Στουρνάρας: Αυτές είναι οι προτεραιότητες της επόμενης κυβέρνησης

Την πρόοδο που έχει σημειώ­σει τα τελευ­ταία χρόνια η ελλη­νική οικο­νο­μία, επι­ση­μαί­νει ο διοι­κη­τής της Τρά­πε­ζας της Ελλάδος, Γιάννης Στουρ­νά­ρας, ανα­δει­κνύ­ο­ντας τα κυρί­αρχα ζητή­ματα που θα πρέπει να έχει η επόμενη κυβέρ­νηση και τις προ­τε­ραιό­τη­τες για την άσκηση οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής.

Πρόοδος και ενί­σχυση της αξιο­πι­στίας

«Η ελλη­νική οικο­νο­μία έχει σημειώ­σει σημα­ντική πρόοδο μετά τη μεγάλη κρίση χρέους της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας, στην οποία περι­ήλθε ως απο­τέ­λε­σμα αλό­γι­στης δημο­σιο­νο­μι­κής πολι­τι­κής και απώ­λειας της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τάς της. Η σημα­ντική πρόοδος και η ενί­σχυση της αξιο­πι­στίας της οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, που δια­πι­στώ­νο­νται σήμερα και αντα­να­κλώ­νται κυρίως στα χαμηλά περι­θώ­ρια (spreads) των ομο­λό­γων του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου, αλλά και σε πολλούς άλλους δείκτες της πραγ­μα­τι­κής οικο­νο­μίας, των δημό­σιων οικο­νο­μι­κών, των εξα­γω­γών και του χρη­μα­το­πι­στω­τι­κού τομέα, είναι απο­τέ­λε­σμα αρκετών παρα­γό­ντων. Κυρίως, όμως, είναι το απο­τέ­λε­σμα της επί­πο­νης δημο­σιο­νο­μι­κής προ­σαρ­μο­γής, της ριζικής ανα­διάρ­θρω­σης του δημο­σίου χρέους, των εκτε­τα­μέ­νων και δύσκο­λων μεταρ­ρυθ­μί­σεων στην αγορά εργα­σίας, στις αγορές αγαθών και υπη­ρε­σιών, στο ασφα­λι­στικό σύστημα, στο φορο­λο­γικό σύστημα, καθώς και της εκτε­τα­μέ­νης ανα­διάρ­θρω­σης και κεφα­λαια­κής ενί­σχυ­σης του τρα­πε­ζι­κού τομέα. Οι σημα­ντι­κές αυτές αλλαγές διόρ­θω­σαν, σε μεγάλο βαθμό, τα προη­γού­μενα λάθη της οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής και τις βασικές μακρο­οι­κο­νο­μι­κές ανι­σορ­ρο­πίες. Ως απο­τέ­λε­σμα των παρα­πάνω αλλαγών, έχει αρχίσει και πάλι η πραγ­μα­τική σύγκλιση του κατά κεφαλήν ΑΕΠ της Ελλάδας με τον μέσο όρο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (τώρα, όμως, βασί­ζε­ται σε υγιή βάση και όχι σε γιγα­ντιαία «δίδυμα» ελλείμ­ματα), η πολύ σημα­ντική απο­κλι­μά­κωση του λόγου του  δημο­σίου χρέους προς το ΑΕΠ, ενώ τα ομόλογα του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου βρί­σκο­νται, αυτήν τη στιγμή, ένα μόνο σκα­λο­πάτι πίσω από την επεν­δυ­τική βαθμίδα, η οποία σημα­το­δο­τεί και πιστο­ποιεί την επι­στροφή στην κανο­νι­κό­τητα», σημειώ­νει σε άρθρο του στην Καθη­με­ρινή ο επι­κε­φα­λής της ΤτΕ.

