Πυρκαγιές: 1,2 δισ. ευρώ το συνολικό κόστος για την Ελλάδα – Η καταστροφή και οι αποζημιώσεις

Σύμφωνα με τα στοι­χεία του Ευρω­παϊ­κού Συστή­μα­τος Πλη­ρο­φό­ρη­σης για δασικές πυρ­κα­γιές (EFFIS), από τις φωτιές, εκτός από τις απώ­λειες ανθρώ­πι­νων ζωών και ζώων, έχουν επη­ρε­α­στεί περισ­σό­τερα από 1.500.000 στρέμ­ματα και αυτό συνε­πά­γε­ται ένα κόστος του­λά­χι­στον 1 δισ. ευρώ. Το πιθα­νό­τερο είναι ότι ο «λογα­ρια­σμός» που θα έρθει τους επό­με­νους μήνες και χρόνια θα είναι πολύ μεγα­λύ­τε­ρος. Ωστόσο, η παρά­θεση ενός υπο­λο­γι­σμού (έστω και με ελλεί­ψεις) βοηθά να ανα­λο­γι­στούμε το μέγεθος της τρα­γω­δίας με βασικό σκοπό ο καθένας από την πλευρά του να συμ­βά­λει στο να μην επα­να­λη­φθεί.

Το 1 δισ. ευρώ βασί­ζε­ται σε εκθέ­σεις ευρω­παϊ­κών οργα­νι­σμών, στις οποίες ανα­τρέ­χει ο δρ. Χάρης Δούκας, καθη­γη­τής ΕΜΠ, μιλώ­ντας στη «Ν», σύμφωνα με τις οποίες την περίοδο 2000-2017 κάηκαν στην Ευρω­παϊκή Ένωση 85 εκατ. στρέμ­ματα και οι ζημιές υπο­λο­γί­στη­καν στα 54 δισ. ευρώ. Τα νούμερα αυτά συνε­πά­γο­νται ένα μέσο κόστος λόγω πυρ­κα­γιών περίπου 650 ευρώ ανά στρέμμα με τιμές 2017. Αν υπο­λο­γί­σουμε και τη σωρευ­τική επι­βά­ρυνση του πλη­θω­ρι­σμού, το κόστος δια­μορ­φώ­νε­ται στο 1,2 δισ. ευρώ. Στο κόστος αυτό, σύμφωνα με τον κ. Δούκα, δεν περι­λαμ­βά­νε­ται το κόστος από τις εκπο­μπές διο­ξει­δίου του άνθρακα στην ατμό­σφαιρα λόγω των πυρ­κα­γιών.

Όπως εξηγεί, στην Ευρω­παϊκή Ένωση υπάρχει σε λει­τουρ­γία το σύστημα εμπο­ρίας δικαιω­μά­των εκπο­μπών διο­ξει­δίου του άνθρακα, και σύμφωνα με αυτό το κόστος για έναν τόνο είναι περίπου 90 ευρώ. Αυτό σημαί­νει άλλα 1.000 ευρώ δυνη­τικό κόστος ανά στρέμμα λόγω του διο­ξει­δίου του άνθρακα που εκλύ­ε­ται από τις πυρ­κα­γιές. Αναμ­φι­σβή­τητα η κατα­στροφή των δασών έχει ανυ­πο­λό­γι­στες συνέ­πειες. Στα μετρή­σιμα κόστη περι­λαμ­βά­νο­νται οι απώ­λειες στη βιο­ποι­κι­λό­τητα και τις υπη­ρε­σίες που προ­σφέ­ρουν τα οικο­συ­στή­ματα, η απο­κα­τά­σταση των καμένων, η κατα­στροφή σε αγρο­τική γη και καλ­λιέρ­γειες, οι ζημιές που προ­κα­λού­νται στις υπο­δο­μές (δρόμοι, επι­κοι­νω­νίες, ηλε­κτρι­σμός κ.ά.), καθώς και οι δαπάνες για την αντι­με­τώ­πιση των πυρ­κα­γιών.

