Με ατζέντα επανεκκίνησης στο τετ α τετ του Βίλνιους

Το «μενού» της συνά­ντη­σης Μητσο­τάκη – Ερντο­γάν στο περι­θώ­ριο της συνόδου του ΝΑΤΟ και οι προσ­δο­κίες της Αθήνας

Η μέρα της αλή­θειας για τα ελλη­νο­τουρ­κικά ξημε­ρώ­νει μεθαύ­ριο στο Βίλ­νιους, οπότε αρχί­ζουν οι πολλές και παρά­πλευ­ρες εργα­σίες της συνόδου κορυφής του ΝΑΤΟ (11-12 Ιουλίου). Το βασικό μενού περι­στρέ­φε­ται, βεβαίως, γύρω από την κατά­σταση στην Ουκρα­νία, ωστόσο για την Ελλάδα η προ­τε­ραιό­τητα αφορά τη δυνα­τό­τητα οι δύο νέες κυβερ­νή­σεις στην Αθήνα και στην Αγκυρα να εκμε­ταλ­λευ­θούν την περί­σταση, η οποία πηγάζει κατά κύριο λόγο από την τακτική αποχής από τις εντά­σεις στο πεδίο που ακο­λου­θεί η Τουρκία μετά τον κατα­στρο­φικό σεισμό της 6ης Φεβρουα­ρίου. Στην Αθήνα επι­κρα­τεί μεν αισιο­δο­ξία για την προ­ο­πτική θεμε­λί­ω­σης των διαύλων επι­κοι­νω­νίας με την Αγκυρα, δεν τρέφουν δε ψευ­δαι­σθή­σεις για το πόσο μπορεί να έχουν αλλάξει οι βλέψεις της Τουρ­κίας στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, όπου άλλωστε εδρά­ζο­νται τα πιο σοβαρά προ­βλή­ματα στις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις.

Στο Βίλ­νιους θα πραγ­μα­το­ποι­η­θούν τρεις δια­φο­ρε­τι­κές συνα­ντή­σεις. Η πρώτη σε επίπεδο ηγεσίας ανάμεσα στον πρω­θυ­πουργό Κυριάκο Μητσο­τάκη και στον πρόεδρο της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν, την 12η Ιουλίου. Η δεύτερη σε επίπεδο υπουρ­γών Εξω­τε­ρι­κών, ανάμεσα στον Γιώργο Γερα­πε­τρίτη και στον Χακάν Φιντάν. Και η τρίτη σε επίπεδο υπουρ­γών Εθνικής Αμυνας, μεταξύ του Νίκου Δένδια και του Γιασάρ Γκιου­λέρ, μέχρι πριν από ένα μήνα αρχηγού των τουρ­κι­κών ενόπλων δυνά­μεων (ΤΕΔ). Στην πρώτη συνά­ντηση ανάμεσα στους κ. Μητσο­τάκη και Ερντο­γάν από ελλη­νι­κής πλευράς θα συμ­με­τά­σχουν ακόμη ο κ. Γερα­πε­τρί­της και η διπλω­μα­τική σύμ­βου­λος του πρω­θυ­πουρ­γού Αννα-Μαρία Μπούρα. Βέβαια, η ελλη­νική αντι­προ­σω­πεία στη Λιθουα­νία θα είναι πολύ μεγα­λύ­τερη, με σκοπό την καλύ­τερη προ­ε­τοι­μα­σία των συνα­ντή­σεων.

