Ερχεται βαρύς χειμώνας για τα νοικοκυριά

Ενέρ­γεια, τρόφιμα, κόστος χρή­μα­τος και και­ρι­κές συν­θή­κες θα κρίνουν το ύψος των «χει­με­ρι­νών» επι­βα­ρύν­σεων

Πόσο θα κοστί­ζουν φέτος τον χειμώνα το ηλε­κτρικό ρεύμα, το φυσικό αέριο και το πετρέ­λαιο; Θα συνε­χι­στεί το ράλι στις τιμές των τρο­φί­μων, που έχει φέρει τα είδη πρώτης ανάγκης να πωλού­νται ακόμη και 60% ακρι­βό­τερα σε σχέση με τα προ διετίας επίπεδα; Θα πιάσουν… ταβάνι τα επι­τό­κια δανει­σμού; Και ποιες θα είναι οι και­ρι­κές συν­θή­κες που θα επι­κρα­τή­σουν φέτος στη χώρα; Θα επα­να­λη­φθεί ο περυ­σι­νός ήπιος χει­μώ­νας που κράτησε χαμηλά τις κατα­να­λώ­σεις των ενερ­γεια­κών προ­ϊ­ό­ντων, «προ­στα­τεύ­ο­ντας» το εισό­δημα των νοι­κο­κυ­ριών; Ο χει­μώ­νας 2023-2024 θα είναι γεμάτος από αβε­βαιό­τη­τες αλλά και δια­φο­ρε­τικά δεδο­μένα σε σχέση με τον αντί­στοιχο περυ­σινό.

Δεδο­μένο 1ο: Ολα θα είναι πολύ ακρι­βό­τερα σε σχέση με πέρυσι, ακόμη και το… χρήμα. Οπως και αν εξε­λι­χθεί ο πλη­θω­ρι­σμός, το βέβαιο είναι ότι οποιο­δή­ποτε προϊόν και οποια­δή­ποτε υπη­ρε­σία θα κοστί­ζουν ακρι­βό­τερα.

Δεδο­μένο 2ο: Δεν θα υπάρ­χουν τα δημο­σιο­νο­μικά περι­θώ­ρια του περυ­σι­νού χειμώνα. Τόσο ο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός του 2023 όσο και ο αντί­στοι­χος του 2024 είναι πολύ «στρι­μωγ­μέ­νοι», ενώ τόσο οι επί­ση­μοι θεσμοί όσο και οι αγορές παρα­κο­λου­θούν στενά την Ελλάδα ζητώ­ντας να τηρη­θούν οι δεσμεύ­σεις για επι­στροφή στα πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα.

Δεδο­μένο 3ο: Η Ευρώπη έχει αλλάξει ρητο­ρική σε σχέση με πέρυσι. Βλέ­πο­ντας τις αγορές να πιέζουν μέσω των απο­δό­σεων των ομο­λό­γων για μέτρα βελ­τί­ω­σης της βιω­σι­μό­τη­τας του χρέους, ζητάει με τη σειρά της από τις κυβερ­νή­σεις των χωρών-μελών να περιο­ρί­σουν τα μέτρα στή­ρι­ξης και, αν χρεια­στεί να παρα­τεί­νουν κάποια από αυτά, να γίνει με τρόπο απο­λύ­τως στο­χευ­μένο ώστε να υπο­στη­ρι­χθούν μόνο τα ευάλωτα νοι­κο­κυ­ριά. Ολα αυτά συνη­γο­ρούν στο ότι ο φετινός χει­μώ­νας μπορεί να είναι δυσκο­λό­τε­ρος από τον αντί­στοιχο περυ­σινό για τα νοι­κο­κυ­ριά, καθώς ακόμη και αυτοί που έχουν δει αύξηση στο εισό­δημά τους, αυτή δεν καλύ­πτει το αυξη­μένο κόστος ζωής.

Οπως και αν εξε­λι­χθεί ο πλη­θω­ρι­σμός, το βέβαιο είναι ότι οποιο­δή­ποτε προϊόν και οποια­δή­ποτε υπη­ρε­σία θα κοστί­ζουν ακρι­βό­τερα.