Μέχρι στιγμής η έκταση της χώρας που έχει επη­ρε­α­στεί από τις φετινές φωτιές είναι η δεύτερη μεγα­λύ­τερη της τελευ­ταίας 20ετίας (βάσει των κατα­γρα­φών του Ευρω­παϊ­κού Συστή­μα­τος Πλη­ρο­φό­ρη­σης για δασικές πυρ­κα­γιές). Το 2007 με (μεταξύ άλλων) τη μεγάλη φωτιά στην Ηλεία κάηκαν 2.690.000 στρέμ­ματα γης, 63 συνάν­θρω­ποί µας, περισ­σό­τε­ρες από 1.500 κατοι­κίες, 4,5 εκατ. ελαιό­δε­ντρα, καθώς και 60.000 αιγο­πρό­βατα.

Βάσει της μελέτης της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος (Ιούνιος 2011) υπό τον τίτλο «Οικο­νο­μι­κές και φυσικές επι­πτώ­σεις της κλι­μα­τι­κής μετα­βο­λής στα δάση και τα δασικά οικο­συ­στή­ματα της Ελλάδας», η συνο­λική άμεση υλική ζημιά προ­σέγ­γισε τότε το 1 δισ. ευρώ. Αν συνυ­πο­λο­γί­σουμε τον πλη­θω­ρι­σμό τα χρόνια που μεσο­λά­βη­σαν, ο υπο­λο­γι­σμός αυτός προ­σεγ­γί­ζει τον προ­α­να­φε­ρό­μενο για τις φετινές φωτιές. Η ίδια μελέτη εκτι­μούσε επίσης το συνο­λικό κόστος κατά­σβε­σης και ζημιών από πυρ­κα­γιές (το 2011 πάντα) σε περισ­σό­τερο από 400 εκατ. ετησίως και σημεί­ωνε ότι με την ανα­με­νό­μενη κλι­μα­τική μετα­βολή θα αυξηθεί έως και κατά 80 εκατ. ευρώ. Τα νούμερα αυτά προ­φα­νώς έχουν ξεπε­ρα­στεί και ανα­φέ­ρο­νται ενδει­κτικά, ελλεί­ψει άλλων δια­θέ­σι­μων στοι­χείων.

Κλειδί η πρόληψη – Ανάγκη για κατάλ­ληλα οργα­νω­μένη δασική υπη­ρε­σία

Τα δάση, πέρα από την προ­σφορά τους στην ευζωία του ανθρώ­που, παρά­γουν ποι­κι­λία υλικών αγαθών όπως ξυλική βιομάζα (τεχνική και καύσιμη ξυλεία, χαρ­το­πολτό), καρπούς, μανι­τά­ρια, μέλι, βότανα. Συμ­βάλ­λουν μεταξύ άλλων στην παρα­γωγή και ποιό­τητα του νερού, την ποιό­τητα του αέρα, τη δέσμευση και απο­θή­κευση του CO2, προ­σφέ­ρουν ποι­κί­λες άυλες υπη­ρε­σίες όπως προ­στα­σία εδα­φι­κών πόρων, βιο­ποι­κι­λό­τητα και παρέ­χουν ενδιαίτηµα και τροφή σε μεγάλο αριθμό έμβιων όντων. Η φετινή κατα­στροφή κατα­δει­κνύει για άλλη μια φορά την ανάγκη με σοβαρή προ­σπά­θεια να οργα­νω­θεί η πρόληψη. Ειδικά σε συν­θή­κες κλι­μα­τι­κής κρίσης, οι φωτιές δεν σβήνουν αν δεν αντι­με­τω­πί­ζο­νται εγκαί­ρως.

Είναι πλέον πολλοί στην Ελλάδα που θεωρούν ότι επι­βάλ­λε­ται η χώρα να απο­κτή­σει μια οργα­νω­μένη κατάλ­ληλα δασική υπη­ρε­σία ώστε να τοπο­θε­τη­θούν εκπαι­δευ­μέ­νοι δασο­φύ­λα­κες και σύγ­χρονα τεχνο­λο­γικά μέσα στα δάση για την παρα­κο­λού­θησή τους. Στην ανάγκη να μετα­βλη­θεί ο συσχε­τι­σμός των δαπανών ανάμεσα στην πρόληψη και την κατά­σβεση των δασικών πυρ­κα­γιών έχει ανα­φερ­θεί ο Ευρω­παίος επί­τρο­πος για τη δια­χεί­ριση κρίσεων, Γιάνες Λέναρ­τσιτς, επι­ση­μαί­νο­ντας ότι κάθε 1 ευρώ που επεν­δύ­ε­ται στην πρόληψη απο­τρέ­πει 2 ευρώ οικο­νο­μι­κής ζημίας από τις πυρ­κα­γιές. Από την πλευρά της κυβέρ­νη­σης, πάντως, απο­φεύ­γε­ται η αναφορά σε στοι­χεία.

