­νος Ρε­βίν­θης.

Ο φόβος που εκ­φρά­ζε­ται πλέον όλο και πιο δυ­να­τά και από όλο και πε­ρισ­σό­τε­ρους είναι ότι εξαι­τί­ας του υπερ­του­ρι­σμού τα ελ­λη­νι­κά νησιά θα γί­νουν δύο τα­χυ­τή­των. «Τους χει­με­ρι­νούς μήνες θα τεί­νουν προς ερη­μο­ποί­η­ση αφού για τους μό­νι­μους κα­τοί­κους η ζωή θα έχει γίνει ακρι­βή, η στέ­γα­ση θα είναι απρό­σι­τη και το επι­χει­ρη­μα­τι­κό μο­ντέ­λο πλή­ρως προ­σα­να­το­λι­σμέ­νο στον του­ρι­σμό. Αυτό, λοι­πόν, δεν είναι βιώ­σι­μο. Πρέ­πει ο τόπος να είναι συ­νει­δη­τή επι­λο­γή τόσο για τον κά­τοι­κο όσο και για τον επι­σκέ­πτη και να ξε­φύ­γου­με από τη… μο­νο­καλ­λιέρ­γεια του του­ρι­σμού» υπο­γραμ­μί­ζει ο κ. Ρε­βίν­θης.

Δεν είναι όμως μόνο τα νησιά που αρ­χί­ζουν να χά­νουν τον χα­ρα­κτή­ρα τους από την άνευ όρων του­ρι­στι­κή ανά­πτυ­ξη. Το Ναύ­πλιο μέσα σε μόλις δύο δε­κα­ε­τί­ες έχει αλ­λά­ξει φυ­σιο­γνω­μία. Μά­λι­στα, στο επί­κε­ντρο αυτής της στε­νά­χω­ρης – όπως τη χα­ρα­κτη­ρί­ζουν κά­τοι­κοι – αλ­λα­γής είναι η παλιά πόλη του Ναυ­πλί­ου, εκεί που μέχρι και τη δε­κα­ε­τία του ’80 οι δρό­μοι και τα σο­κά­κια της έσφυ­ζαν από ζωή. Σή­με­ρα, μόλις 82 μό­νι­μοι κά­τοι­κοι – βάσει των περ­σι­νών δη­λώ­σε­ων Ε1 στην Εφο­ρία – έχουν απο­μεί­νει.

Για τον μα­θη­μα­τι­κό σε Λύ­κειο της πόλης και γέν­νη­μα θρέμ­μα Ναυ­πλιώ­τη κ. Τόλη Κοΐνη, η αλ­λα­γή αυτή ξε­κί­νη­σε από τις αρχές της δε­κα­ε­τί­ας του ’90. «Σχε­δόν όλα τα κτί­ρια της πα­λιάς πόλης κη­ρύ­χθη­καν δια­τη­ρη­τέα στα μέσα της δε­κα­ε­τί­ας του 1980. Αυτό εν μέρει δυ­σκό­λε­ψε τους ιδιο­κτή­τες που ήθε­λαν να τα ανα­και­νί­σουν και να τα κά­νουν κα­τοι­κί­ες. Ενα ευ­ρω­παϊ­κό πρό­γραμ­μα το 1992, όμως, έδινε τη δυ­να­τό­τη­τα να με­τα­τρα­πούν τα δια­τη­ρη­τέα σε παν­σιόν, με 40% επι­δό­τη­ση και 40% χα­μη­λό­το­κο δά­νειο. Αυτή ήταν και η αρχή του τέ­λους για την παλιά πόλη, καθώς οι πε­ρισ­σό­τε­ροι εντά­χθη­καν στο συ­γκε­κρι­μέ­νο πρό­γραμ­μα».

Εκεί, λοι­πόν, που υπήρ­χαν 12 μπα­κά­λι­κα και έξι χα­σά­πι­κα στην παλιά πόλη, σή­με­ρα δεν υπάρ­χει ούτε ένα. Για­τροί, μα­νά­βη­δες, τυ­πο­γρά­φοι και κάθε επαγ­γελ­μα­τι­κή δρα­στη­ριό­τη­τα που δεν έχει σχέση με τον του­ρι­σμό ανα­γκά­στη­καν σε… έξωση. Σή­με­ρα εάν περ­πα­τή­σει κα­νείς στην παλιά πόλη του Ναυ­πλί­ου θα δει ανά­με­σα στα εστια­τό­ρια, τις κα­φε­τέ­ριες και τα μπαρ, δύο συμ­βο­λαιο­γρα­φεία, δύο φαρ­μα­κεία και δύο βι­βλιο­πω­λεία. «Με­τα­κι­νή­θη­καν οι επαγ­γελ­μα­τί­ες, με­τα­κι­νή­θη­καν, όμως, και οι κά­τοι­κοι, οι οποί­οι βρή­καν στέγη στις συ­νοι­κί­ες της νέας πόλης και τα γύρω χωριά». Τα τε­λευ­ταία πε­ρί­που επτά χρό­νια συ­ντε­λεί­ται μία δεύ­τε­ρη φυγή των κα­τοί­κων, σύμ­φω­να με τον κ. Κοΐνη, εξαι­τί­ας της βρα­χυ­χρό­νιας μί­σθω­σης.

Πηγή tovima.gr