Τέσσερα είναι τα βασικά μέτωπα από τις εξε­λί­ξεις, στα οποία θα κριθεί και το τελικό κόστος που θα κληθεί να σηκώσει κάθε νοι­κο­κυ­ριό μέσα στον φετινό χειμώνα:

1. Το ενερ­γειακό μέτωπο. Οι από­το­μες αυξή­σεις των τελευ­ταίων εβδο­μά­δων έδειξαν ότι δύσκολα μπορεί να… ποντά­ρει κάποιος στη δια­τή­ρηση των χαμηλών τιμών επί μακρόν. Η διεθνής τιμή του πετρε­λαίου μέσα σε λίγες εβδο­μά­δες σκαρ­φά­λωσε από τα 72 στα 87 δολάρια. Πρα­κτικά, αν η χει­με­ρινή περί­ο­δος ξεκι­νούσε σήμερα, ένα λίτρο πετρε­λαίου θέρ­μαν­σης θα κόστιζε ακόμη και πάνω από 1,4-1,45 ευρώ το λίτρο, δηλαδή περισ­σό­τερο από ό,τι έκλεισε η περυ­σινή χρονιά. Αντί­στοιχα, η τιμή του φυσικού αερίου ανέβηκε κατά 40% μέσα σε δύο 24ωρα (πλέον κινεί­ται πάνω από τα 36-37 ευρώ ανά μεγα­βα­τώρα) ενώ τα παρά­γωγα δεί­χνουν περαι­τέρω άνοδο για τους επό­με­νους μήνες. Οσον αφορά την ηλε­κτρική ενέρ­γεια, η τιμή κινεί­ται τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες στην περιοχή των 100-120 ευρώ ανά μεγα­βα­τώρα, αλλά το τελικό κόστος για τον κατα­να­λωτή θα εξαρ­τη­θεί και από άλλους παρά­γο­ντες όπως η πολι­τική παρέμ­βα­σης που θα ακο­λου­θή­σει το κράτος. Προς το παρόν, το καλύ­τερο σενάριο προ­βλέ­πει ότι θα πλη­ρώ­νουμε το ρεύμα του­λά­χι­στον 30% ακρι­βό­τερα σε σύγκριση με τα προ κρίσης επίπεδα.

2. Το μέτωπο των τρο­φί­μων. Τα περισ­σό­τερα βασικά είδη δια­τρο­φής πωλού­νται του­λά­χι­στον 30% ακρι­βό­τερα σε σχέση με τα προ διετίας επίπεδα. Μεταξύ των προ­ϊ­ό­ντων με τις μεγα­λύ­τε­ρες ανα­τι­μή­σεις στη διετία είναι η ζάχαρη με ποσοστό 62,46%, το ελαιό­λαδο με 51,39%, οι πατάτες με ποσοστό 46,55%, το αλεύρι και τα δημη­τριακά με ποσοστό 39,08%, ενώ στο +32% είναι και το ψωμί. Προς το παρόν, δεν υπάρχει καμία ένδειξη στα­θε­ρο­ποί­η­σης των τιμών. Το αντί­θετο: Ο πλη­θω­ρι­σμός ιδίως στο κομμάτι των τρο­φί­μων εξα­κο­λου­θεί και «τρέχει» με διψήφιο ποσοστό. Θα υπάρξει απο­κλι­μά­κωση από το φθι­νό­πωρο (και για τεχνι­κούς λόγους αφού οι φετινές τιμές θα συγκρί­νο­νται με τις ολοένα και υψη­λό­τε­ρες περυ­σι­νές), αλλά η ακρί­βεια θα γίνεται ολοένα και μεγα­λύ­τερη.

3. Το κόστος του χρή­μα­τος. Ο φετινός χει­μώ­νας, είτε προ­χω­ρή­σει η ΕΚΤ σε νέα αύξηση επι­το­κίων τον Σεπτέμ­βριο είτε όχι, θα μας βρει με το υψη­λό­τερο κόστος χρή­μα­τος των τελευ­ταίων 10ετιών. Μπορεί οι δόσεις των ενή­με­ρων στε­γα­στι­κών δανείων να έχουν «παγώσει» στα επίπεδα του περα­σμέ­νου Μαρτίου, ωστόσο οι δόσεις όλων των δανείων (σ.σ. δεν έχουν «παγώσει» όλα τα δάνεια) είναι υψη­λό­τε­ρες σε σχέση με τις αντί­στοι­χες περυ­σι­νές. Ενδει­κτικό ότι το μέσο επι­τό­κιο όλων των δανείων με βάση τα στοι­χεία της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος βρί­σκε­ται αυτή τη στιγμή στο 6,14% έναντι 5,01% τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο. Στις δε κατα­θέ­σεις, η αύξηση είναι σαφώς μικρό­τερη: 0,37% τον Ιούνιο από 0,09% τον περα­σμένο Δεκέμ­βριο.