Ανα­κοί­νωση του υπουρ­γείου Περι­βάλ­λο­ντος (ΥΠΕΝ) την περα­σμένη Παρα­σκευή σημειώ­νει ότι η απο­τί­μηση της συνο­λικά καμένης έκτασης θα επι­χει­ρη­θεί μετά την κατα­στολή των πυρ­κα­γιών. Σύμφωνα με την ανα­κοί­νωση, η απο­τί­μηση αυτή δεν μπορεί να γίνει μόνο από δορυ­φο­ρι­κές εικόνες -που είναι οι μόνες που είναι στη φάση αυτή διαθέσιμες-, οι οποίες λόγω χαμηλής ευκρί­νειας, αλλά και ύπαρξης καπνού (αφού αρκετά περι­στα­τικά πυρ­κα­γιών βρί­σκο­νται ακόμα σε εξέλιξη), εμπε­ριέ­χουν ανα­πό­φευ­κτα σημα­ντικό περι­θώ­ριο λάθους. Αγρο­τική παρα­γωγή Με τη δια­δι­κα­σία της κατα­γρα­φής ζημιών να παρα­μέ­νει ανοιχτή, ο αγρο­τι­κός κόσμος προ­σπα­θεί να συνέλ­θει από τον πύρινο εφιάλτη που πλήττει ακόμα μια φορά τη χώρα.

Η σχετική πλατ­φόρμα στην οποία ο αγρο­τι­κός κόσμος δηλώνει τις ζημιές τόσο στο φυτικό όσο και το ζωικό κεφά­λαιο είναι ανοιχτή στον αρμόδιο Οργα­νι­σμό Ελλη­νι­κών Γεωρ­γι­κών Ασφα­λί­σεων (ΕΛΓΑ). Οι προ­θε­σμίες υπο­βο­λής ζημιών φέρεται να είναι ελα­στι­κές, καθώς ήδη ζητεί­ται από τον αγρο­τικό κόσμο να δοθεί παρά­ταση στους παρα­γω­γούς να προ­χω­ρή­σουν σε δήλωση και μετά το πέρας των 15 ημερών από το τέλος των πυρ­κα­γιών. Την ίδια ώρα τα κλι­μά­κια του ΕΛΓΑ διε­νερ­γούν επι­τό­πιους ελέγ­χους στις πλη­γεί­σες περιο­χές ώστε να οριο­θε­τη­θεί το εύρος της κατα­στρο­φής. Η πρώτη εκτί­μηση για τις πυρ­κα­γιές του Ιουλίου – Αυγού­στου υπο­δει­κνύει μια τερά­στια φυσική κατα­στροφή που ήδη αγγίζει το 1,5 εκατ. στρέμ­ματα, η οποία σε όρους αγρο­τι­κής οικο­νο­μίας έχει εξίσου πολύ βαρύ τίμημα στο εισό­δημα τόσο των παρα­γω­γών όσο και των κατα­να­λω­τών.