Ηδη έχει γνω­στο­ποι­η­θεί, με βάση πανο­μοιό­τυ­πες δημό­σιες αναρ­τή­σεις από τα δύο υπουρ­γεία Εθνικής Αμυνας Ελλάδας και Τουρ­κίας, ότι υπάρχει συμ­φω­νία για ταχεία προ­ώ­θηση του δια­λό­γου σε επίπεδο μέτρων οικο­δό­μη­σης εμπι­στο­σύ­νης (ΜΟΕ), δηλαδή μεταξύ στρα­τιω­τι­κών με συμ­με­τοχή κάποιων διπλω­μα­τών, με το τετ α τετ Δένδια – Γκιου­λέρ να εκκρε­μεί προ­κει­μέ­νου να διευ­κρι­νι­στούν κάποιες λεπτο­μέ­ρειες. Βέβαια οι σημα­ντι­κές εξε­λί­ξεις ανα­μέ­νε­ται να προ­κύ­ψουν από τη συνά­ντηση Μητσο­τάκη – Ερντο­γάν. Είναι απο­λύ­τως σαφές ότι στην παρούσα φάση το Μέγαρο Μαξίμου θα δια­δρα­μα­τί­σει πολύ έντονο ρόλο, με την παρου­σία του κ. Γερα­πε­τρίτη στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, ενός μέχρι πρό­τι­νος από τους στε­νό­τε­ρους συνερ­γά­τες του κ. Μητσο­τάκη, να δια­σφα­λί­ζει τον απόλυτο συντο­νι­σμό. Επι­πλέον φαί­νε­ται ότι προ­κρί­νε­ται μια προ­σπά­θεια ώσμωσης ανάμεσα στο Μέγαρο Μαξίμου και στο υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών, γεγονός το οποίο το επόμενο χρονικό διά­στημα θα απο­τυ­πω­θεί και μέσα από πυκνές μετα­κι­νή­σεις έμπει­ρων διπλω­μα­τών, που έχουν ήδη ξεκι­νή­σει αλλά απο­μέ­νει να επι­ση­μο­ποι­η­θούν. Οπως μετα­δί­δει από την Κων­στα­ντι­νού­πολη ο αντα­πο­κρι­τής της «Κ» Μανώλης Κωστί­δης, από τουρ­κι­κής πλευράς φαί­νε­ται ότι υπάρχει πρόθεση για ταχεία προ­ώ­θηση των δια­δι­κα­σιών δια­λό­γου, μάλιστα κάποιοι ανα­λυ­τές θεωρούν ότι ρόλο στο γεφύ­ρωμα του χάσμα­τος είναι δυνατόν να δια­δρα­μα­τί­σει και το Κάιρο, σε μια φάση που η Αίγυ­πτος εξο­μα­λύ­νει τις σχέσεις της με την Τουρκία.

Στο επι­τε­λείο του κ. Μητσο­τάκη υπάρχει πεποί­θηση ότι η τρέ­χουσα συγκυ­ρία είναι ουσιω­δώς δια­φο­ρε­τική από τη συνά­ντηση που είχε γίνει τον Σεπτέμ­βριο του 2019, λίγο μετά την ανά­δειξή του για πρώτη φορά ως πρω­θυ­πουρ­γού, με τα γνωστά, διόλου ενθαρ­ρυ­ντικά, απο­τε­λέ­σματα. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι εκείνη η συνά­ντηση είχε ουσια­στικά τορ­πι­λι­στεί από την πολύ σκληρή στάση Ερντο­γάν, η οποία επι­βε­βαιώ­θηκε λίγους μήνες αργό­τερα με την υπο­γραφή του τουρ­κο­λι­βυ­κού μνη­μο­νίου και –το επόμενο έτος– την κρίση του «Ορούτς Ρέις» και του Εβρου. Σημα­ντι­κός συν­δε­τι­κός κρίκος ανάμεσα στο 2019 και στο σήμερα είναι η υφυ­πουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Αλε­ξάν­δρα Παπα­δο­πού­λου, η οποία έχει πλήρη γνώση όλων όσα συνέ­βη­σαν τότε, αλλά και έκτοτε, με το συμπλη­ρω­μα­τικό πλε­ο­νέ­κτημα της τριε­τίας στην Ουά­σιγ­κτον που της παρείχε μια πολύ καλή αντί­ληψη του βάθους των αλλαγών που συντε­λέ­στη­καν στον τρόπο δια­μόρ­φω­σης εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής στις ΗΠΑ.