4. Οι και­ρι­κές συν­θή­κες. Είναι βασικός αστάθ­μη­τος παρά­γο­ντας. Οπως φάνηκε και φέτος το καλο­καίρι, αρκού­σαν μερικές ημέρες καύσωνα για να «χτυ­πη­θεί» το ΑΕΠ είτε μέσα από την αύξηση του ενερ­γεια­κού κόστους είτε από την απώλεια ωρών εργα­σίας. Ο χει­μώ­νας του 2022-2023 χαρα­κτη­ρί­στηκε από ήπιες και­ρι­κές συν­θή­κες. Μένει να φανεί αν θα γίνει το ίδιο και φέτος. Στο ενδε­χό­μενο επι­δεί­νω­σης των και­ρι­κών συν­θη­κών, θα υπάρξει αύξηση του ενερ­γεια­κού κόστους όχι από το σκέλος των τιμών, αλλά από το σκέλος του όγκου της κατα­νά­λω­σης.

Μικρά τα περι­θώ­ρια για νέα μέτρα στή­ρι­ξης

Δια­φο­ρε­τικά θα είναι τον φετινό χειμώνα τα δεδο­μένα και όσον αφορά τα περι­θώ­ρια του κρα­τι­κού παρεμ­βα­τι­σμού για την αντι­με­τώ­πιση των όποιων προ­βλη­μά­των προ­κύ­ψουν. Ο χει­μώ­νας της περιό­δου 2022-2023 εξε­λί­χθηκε στη βάση δύο κρα­τι­κών προ­ϋ­πο­λο­γι­σμών, κατά την εκτέ­λεση των οποίων υπήρχε ενεργή η λεγό­μενη ρήτρα δια­φυ­γής. Αυτό πρα­κτικά σήμαινε περισ­σό­τερη ελευ­θε­ρία κινή­σεων για το οικο­νο­μικό επι­τε­λείο όσον αφορά το ύψος των πρω­το­γε­νών πλε­ο­να­σμά­των. Αντί­θετα, ο φετινός χει­μώ­νας θα «αγγίξει» δύο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς που πρέπει να φέρουν –αθροι­στικά– πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα άνω των 7 δισ. ευρώ (περίπου 2,5 δισ. ευρώ στον φετινό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό και του­λά­χι­στον 4,5 δισ. ευρώ στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2024), κάτι που προ­φα­νώς στε­νεύει τα περι­θώ­ρια κινή­σεων. Αν λοιπόν οι δύο προ­ϋ­πο­λο­γι­σμοί που εμπλέ­κο­νταν με τον περυ­σινό χειμώνα (2022 και 2023) έπρεπε να απο­τυ­πώ­σουν πλε­ο­νά­σματα 2,5 δισ. ευρώ (σ.σ. μηδέν το 2022 και 2,5 δισ. ευρώ το 2023), στον φετινό χειμώνα ο πήχυς έχει ανέβει κατά περίπου 4,5 δισ. ευρώ παρα­πάνω (2,5 δισ. ευρώ στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2023 και 4,5 δισ. ευρώ στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό του 2024).

Η παρα­γωγή πλεονάσµατος µεταξύ 0,7%-1% είναι γραµµένη στην… πέτρα, καθώς δια­κυ­βεύ­ε­ται η επεν­δυ­τική βαθµίδα.

Αυτό σημαί­νει αυτο­μά­τως και λιγό­τερα περι­θώ­ρια για μέτρα στή­ρι­ξης. Ηδη, στο οικο­νο­μικό επι­τε­λείο μετρούν και την τελευ­ταία εξέλιξη που έχει δημο­σιο­νο­μική επί­πτωση προ­κει­μέ­νου να δια­πι­στώ­σουν αν υπάρχει περι­θώ­ριο για πρό­σθετα μέτρα στή­ρι­ξης εντός του 2023. Η παρα­γωγή πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος στην περιοχή του 0,7%-1% είναι γραμ­μένη στην… πέτρα, καθώς μεταξύ άλλων δια­κυ­βεύ­ε­ται και η ανά­κτηση της επεν­δυ­τι­κής βαθ­μί­δας. Ετσι, δεδο­μέ­νου ότι έχει ήδη κατα­τε­θεί συμπλη­ρω­μα­τι­κός προ­ϋ­πο­λο­γι­σμός 700 εκατ. ευρώ για να χρη­μα­το­δο­τη­θεί το τρίμηνο market pass, αλλά και οι αυξη­μέ­νες λει­τουρ­γι­κές δαπάνες του Δημο­σίου, ανα­ζη­τού­νται οι πρό­σθε­τοι πόροι που θα επι­τρέ­ψουν στην κυβέρ­νηση να ανα­κοι­νώ­σει –πιθα­νό­τατα στη ΔΕΘ– την περαι­τέρω επέ­κταση του market pass, ώστε να καλυ­φθεί και το δ’ τρίμηνο της χρονιάς, η χρη­μα­το­δό­τηση του επι­δό­μα­τος θέρ­μαν­σης, αλλά και η έκτακτη οικο­νο­μική ενί­σχυση στους συντα­ξιού­χους που δεν θα πάρουν αύξηση από 1.1.2024 λόγω προ­σω­πι­κής δια­φο­ράς.