Οι εταίροι

Ανα­γνω­ρί­ζο­ντας τον ρόλο των εταίρων και κυρίως των ευρω­παϊ­κών θεσμών, ο κ. Στουρ­νά­ρας ανα­φέ­ρει πως «καθο­ρι­στι­κός παρά­γο­ντας, αρχικά στη διάσωση, έπειτα στην ανά­καμψη και τελικά στην εμπέ­δωση κλί­μα­τος εμπι­στο­σύ­νης στην ελλη­νική οικο­νο­μία, ήταν και είναι η στήριξη των εταίρων της Ελλάδας και κυρίως των ευρω­παϊ­κών θεσμών. Η πρω­το­φα­νής, ιστο­ρικά αλλά και σε έκταση, με πολύ ευνοϊ­κούς όρους, ανα­χρη­μα­το­δό­τηση και ανα­διάρ­θρωση σχεδόν ολό­κλη­ρου του δημο­σίου χρέους, η ανα­κε­φα­λαιο­ποί­ηση των τρα­πε­ζών, η δυνα­τό­τητα αγοράς τίτλων του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου από την Ευρω­παϊκή Κεντρική Τράπεζα -παρά την έλλειψη επεν­δυ­τι­κής βαθμίδας- και η μεγάλη συμ­με­τοχή της Ελλάδας στο ευρω­παϊκό μέσο ανά­καμ­ψης NextGenerationEU (NGEU), απο­τε­λούν σημα­ντικά παρα­δείγ­ματα αυτής της στή­ρι­ξης».

Τα προ­βλή­ματα που χρο­νί­ζουν

Ο διοι­κη­τής της ΤτΕ υπο­γραμ­μί­ζει τα προ­βλή­ματα που εξα­κο­λου­θεί να αντι­με­τω­πί­ζει η ελλη­νική οικο­νο­μία και τα οποία την κατα­τάσ­σουν χαμηλά, ακόμη, στους διε­θνείς δείκτες διαρ­θρω­τι­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­ταςλ. Όπως γράφει χαρα­κτη­ρι­στικά, «παρά τη βελ­τί­ωση της αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας, τόσο σε όρους σχε­τι­κού μονα­διαίου κόστους εργα­σίας όσο και σχε­τι­κών τελικών τιμών, και παρά την άνοδο στην κλίμακα της κατά­τα­ξης διαρ­θρω­τι­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας, η ελλη­νική οικο­νο­μία εξα­κο­λου­θεί να έχει χρο­νί­ζο­ντα διαρ­θρω­τικά προ­βλή­ματα, με απο­τέ­λε­σμα να κατα­τάσ­σε­ται ακόμη σχετικά χαμηλά στους διε­θνείς δείκτες διαρ­θρω­τι­κής αντα­γω­νι­στι­κό­τη­τας. Παρα­δείγ­ματα τέτοιων εγγενών αδυ­να­μιών απο­τε­λούν οι καθυ­στε­ρή­σεις στην απονομή της δικαιο­σύ­νης, η γρα­φειο­κρα­τία και η ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα που εξα­κο­λου­θεί να υπάρχει σε ορι­σμέ­νους τομείς της δημό­σιας διοί­κη­σης, οι καθυ­στε­ρή­σεις στην ολο­κλή­ρωση του εθνικού κτη­μα­το­λο­γίου (κατα­στά­σεις, δηλαδή, που μεταξύ άλλων δημιουρ­γούν αντι­κί­νη­τρα στην πραγ­μα­το­ποί­ηση επεν­δύ­σεων, ιδιαί­τερα από το εξω­τε­ρικό), η υστέ­ρηση σε ορι­σμέ­νες βασικές υπο­δο­μές, η μικρή συμ­με­τοχή των γυναι­κών και των νέων στην αγορά εργα­σίας, σε συν­δυα­σμό με τη δυσμενή εξέλιξη του δημο­γρα­φι­κού, η ανε­παρ­κής κατα­πο­λέ­μηση της φορο­δια­φυ­γής, ελλεί­ψεις στο λεγό­μενο «τρίγωνο της γνώσης» (παιδεία–έρευνα‒και­νο­το­μία), οι οιονεί ολι­γο­πω­λια­κές συν­θή­κες σε συγκε­κρι­μέ­νες αγορές αγαθών και υπη­ρε­σιών, και οι στρε­βλώ­σεις στην αγορά ενέρ­γειας. Το ΑΕΠ της χώρας (και το κατά κεφαλήν ΑΕΠ) εξα­κο­λου­θεί να υπο­λεί­πε­ται σημα­ντικά των επι­πέ­δων του 2008, το δημόσιο χρέος παρα­μέ­νει το υψη­λό­τερο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης και το δεύτερο υψη­λό­τερο διεθνώς, ενώ το έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών βρί­σκε­ται σήμερα (πρό­βλεψη για το 2023) στο 7% του ΑΕΠ».