Να σημειω­θεί ότι μόνο τον Ιούλιο η πύρινη λαίλαπα πέρασε από το Αλιβέρι, τη Νάξο, τα Δερ­βε­νο­χώ­ρια, το Λου­τράκι, τον Κουβαρά, τη Κάρυστο, τη Ρόδο, τη Σπάρτη, την Κέρκυρα, το Αίγιο, τη Λαμία και τον Βόλο, ενώ τον Αύγου­στο η κατα­στροφή από την πυρ­κα­γιά στον Έβρο είναι ανεί­πωτη (και ακόμη δεν έχει σβήσει). Το δε νησί της Εύβοιας παρα­μέ­νει για ακόμα μια χρονιά στο έλεος της φωτιάς. Στην παρούσα φάση η κατα­γραφή των ζημιών βρί­σκε­ται σε εξέλιξη, ωστόσο ενδει­κτική είναι η εικόνα από τις πρώτες επι­βε­βαιω­μέ­νες απώ­λειες σε ζωικό κεφά­λαιο στον Έβρο, οι οποίες, σύμφωνα με τα στοι­χεία που έχει συλ­λέ­ξει ο ΕΛΓΑ, αφορούν 1.200 μελίσ­σια και κυψέλες, σε σύνολο 26.264 σε νότιο Έβρο, Σουφλί και Αλε­ξαν­δρού­πολη, στην οποία και εντο­πί­ζο­νται τα 16.068, ενώ απαν­θρα­κω­μένα έχουν βρεθεί περί τα 1.000 ζώα (910 μικρό­σωμα ζώα, με την πλειο­νό­τητά τους να είναι κατσί­κια και πρόβατα, 30 αρνάκια και οκτώ αγε­λά­δες). Σε επίπεδο καλ­λιερ­γειών, οι συνο­λι­κές εκτά­σεις στην Ανα­το­λική Μακε­δο­νία και Θράκη ανέρ­χο­νται συνο­λικά σε 4.424.690 στρέμ­ματα, εκ των οποίων τα 1.655.540 στον Έβρο και 1.016.660 στρέμ­ματα στη Ροδόπη, ωστόσο μέχρι στιγμής δεν μπορεί να εκτι­μη­θεί πόσα στρέμ­ματα καλ­λιερ­γειών έχουν γίνει στάχτη.

Στη Ρόδο, από τις πρώτες οριο­θε­τή­σεις των κλι­μα­κίων του ΕΛΓΑ οι ζημιές στις καλ­λιέρ­γειες φυτικού κεφα­λαίου αφορούν του­λά­χι­στον 50.000 ελαιό­δεν­δρα, καθώς και περιο­ρι­σμένο αριθμό στρεμ­μά­των άλλων δεν­δρο­καλ­λιερ­γειών και περιο­ρι­σμένο αριθμό στρεμ­μά­των κηπευ­τι­κών και αμπε­λο­καλ­λιερ­γειών. Όσον αφορά τις απώ­λειες ζωικού κεφα­λαίου -οι οποίες θα προ­σμε­τρη­θούν μετά την υποβολή δηλώ­σεων εκ μέρους των κτηνοτρόφων-, φαί­νε­ται να είναι περιο­ρι­σμέ­νες (σύμφωνα με τις μέχρι τώρα αναγ­γε­λίες ζημιών, υπο­λο­γί­ζο­νται σε 2.500 ζώα και μελισ­σο­σμήνη).

Maxar Technologies – Δορυ­φική εικόνα από την πυρ­κα­γιά στη Ρόδο.

Αντί­στοιχα στη Θεσ­σα­λία, οι υπάλ­λη­λοι κλι­μα­κίου του ΕΛΓΑ στις πρώτες εκτι­μή­σεις τους ανέ­φε­ραν ζημιές στις καλ­λιέρ­γειες αμυ­γδά­λων και σε σιτηρά, τα οποία είχαν συγκο­μι­σθεί σε εκτε­τα­μένο αριθμό στρεμ­μά­των, όπως επίσης σε αμπε­λο­καλ­λιέρ­γειες. Σε ό,τι αφορά το ζωικό κεφά­λαιο στη Μαγνη­σία, μια πρώτη εκτί­μηση για τις απώ­λειες ορίζει τον αριθμό τους σε 5.500 πρόβατα, 40 αγε­λά­δες και 2.000 μελίσ­σια. Ωστόσο, αυτός ο αριθμός δεν είναι ο τελικός και ανα­μέ­νε­ται να αυξηθεί τις επό­με­νες ημέρες, καθώς οι δηλώ­σεις ζημίας βρί­σκο­νται σε εξέλιξη. Επίσης κατα­γρά­φο­νται σημα­ντι­κές κατα­στρο­φές υπο­δο­μών, εγκα­τα­στά­σεων και γεωρ­γο­τε­χνο­λο­γι­κού εξο­πλι­σμού, όπως ποι­μνιο­στά­σια, απο­θή­κες, στάβλοι και γεωρ­γικά μηχα­νή­ματα.

