Νίκος Φαρμακίδης: «Η πόλη της Ρόδου έχει χάσει τον εαυτό της!»

Κύριε Φαρ­μα­κίδη, πρό­σφατα παρου­σιά­στηκε το έργο που ανέλαβε ο Δήμος Ρόδου για την αλλαγή κόμβων σε κυκλι­κούς. Θα ήθελα το σχόλιό σας, μιας και συμ­με­τεί­χατε στη δια­δι­κα­σία. Κατ’ αρχάς, γιατί κυκλι­κοί κόμβοι και σε τι εξυ­πη­ρε­τούν;

Σύμφωνα με το Πολυ­τε­χνείο Κρήτης η Δωδε­κά­νη­σος είναι στην πρώτη θέση κατά­τα­ξης των περι­φε­ρεια­κών ενο­τή­των της χώρας, στα τροχαία δυστυ­χή­ματα. Οι νεκροί το 2013 ήταν 20, το 2014 ήταν 27, το 2015 ήταν 34 και το 2022 ήταν 29, ενώ οι σοβαρά τραυ­μα­τίες το 2013 ήταν 45, το 2014 ήταν 60 και οι ελαφρά τραυ­μα­τίες ήταν 136 και 153 αντί­στοιχα. Το 2022 είχαμε 935 τραυ­μα­τίες. Στη Ρόδο το 2022 έχασαν τη ζωή τους 19 άτομα. Δηλαδή σε 4 χρόνια χάθηκαν στη Δωδε­κά­νησο 110 άτομα, κυρίως νέα παιδιά και εκα­το­ντά­δες άλλοι βρί­σκο­νται σε κατά­σταση που την αντι­με­τω­πί­ζουν με δυσκο­λία. Δεν πιστεύω πως υπάρχει άνθρω­πος που να βλέπει αυτή τη κατά­ντια ως ένα από τα συνη­θι­σμένα προ­βλή­ματα, γιατί είναι κατα­στρο­φικό!

Όταν ήμουν φοι­τη­τής στην Ιταλία και παρου­σί­ασα τη μελέτη μου για τα αίτια των οδικών ατυ­χη­μά­των, ο διευ­θυ­ντής του Ινστι­τού­του δημιούρ­γησε τμήμα Οδικών Ατυ­χη­μά­των και με πίεζαν να εργαστώ εκεί. Εγώ προ­τί­μησα τη Ρόδο. Στη συνέ­χεια εδώ στην Ελλάδα, παρου­σί­ασα τη μελέτη μου αυτή, αλλά δεν της έδωσε κανείς σημασία.

Ούτε και εδώ στη Ρόδο, όλα τα προη­γού­μενα χρόνια, είδα να γίνεται κάποια προ­σπά­θεια για να αμβλυν­θούν αυτά τα προ­βλή­ματα και δεν βρέθηκε κανείς από τους αρμό­διους, ούτε καν να τα ανα­φέ­ρει ως προ­βλή­ματα. Ακούω μόνο να μιλούν για τους του­ρί­στες, για τα σκου­πί­δια και για τα οικο­νο­μικά. Καμιά λέξη και βέβαια καμιά πρόνοια γι’ αυτόν τον απο­δε­κα­τι­σμό των συμπο­λι­τών μας.

Από την εμπει­ρία μου λοιπόν πίστευα και πιστεύω πως χρειά­ζε­ται μια πολι­τική για την αντι­με­τώ­πιση αυτής της Μάστι­γας. Έτσι, με προ­τροπή του αντι­δη­μάρ­χου κ. Τηλέ­μα­χου Καμπούρη συντά­χθηκα με την προ­σπά­θειά του να αντι­με­τω­πί­σει αυτή την κατά­σταση. Το έργο λοιπόν των κυκλι­κών κόμβων, όπως και ο αντι­δή­μαρ­χος τόνισε στην παρου­σί­ασή του, είναι μια κατ’ αρχήν παρέμ­βαση για την απο­κα­τά­σταση των προ­βλη­μά­των του κυκλο­φο­ρια­κού συστή­μα­τος της πόλης και θα είναι καθο­ρι­στική, διότι θα αλλάξει την λογική σχε­δια­σμού των δρόμων. Η ανυ­παρ­ξία σωστού σχε­δια­σμού είναι και η κύρια αιτία των θανα­τη­φό­ρων ατυ­χη­μά­των.