»Το πολύ υψηλό έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών, που κατα­γρά­φε­ται τα τελευ­ταία χρόνια, θα πρέπει να προ­βλη­μα­τί­σει. Ουδείς αγνοεί ότι το 2022 το υψηλό έλλειμμα που σημειώ­θηκε (9,7% του ΑΕΠ) οφεί­λε­ται περίπου κατά 40%  στις αυξη­μέ­νες τιμές καυ­σί­μων. Επίσης, δεν απαι­τεί­ται μηδε­νικό έλλειμμα ή, ακόμη περισ­σό­τερο, πλε­ό­να­σμα, σε μια οικο­νο­μία που φιλο­δο­ξεί να συγκλί­νει ξανά το κατά κεφαλήν ΑΕΠ της με αυτό των εταίρων της και, ιδιαί­τερα, που θέλει να αυξήσει το ποσοστό των εθνικών επεν­δύ­σεών της (σήμερα 14% του ΑΕΠ) στον μέσο όρο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης (22% του ΑΕΠ). Και η οποία, παρε­μπι­πτό­ντως, δαπανά για την εθνική της άμυνα – για εξο­πλι­σμούς – ποσοστό του ΑΕΠ πολύ υψη­λό­τερο (υπερ­δι­πλά­σιο) από τον μέσο όρο της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Όμως,  ένα έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών πάνω από 4% του ΑΕΠ που δια­τη­ρεί­ται μεσο­πρό­θε­σμα έρχεται σε σύγκρουση με τον έλεγχο των μακρο­οι­κο­νο­μι­κών ανι­σορ­ρο­πιών (macroeconomic imbalances procedure) της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης, κυρίως, όμως, υπο­δη­λώ­νει ότι η εθνική δαπάνη είναι σημα­ντικά και δια­χρο­νικά μεγα­λύ­τερη από την εγχώρια παρα­γωγή ή, ταυ­τό­σημα, ότι οι επεν­δύ­σεις ιδιω­τι­κού και δημό­σιου τομέα είναι σημα­ντικά υψη­λό­τε­ρες από τις αντί­στοι­χες απο­τα­μιεύ­σεις».

Στο πλαίσιο αυτό, ο διοι­κη­τής της Τρά­πε­ζας της Ελλάδας, ανα­δει­κνύει τέσσερα ζητή­ματα ως ιδιαί­τε­ρης σημα­σίας για την ελλη­νική οικο­νο­μία και συνεπώς για την επόμενη κυβέρ­νηση που θα προ­κύ­ψει από την εκλο­γική δια­δι­κα­σία. Πρό­κει­ται για τα εξής:

Μεταρ­ρυθ­μί­σεις

Πρώτον, οι μεταρ­ρυθ­μί­σεις που ανα­φέρ­θη­καν προη­γου­μέ­νως, οι οποίες ενι­σχύ­ουν τον ρυθμό αύξησης του δυνη­τι­κού εγχώ­ριου προ­ϊ­ό­ντος, αυξά­νο­ντας έτσι τη δυνα­τό­τητα της οικο­νο­μίας για μεγα­λύ­τε­ρες δαπάνες (είτε επεν­δυ­τι­κές είτε κατα­να­λω­τι­κές), χωρίς επι­δεί­νωση του εξω­τε­ρι­κού ισο­ζυ­γίου.

Πρω­το­γενή πλε­ο­νά­σματα

Δεύ­τε­ρον, η κατά το δυνατόν αύξηση των πρω­το­γε­νών πλε­ο­να­σμά­των του δημό­σιου τομέα, με δημιουρ­γία ειδικού απο­θε­μα­τι­κού, όχι δηλαδή με διανομή στην τρέ­χουσα χρήση, έκτα­κτων δημο­σίων εσόδων. Το πρό­σφατο παρά­δειγμα της Ιρλαν­δίας, η οποία δημιούρ­γησε από τα έκτακτα φορο­λο­γικά έσοδα, που προ­ήλ­θαν από τον αυξη­μένο πλη­θω­ρι­σμό, ένα Εθνικό Επεν­δυ­τικό Ταμείο για τη στήριξη της πρά­σι­νης μετά­βα­σης και του ασφα­λι­στι­κού συστή­μα­τος, είναι παρά­δειγμα προς μίμηση.