Απο­ζη­μιώ­σεις

Στις 2 Αυγού­στου το υπουρ­γείο Αγρο­τι­κής Ανά­πτυ­ξης γνω­στο­ποί­ησε ότι «οι τιμές ενί­σχυ­σης των καλ­λιερ­γειών που επλή­γη­σαν από τις πυρ­κα­γιές 2023, οι οποίες εντάσ­σο­νται σε προ­γράμ­ματα Κρα­τι­κών Οικο­νο­μι­κών Ενι­σχύ­σεων “Κρατική Αρωγή”, ορί­ζο­νται ως εξής: ελαιό­δεν­δρα 160 ευρώ, λοιπές δεν­δρώ­δεις καλ­λιέρ­γειες 107 ευρώ, αμπε­λοειδή 3.500 ευρώ/στρέμμα και αρω­μα­τικά φυτά 2.000 ευρώ ανά στρέμμα». Ωστόσο, πέντε μέρες μετά ο ΕΛΓΑ εξέδωσε διευ­κρι­νί­σεις ανα­φέ­ρο­ντας ότι οι τιμές ενι­σχύ­σεων, τις οποίες ειση­γεί­ται ο ΕΛΓΑ, είναι ταυ­τό­ση­μες με εκείνες των πυρ­κα­γιών προη­γού­με­νων ετών, χωρίς προ­σαυ­ξή­σεις. Έτσι, για παρά­δειγμα, η τελική ενί­σχυση που προ­βλέ­φθηκε για τις περι­πτώ­σεις ολικά κατε­στραμ­μέ­νων ελαιό­δε­ντρων στις προη­γού­με­νες πυρ­κα­γιές (από το 2021 και έπειτα) δεν ξεπέ­ρασε τα 100 ευρώ ανά δένδρο, με κλι­μά­κωση προς τα κάτω για τις περι­πτώ­σεις που η κατα­στροφή του ελαιό­δε­ντρου δεν ήταν ολο­κλη­ρω­τική. Μάλιστα, προ­βλέ­φθηκε προ­κα­τα­βολή στο 50% της εν λόγω ενί­σχυ­σης, ώστε οι αγρότες να έχουν όσο πιο σύντομα γίνεται μια σημα­ντική αρωγή, ενώ η κατα­βολή του επό­με­νου ποσού θα σχε­τί­ζε­ται και με την απο­κα­τά­σταση. Αντί­στοιχη πρό­βλεψη υπάρχει και για άλλες καλ­λιέρ­γειες.

Σύμφωνα με όσα ανέφερε ο αρμό­διος υπουρ­γός Λευ­τέ­ρης Αυγε­νά­κης στο πλαίσιο περιο­δείας του στην Θεσ­σα­λία, μέχρι το τέλος Σεπτεμ­βρίου θα ολο­κλη­ρω­θούν οι εκτι­μή­σεις για ζημιές σε υπο­δο­μές αγροτών και κτη­νο­τρό­φων του νομού Μαγνη­σίας, ενώ ως τον Οκτώ­βριο θα πιστω­θούν οι απο­ζη­μιώ­σεις για απο­λε­σθέν ζωικό κεφά­λαιο και έως τα τέλη του έτους. Από πλευράς ΕΛΓΑ, η επι­δί­ωξη είναι μέσα σε διά­στημα ενός τρι­μή­νου να έχουν πιστω­θεί οι προ­κα­τα­βο­λές των απο­ζη­μιώ­σεων στους πλη­γέ­ντες παρα­γω­γούς σε όλη την επι­κρά­τεια. Σημειώ­νε­ται ότι την τριετία 2020-2022 και αρχές του 2023, έχουν δια­τε­θεί συνο­λικά για απο­ζη­μιώ­σεις ζημιών τις οποίες καλύ­πτουν ο ΕΛΓΑ και το Πρό­γραμμα Κρα­τι­κών Οικο­νο­μι­κών Ενι­σχύ­σεων περισ­σό­τερα από 1 δισ. ευρώ.

Πηγή naftemporiki.gr

Τέτη Ηγου­με­νίδη, Δανάη Αλεξάκη