Περιο­ρι­σμένα είναι τα περι­θώ­ρια (ενδε­χο­μέ­νως και πιο περιο­ρι­σμένα συγκρι­τικά με το 2023) για το 2024. Στον προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό που θα καλύψει το δεύτερο μισό του φετινού χειμώνα, δεν υπάρχει πλέον ρήτρα δια­φυ­γής. Αντί­θετα, υπάρχει αυστη­ρό­τε­ρος δημο­σιο­νο­μι­κός στόχος (σ.σ. πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα άνω του 2%) και μηδε­νικά περι­θώ­ρια για λήψη μέτρων στή­ρι­ξης μαζικού χαρα­κτήρα. Αυτο­μά­τως, αυτό σημαί­νει ότι δεν θα είναι εύκολο –για παρά­δειγμα– να παρα­τα­θεί ο μηχα­νι­σμός επι­δο­τή­σεων στο ηλε­κτρικό ρεύμα και μετά την 1.1.2024. Μέτρα θα μπορούν να υπάρ­ξουν μόνο για τα ευάλωτα νοι­κο­κυ­ριά (σ.σ. και αυτά ανα­μέ­νε­ται να ανα­κοι­νω­θούν στη ΔΕΘ). Αρα, χωρίς τον μηχα­νι­σμό για το ηλε­κτρικό ρεύμα, αλλά και χωρίς την ορι­ζό­ντια επι­δό­τηση της τιμής του πετρε­λαίου θέρ­μαν­σης, είναι πολύ πιθανό ο φετινός χει­μώ­νας να κοστί­σει ακρι­βό­τερα όσον αφορά την ενέρ­γεια, σε σχέση με τον περυ­σινό.

Ηλε­κτρικό ρεύμα

Με ενεργό τον μηχα­νι­σμό εξι­σορ­ρό­πη­σης των τιμών ηλε­κτρι­κού ρεύ­μα­τος, η λιανική της κιλο­βα­τώ­ρας ανα­μέ­νε­ται ότι θα κινηθεί στην περιοχή των 15 λεπτών μέχρι το τέλος του χρόνου. Από το νέο έτος, θα εξαρ­τη­θεί από τις συν­θή­κες στην αγορά. Χωρίς ορι­ζό­ντια κρατική επι­δό­τηση, η τιμή χον­δρι­κής θα πρέπει να πέσει κάτω από τα 100 ευρώ για να μην υπάρξει επι­βά­ρυνση σε σχέση με τα σημε­ρινά επίπεδα.

7 δισ. ευρώ το πρω­το­γε­νές πλε­ό­να­σμα που πρέπει να παρα­χθεί στη διετία 2023-2024, από 2,5 δισ. ευρώ στη διετία 2022-2023.

Φυσικό αέριο

Παρά τη μεγάλη πτώση της χρη­μα­τι­στη­ρια­κής τιμής του φυσικού αερίου –πέρυσι έφτασε και στα 120-130 ευρώ ανά μεγα­βα­τώρα μέσα στον χειμώνα και αυτή τη στιγμή είναι στην περιοχή των 40 ευρώ–, η τιμή λια­νι­κής δεν είναι δεδο­μένο ότι θα είναι φέτος χαμη­λό­τερη. Αυτή τη στιγμή η κιλο­βα­τώρα πωλεί­ται προς 7-8 λεπτά (σαφώς ακρι­βό­τερη σε σχέση με τα προ κρίσης επίπεδα), ενώ είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα λείψουν φέτος οι ορι­ζό­ντιες επι­δο­τή­σεις που δόθηκαν πέρυσι.

30 εκατ. ευρώ ημε­ρη­σίως μπορεί να κοστί­σουν στα νοι­κο­κυ­ριά οι δυσμε­νείς και­ρι­κές συν­θή­κες του χειμώνα λόγω αύξησης της ενερ­γεια­κής κατα­νά­λω­σης.

Πετρέ­λαιο

H περυ­σινή χει­με­ρινή σεζόν έκλεισε με το πετρέ­λαιο θέρ­μαν­σης στο 1,25 ευρώ λόγω και της ορι­ζό­ντιας επι­δό­τη­σης που δόθηκε από το κράτος. Φέτος, αν η τιμή του πετρε­λαίου παρα­μεί­νει στα σημε­ρινά επίπεδα, ένα λίτρο θα κοστί­ζει πάνω από 1,4 ευρώ χωρίς την κρατική επι­δό­τηση.

Πηγή kathimerini.gr

Θάνος Τσίρος