Εξα­γω­γές

Τρίτον, οι προ­σπά­θειες ακόμη μεγα­λύ­τε­ρης αύξησης των εξα­γω­γών αγαθών και υπη­ρε­σιών και υπο­κα­τά­στα­σης των εισα­γω­γών και της προ­ώ­θη­σης της εξοι­κο­νό­μη­σης ενέρ­γειας και της πρά­σι­νης μετά­βα­σης, ώστε να μειωθεί η εξάρ­τηση από εισα­γό­μενα καύσιμα.

Επεν­δύ­σεις

Τέταρ­τον, η όσο το δυνατόν μεγα­λύ­τερη αύξηση των άμεσων ξένων επεν­δύ­σεων (που δεν δημιουρ­γούν εξω­τε­ρι­κές δανεια­κές υπο­χρε­ώ­σεις είτε του δημό­σιου είτε του ιδιω­τι­κού τομέα) και ειδι­κό­τερα των παρα­γω­γι­κών άμεσων ξένων επεν­δύ­σεων (greenfield investments), σε συν­δυα­σμό με την βέλ­τι­στη αξιο­ποί­ηση – και συνεπώς τη μέγιστη δυνατή εισροή – των πόρων από τα Διαρ­θρω­τικά Ταμεία της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης και από το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας.

Προει­δο­ποιώ­ντας για τους ενδε­χό­με­νους κιν­δύ­νους, ο κ. Στουρ­νά­ρας τονίζει: «καθώς οι προ­κλή­σεις για την χρη­μα­το­πι­στω­τική στα­θε­ρό­τητα παγκο­σμίως παρα­μέ­νουν υψηλές, με δια­δο­χι­κές κρίσεις και διάχυτη, αυξη­μένη αβε­βαιό­τητα, ο μεγα­λύ­τε­ρος κίν­δυ­νος για τις προ­ο­πτι­κές της ελλη­νι­κής οικο­νο­μίας θα ήταν η απώλεια της αξιο­πι­στίας της ασκού­με­νης οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, που τόσο δύσκολα έχει ανα­κτη­θεί, η παρα­βί­αση των δεσμεύ­σεων που έχουν ανα­λη­φθεί και η επι­στροφή σε πρα­κτι­κές του παρελ­θό­ντος. Απαι­τεί­ται υπευ­θυ­νό­τητα και δέσμευση των υπευ­θύ­νων χάραξης της οικο­νο­μι­κής πολι­τι­κής, ώστε να δια­φυ­λα­χθούν οι θυσίες της προη­γού­με­νης δεκα­ε­τίας και να συνε­χι­στεί η πρόοδος που έχει επι­τευ­χθεί».

Οι προ­τε­ραιό­τη­τες

Σε αυτό το πλαίσιο επι­ση­μαί­νει ότι δύο προ­τε­ραιό­τη­τες που, όμως, ανα­φέ­ρει χαρα­κτη­ρι­στικά, «θα πρέπει να τεθεί ως πρω­ταρ­χικό καθήκον της επό­με­νης κυβέρ­νη­σης». Αυτές είναι: (α) το πρό­γραμμα μεταρ­ρυθ­μί­σεων που θα βελ­τιώ­σει τη διαρ­θρω­τική αντα­γω­νι­στι­κό­τητα, θα αυξήσει την ολική παρα­γω­γι­κό­τητα της οικο­νο­μίας, θα διευ­ρύ­νει τις παρα­γω­γι­κές δυνα­τό­τη­τες της χώρας, περιο­ρί­ζο­ντας με αυτόν τον τρόπο και το έλλειμμα του ισο­ζυ­γίου τρε­χου­σών συναλ­λα­γών, και (β) η επι­στροφή σε πρω­το­γενή, διαρ­θρω­τικά, δηλαδή κυκλικά διορ­θω­μένα, δημο­σιο­νο­μικά πλε­ο­νά­σματα της τάξης του 2% του ΑΕΠ, ώστε φέτος να ανα­κτη­θεί, να δια­τη­ρη­θεί, και μεσο­προ­θέ­σμως να υπε­ρα­κο­ντι­στεί, η επεν­δυ­τική βαθμίδα. Αυτό θα έχει ευνοϊ­κές πολ­λα­πλα­σια­στι­κές επι­δρά­σεις σε όλους τους τομείς της οικο­νο­μίας, και θα ωφε­λή­σει όλους τους πολίτες, κατα­λή­γει ο διοι­κη­τής της ΤτΕ.

Πηγή ΟΤ