Παζάρι για τα Στενά

Σε επίπεδο ΝΑΤΟ, πάντως, πέρα από το υπερ­κεί­μενο ζήτημα της ένταξης της Σου­η­δίας στο Βορειο­α­τλα­ντικό Σύμφωνο, που απο­τε­λεί άτυπο κομμάτι της δια­πραγ­μά­τευ­σης μεταξύ Ουά­σιγ­κτον και Αγκυρας για τα F-16 και όχι μόνο, υπάρ­χουν θέματα αμιγώς ελλη­νο­τουρ­κι­κής φύσεως. Η «Κ» απο­κά­λυψε τις προη­γού­με­νες ημέρες ότι οι Αμε­ρι­κα­νοί επι­χει­ρούν να βρουν συμ­βι­βα­στική φόρ­μουλα, έπειτα από την απαί­τηση της τουρ­κι­κής αντι­προ­σω­πείας στο ΝΑΤΟ τα Στενά του Βοσπό­ρου και των Δαρ­δα­νελ­λίων να ονο­μα­στούν «Τουρ­κικά Στενά» (Ισταν­μπούλ και Τσα­νά­καλε, αντι­στοί­χως) κατά παρά­βαση της Σύμ­βα­σης του Μοντρέ του 1936 που καθο­ρί­ζει το καθε­στώς τους. Οι Αμε­ρι­κα­νοί με τη συν­δρομή της Στρα­τιω­τι­κής Επι­τρο­πής (CMC) του ΝΑΤΟ και μικρό­τε­ρων χωρών (όπως η Νορ­βη­γία) σε επίπεδο Βορειο­α­τλα­ντι­κού Συμ­βου­λίου (North Atlantic Council) επι­χεί­ρη­σαν να προ­τεί­νουν διπλή ονο­μα­σία προ­κει­μέ­νου να αρθεί το αδιέ­ξοδο. Ωστόσο, από το ελλη­νικό υπουρ­γείο Εξω­τε­ρι­κών απο­φα­σί­στηκε ότι κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει απο­δε­κτό. Οι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις συνε­χί­ζο­νται και σύμφωνα με τις τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις έχει προ­τα­θεί να προ­στε­θεί μια υπο­ση­μεί­ωση η οποία θα ξεκα­θα­ρί­ζει ότι οι περιο­χι­κοί χάρτες του ΝΑΤΟ (Regional Plans) δεν αλλά­ζουν την πολι­τική, ούτε και ερμη­νεύ­ουν νομικές θέσεις, παρα­πέ­μπο­ντας προ­φα­νώς στην υπεροχή της Σύμ­βα­σης του Μοντρέ έναντι οποιασ­δή­ποτε άλλης ερμη­νείας. Δια­τη­ρεί­ται, βέβαια, το δικαί­ωμα της Τουρ­κίας να απο­κα­λεί μόνο αυτή τα Στενά ως «Τουρ­κικά Στενά».

Αν και το θέμα αυτό δεν προ-σεγγίζει σε σοβα­ρό­τητα τα οξύτατα προ­βλή­ματα των ελλη­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων την περίοδο μεταξύ 2018 και αρχών του 2023, αξιο­λο­γεί­ται ως μια ακόμη προ­σπά­θεια της Αγκυρας να αλλοιώ­σει το νόημα διεθνών συν­θη­κών που καθο­ρί­ζουν σε σημα­ντικό βαθμό τις ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι η Σύμβαση του Μοντρέ το 1936 ουσια­στικά απο­τέ­λεσε μια καθυ­στε­ρη­μένη κατά 13 χρόνια διόρ­θωση της Συν­θή­κης της Λωζάν­νης, που επέ­τρεψε τον στρα­τιω­τικό έλεγχο των Στενών από την Τουρκία, αλλά και τη δυνα­τό­τητα στρα­τιω­τι­κο­ποί­η­σης των ελλη­νι­κών νησιών Λήμνου και Σαμο­θρά­κης. Με διπλω­μα­τι­κούς ελιγ­μούς, όπως αυτός που αφορά τα Στενά ή το υπο­τι­θέ­μενα «ασαφές» καθε­στώς κυριαρ­χίας των νησιών του Ανα­το­λι­κού Αιγαίου που δεν κατο­νο­μά­ζο­νται στη Συνθήκη της Λωζάν­νης, η Αγκυρα ουσια­στικά επι­χει­ρεί να αντι­στρέ­ψει σαφώς καθο­ρι­σμέ­νες έννοιες και κατα­στά­σεις.

Τα F-35

Σημειώ­νε­ται, τέλος, ότι μετά το Βίλ­νιους ανα­μέ­νε­ται –και αν θα προ­ω­θη­θεί όπως ανα­με­νό­ταν– η επι­στολή απο­δο­χής του ελλη­νι­κού αιτή­μα­τος για προ­μή­θεια F-35 από τις ΗΠΑ (Letter of Acceptance), γεγονός που θα λει­τουρ­γή­σει ως σημείο έναρξης για τις δια­πραγ­μα­τεύ­σεις μεταξύ των δύο πλευρών για το θέμα. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι από την τουρ­κική πλευρά η προ­μή­θεια της Ελλάδας με F-35, δίχως παράλ­ληλα να έχει λυθεί το ζήτημα αγοράς και εκσυγ­χρο­νι­σμού νέων F-16 για την Τουρκία, αντι­με­τω­πί­ζε­ται αρνη­τικά.

Πηγή kathimerini.gr