Ο κυκλι­κός κόμβος παίζει ένα σημα­ντικό ρόλο, διότι είναι ο μονα­δι­κός τρόπος για να μετα­τρα­πούν οι πολύ­πλο­κες δια­σταυ­ρώ­σεις μας σε κάτι απλό για τον οδηγό: φτάνει να δώσει προ­τε­ραιό­τητα σε αυτόν που κινεί­ται εντός του κόμβου. Συγκρί­νο­ντας τη σημε­ρινή κατά­σταση ενός κόμβου και πώς θα μετα­τρα­πεί είναι εύκολο να κατα­λά­βει κανείς το απο­τέ­λε­σμα. Βλέπε για παρά­δειγμα στον κόμβο Βενέζη – Απο­στό­λου Παύλου – Παπα­δια­μά­ντη στα συνημ­μένα σχέδια.

Γνω­ρί­ζο­ντας πολύ καλά την εικόνα της πόλης της Ρόδου (και όχι μόνον) θα ήθελα να μας μιλή­σετε για τις αλλαγές που απαι­τού­νται για να βελ­τιω­θεί η λει­τουρ­γία της. Πού θα πρέπει να εστιά­σουν οι Αρχές και οι Υπη­ρε­σίες και ποιες αλλαγές θα πρέπει να γίνουν;

Στην πόλη της Ρόδου έχουν συσ­σω­ρευ­τεί τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες πολλά προ­βλή­ματα σε όλα τα επίπεδα. Η πόλη έχει χάσει τον εαυτό της. Η Ρόδος του ’50, έχοντας κατα­κλυ­σθεί από νεο­φερ­μέ­νους κατοί­κους, έχει χαθεί στη λησμο­νιά του χρόνου και έχει μετα­τρα­πεί σε συνοι­κία των Αθηνών. Οι κάτοι­κοι αυτοί δεν έχουν προ­σω­πι­κές μνήμες του κοντι­νού έστω παρελ­θό­ντος της.

Η κατά­σταση που επι­κρα­τεί στη πόλη και γενι­κό­τερα στο νησί, οδηγεί τους πολι­τι­κούς που πρωτο-αναλαμβάνουν οποια­δή­ποτε θέση στη διοί­κηση του Δήμου, να παρα­πο­νού­νται ότι παρέ­λα­βαν χάος. Έχουν δίκιο, άλλωστε και αυτοί όταν θα φύγουν χάος θα παρα­δώ­σουν. Η ανυ­παρ­ξία σχε­δια­σμού είναι αυτή που οδηγεί στο χάος. Ενώ στις μέρες μας υπάρ­χουν εργα­λεία σχε­δια­σμού που θα μπο­ρού­σαν να τον κάνουν χρήσιμο εκτός από τους διοι­κού­ντες και στον κάθε πολίτη, διευ­κο­λύ­νο­ντας την καθη­με­ρι­νό­τητά του. Άλλωστε, είναι πολύ εύκολο στον καθένα να αντι­λη­φθεί ότι οποια­δή­ποτε παρέμ­βαση γίνεται σήμερα είναι απο­σπα­σμα­τική και δεν έχει συνέρ­γεια με τις άλλες. Όλα εξαρ­τώ­νται από τις πιέσεις δια­φό­ρων ομάδων. Η παθο­γέ­νεια έχει εδραιω­θεί εδώ και πολλά χρόνια, κυρίως γιατί κάποιοι ηθε­λη­μένα έχουν απα­ξιώ­σει όλο το σύστημα: πολι­τικό και διοι­κη­τικό. Πιστεύω πως αυτά τα πράγ­ματα είναι πια κατα­νοητά σε όλους.

Για να βρεθεί ορι­στική λύση στο κυκλο­φο­ριακό και στους χώρους στάθ­μευ­σης, τι πρέπει να γίνει, κατά την άποψή σας;

Χωρίς την απρό­σκο­πτη κυκλο­φο­ρία πεζών και οχη­μά­των δεν υπάρχει «πόλη». Ως εκ τούτου, αν αυτό το σύστημα έχει πρό­βλημα η πόλη νοσεί. Η Ρόδος, σε σχέση με το μέγεθός της, έχει τερά­στια προ­βλή­ματα. Η κατα­σκευή του περι­με­τρι­κού δακτυ­λίου, που θα ενώνει το Λιμάνι της Ακα­ντιάς με την περιοχή Κρη­τι­κών περ­νώ­ντας νότια της πόλης, που για λόγους μικρο­πο­λι­τι­κής δεν υλο­ποι­ή­θηκε, θα έλυνε τα περισ­σό­τερα από τα προ­βλή­ματα που έχουμε σήμερα στην κυκλο­φο­ρία των οχη­μά­των. Η μελέτη μου αυτή, που εγκρί­θηκε από το Υπουρ­γείο το 1987, παρα­μέ­νει στα χαρτιά. Το ίδιο και η μελέτη που έγινε από την ΠΑΡΚΙΝΓΚ Α.Ε. του Δήμου για την κατα­σκευή 700 θέσεων στάθ­μευ­σης σε τρεις υπό­γειους χώρους στη περιοχή του Νιο­χω­ριού επί δημαρ­χίας Χατζηευ­θυ­μίου.

Όταν για πρώτη φορά επί δημαρ­χίας Καρα­γιάννη μετα­τρέ­ψαμε κάποιους δρόμους σε πεζό­δρο­μους οι αντι­δρά­σεις ήταν μεγάλες. Τα κατα­φέ­ραμε καλύ­τερα επί δημαρ­χίας Γιαν­νό­που­λου και τελικά ολο­κλη­ρώ­θη­καν επί δημαρ­χίας Χατζηευ­θυ­μίου. Αν δεν υπήρχαν αυτοί οι πεζό­δρο­μοι σήμερα, το Νιοχώρι θα ήταν μια νεκρή συνοι­κία, όπως άλλωστε συμ­βαί­νει σε πολλές πόλεις της Ευρώπης. Η μετα­τό­πιση της κατοι­κίας και του εμπο­ρίου εκτός του κέντρου, το έχει κάνει χωρίς λόγο ύπαρξης.

Εκτός από τα κυκλο­φο­ριακά υπάρ­χουν βέβαια και πολλά άλλα προ­βλή­ματα, όμως δεν θέλω να επε­κταθώ περισ­σό­τερο, γιατί θα γράφαμε πολλές σελίδες. Η λύση είναι ο σωστός σχε­δια­σμός, που θα περι­λαμ­βά­νει όλα αυτά τα θέματα και θα προ­τεί­νει λύσεις στο πλαίσιο μιας δια­φο­ρε­τι­κής θεώ­ρη­σης προ­σαρ­μο­σμέ­νης και στη γεω­γρα­φική μας υπό­σταση.

Κύριε Φαρ­μα­κίδη σε άρθρο σας, ανα­φερ­θή­κατε στην ανάγκη του Θαλάσ­σιου Χωρο­τα­ξι­κού Σχε­δια­σμού για τα Δωδε­κά­νησα, ως βασική προ­ϋ­πό­θεση για την χάραξη πολι­τι­κών. Μιλήστε μας γι’ αυτό. Κατά πόσο είναι εφικτό;

Το άρθρο μου αυτό, όπως και άλλα παρό­μοια, έχουν ως στόχο το ανέ­βα­σμα του πήχη στις πολι­τι­κές μας. Μέχρι πριν εκατό χρόνια, οι διοι­κού­ντες την Δωδε­κά­νησο ήταν άτομα με υψηλούς στόχους και γνώ­ρι­ζαν πολύ καλά πώς να δια­χει­ρι­στούν τα γεω­πο­λι­τικά δεδο­μένα της περιο­χής μας. Με τα «λόμπι» που είχαν δημιουρ­γή­σει σε όλες τις μεγάλες χώρες διείσ­δυαν στις Βασι­λι­κές Αυλές και στα Κοι­νο­βού­λια και επέ­βαλ­λαν με έξυπνο τρόπο τις απόψεις τους. Παρόλο που ήταν σκλα­βω­μέ­νοι, ήξεραν να εκμε­ταλ­λεύ­ο­νται τις αδυ­να­μίες και τις ανάγκες των Μεγάλων και να τους χρη­σι­μο­ποιούν. Οι Συμια­κοί π.χ., σηκώ­νο­ντας σημαίες ευκαι­ρίας στα πλοία τους από το 1600 και έχοντας πολλοί κάτοι­κοι ξένες υπη­κο­ό­τη­τες, εκμε­ταλ­λευό­ντου­σαν τις «Διο­μο­λο­γή­σεις», δηλαδή τα προ­νό­μια που είχαν οι πολίτες των Μεγάλων Δυνά­μεων στην Οθω­μα­νική Αυτο­κρα­το­ρία και έτσι ευη­με­ρού­σαν. Το 1765 η Σύμη, για να έχει άξιους Άρχο­ντες, δημιούρ­γησε Σχολή σε επίπεδο Πανε­πι­στη­μίου, διότι όπως και η Ρόδος στην κλασική εποχή ήθελαν να δια­θέ­τουν μια ομάδα Προ­κρί­των που θα διοι­κούσε τον τόπο εναλ­λασ­σό­με­νοι πολύ συχνά στην εξουσία (έτος ή εξάμηνο). Η ιστορία του τόπου μας, της οποίας δεν μπορεί να καθο­ρι­στεί το βάθος, γιατί όπως έλεγε ο Διό­δω­ρος ήταν δέκα χιλιά­δων χρόνων, μας λέει ότι η γεω­γρα­φία μας είναι το μεγα­λύ­τερο προ­τέ­ρημα που έχουμε. Σήμερα όμως κάποιοι (πολλοί) έχουν κατα­φέ­ρει να μας βάλουν στην άκρη και εμείς στε­κό­μα­στε εκεί με την ουρά στα σκέλια.

Σήμερα ανή­κουμε σε ένα μεγάλο διοι­κη­τικό θεσμό που λέγεται Ευρώπη και που είναι μια μοντέρνα παραλ­λαγή των τότε Αυτο­κρα­το­ριών. Σ’ αυτό το πλαίσιο, όπως και τότε, μπο­ρούμε να κινη­θούμε με τον ίδιο περίπου τρόπο που και οι πρό­γο­νοί μας κινού­νταν στα αντί­στοιχα κέντρα εξου­σίας του παρελ­θό­ντος. Πρέπει λοιπόν να σχε­διά­σουμε την ανά­πτυξή μας στο πλαίσιο αυτό και να χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε έξυπνα εργα­λεία για να πετύ­χουμε τους στόχους μας. Οι ευκαι­ρίες είναι πολλές!

Ο Θαλάσ­σιος Χωρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός λοιπόν, είναι εργα­λείο για να δεί­ξουμε κατ’ αρχάς ποιοι είμαστε. Γιατί δεν είμαστε 765 νησιά και νησίδες στην άκρη του δυτικού κόσμου. Είμαστε μια μεγάλη οντό­τητα στο κέντρο της υφηλίου, όπως είμα­σταν πάντα, εδώ και δέκα χιλιά­δες χρόνια. Με αυτούς τους όρους πρέπει να συζη­τάμε με τους Μεγά­λους ή και τους Μικρούς όλου του κόσμου. Όλα αυτά μπορεί να φαί­νο­νται υπερ­βο­λές, όμως εγώ πιστεύω πως είναι το ελά­χι­στο που πρέπει να κάνουμε.

Ο Θαλάσ­σιος Χωρο­τα­ξι­κός Σχε­δια­σμός, που δεν είναι θέμα κυριαρ­χίας και έχει επι­βλη­θεί από την Ευρω­παϊκή Ένωση, θα μπο­ρούσε να μας τοπο­θε­τή­σει σε μια δια­φο­ρε­τική οπτική γωνία. Η περιοχή μας βρί­σκο­νταν και βρί­σκε­ται στο στό­χα­στρο όλων, άρα οι δικές μας αντι­δρά­σεις πρέπει να γίνο­νται με γνώση και προς την σωστή κατεύ­θυνση χρη­σι­μο­ποιώ­ντας όλα τα μέσα που μας δίνουν εκείνοι που τυχαί­νει και να μας επι­βου­λεύ­ο­νται. Δεν είναι ο γεί­το­νας ο αντί­πα­λος, αυτός είναι φερέ­φωνο. Πρέπει λοιπόν να ακο­λου­θή­σουμε το δρόμο που ο προ­πά­το­ράς μας Ποσει­δώ­νιος ο Ρόδιος μας δείχνει ανα­φε­ρό­με­νος στον Όμηρο: «αιέν αρι­στεύ­ειν και υπεί­ρο­χον έμμεναι άλλων, μηδέ γένος πατέρων αισχυ­νέ­μεν». Για τους νεό­τε­ρους: «Να είσαι πάντα πρώτος και ανώ­τε­ρος από όλους και να μην ντρο­πιά­ζεις τη γενιά των προ­γό­νων σου».