Φαίδρα Σπανού: «Λύκειο Ελληνίδων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά»: πάνω από έναν αιώνα δράσης, δημιουργίας και πολιτισμού»

Η κο­σμη­μα­το­θή­κη του ρο­δί­τι­κου πο­λι­τι­σμού, που αγκα­λιά­ζει και κα­να­κεύ­ει με φρο­ντί­δα, σαν στορ­γι­κή μάνα την πα­ρά­δο­ση σε όλες τις μορ­φές της. «Η λαϊκή τέχνη και η πα­ρά­δο­ση εξε­λίσ­σο­νται και αυτό κα­τα­δει­κνύ­ει η ιστο­ρία ανά τους αιώ­νες. Δεν επι­τρέ­που­με να λε­η­λα­τη­θεί, όμως πρέ­πει να εμπε­δώ­σου­με ότι, οι επο­χές αλ­λά­ζουν, τα υλικά επί­σης, όπως και οι συ­νή­θειες, οι χα­ρα­κτή­ρες, οι άν­θρω­ποι.

Συ­νέ­ντευ­ξη στην Χαρά Κου­τού­ζη

Σε αυτή την ορ­θό­δο­ξη εξέ­λι­ξη που γί­νε­ται με σε­βα­σμό και απο­τε­λεί φυ­σι­κή συ­νέ­πεια στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου, βα­σί­ζε­ται στη γε­νι­κό­τη­τά του ο λαϊ­κός πο­λι­τι­σμός και αυ­τούς τους κα­νό­νες ακο­λου­θεί το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων, ως θε­μα­το­φύ­λα­κας της πα­ρά­δο­σης του τόπου μας», το­νί­ζει στη συ­νέ­ντευ­ξή της στη «δη­μο­κρα­τι­κή» η πρό­ε­δρος του Λυ­κεί­ου Ελ­λη­νί­δων Ρόδου, κα Φαί­δρα Σπα­νού. Η συ­νέ­ντευ­ξη ανα­λυ­τι­κά:

• Κα Σπα­νού, το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων Ρόδου «ΕΡ­ΓΑ­ΝΗ ΑΘΗΝΑ» έχει κα­τα­γε­γραμ­μέ­νες σπου­δαί­ες δρά­σεις στην πο­λι­τι­στι­κή πο­ρεία. Πείτε μας, σε ποιες ιστο­ρι­κά συν­θή­κες ιδρύ­θη­κε, από ποιους και πού στε­γά­ζε­ται σή­με­ρα;

Ρόδος, στην αυγή του 20ού αιώνα… Το νησί, με βαριά ιστο­ρι­κή κλη­ρο­νο­μιά αιώ­νων και πλη­γές από διά­φο­ρους κα­τα­κτη­τές, βρί­σκε­ται υπό τουρ­κι­κή κα­το­χή…

Σε δύ­σκο­λες συν­θή­κες για το νησί, τον Δε­κέμ­βριο του 1908, μια συ­ντρο­φιά γυ­ναι­κών αρ­χί­ζει να ορα­μα­τί­ζε­ται ένα νέο πρό­σω­πο για την το­πι­κή κοι­νω­νία και απο­φα­σί­ζει να ιδρύ­σει ένα Σω­μα­τείο με την επω­νυ­μία “Αδελ­φό­της Κυ­ριών και Δε­σποι­νί­δων Ρόδου, Ερ­γά­νη Αθηνά”. Αρ­χι­κός σκο­πός ήταν η ανα­κού­φι­ση την κοι­νω­νί­ας της Ρόδου από την φτώ­χεια και την αμά­θεια, η πνευ­μα­τι­κή καλ­λιέρ­γεια των γυ­ναι­κών και η αφύ­πνι­ση των συ­νει­δή­σε­ών τους για εθνι­κή απο­κα­τά­στα­ση…

Έτσι, τον Γε­νά­ρη του 1909, γρά­φε­ται η πρώτη σε­λί­δα της ιστο­ρί­ας της Αδελ­φό­τη­τας που έμελ­λε να κα­θο­ρί­σει την ιστο­ρία του νη­σιού για την φι­λαν­θρω­πι­κή, κοι­νω­νι­κή και πα­τριω­τι­κή δράση της. Δύο γυ­ναί­κες πρω­το­στά­τη­σαν τα πρώτα χρό­νια της ιστο­ρί­ας της Ερ­γά­νης: επι­κε­φα­λής ήταν η διευ­θύ­ντρια του Κα­ζουλ­λεί­ου Παρ­θε­να­γω­γεί­ου Ζωή Βλα­χο­πού­λου – Πο­λε­μι­κού, μια γυ­ναί­κα καλ­λιερ­γη­μέ­νη, η οποία δη­μιουρ­γεί ένα ερ­γα­στή­ρι, όπου φτω­χές κο­πέ­λες δι­δά­σκο­νται από πε­πει­ρα­μέ­νες δα­σκά­λες την τέχνη του κε­ντή­μα­τος. Την δια­δέ­χε­ται η Μα­ρου­λί­τσα Βε­νε­το­κλέ­ους, κόρη εκλε­κτής οι­κο­γέ­νειας της Ρόδου και σύ­ζυ­γος του με­γά­λου ευ­ερ­γέ­τη Μίνωα Βε­νε­το­κλή. Γυ­ναί­κα με ευ­γέ­νεια, κοι­νω­νι­κή ευαι­σθη­σία, αρ­χο­ντιά και δυ­να­μι­σμό, που συ­νε­χί­ζει με τον ίδιο ζήλο το έργο της προ­κα­τό­χου της.

Στα πρώτα χρό­νια της ύπαρ­ξης του Σω­μα­τεί­ου, το ερ­γα­στή­ρι ανα­πτύσ­σε­ται και δη­μιουρ­γού­νται εξαι­ρε­τι­κά ερ­γό­χει­ρα προς πώ­λη­ση με σκοπό τη συ­γκέ­ντρω­ση χρη­μά­των για την στή­ρι­ξη οι­κο­γε­νειών. Καλ­λιερ­γεί­ται η ιδέα της κοι­νω­νι­κής προ­σφο­ράς, της εθνι­κής απο­κα­τά­στα­σης στις συ­νει­δή­σεις των αν­θρώ­πων και πα­ρου­σιά­ζο­νται ρο­δια­κά έθιμα μαζί με δια­λέ­ξεις πολ­λών πνευ­μα­τι­κών αν­θρώ­πων της επο­χής. Όλες αυτές όμως τις δρα­στη­ριό­τη­τες πα­ρα­κο­λου­θούν με με­γά­λη κα­χυ­πο­ψία οι Ιτα­λοί κα­τα­κτη­τές, οι οποί­οι βρί­σκο­νταν ήδη στο νησί από το 1912… Η έλευ­ση του αυ­ταρ­χι­κού τε­τράρ­χη Cesare Maria de Vecchi τη δεύ­τε­ρη πε­ρί­ο­δο της Ιτα­λο­κρα­τί­ας, η επι­κρά­τη­ση του φα­σι­σμού και η συ­στη­μα­τι­κή προ­σπά­θεια αφελ­λη­νι­σμού, οδή­γη­σε με ένα διά­ταγ­μα στη βίαιη διά­λυ­ση της Αδε­φό­τη­τας, κλεί­νο­ντας έτσι ένα με­γά­λο κε­φά­λαιο της ιστο­ρί­ας της.Μετά όμως το τέλος του πο­λέ­μου, επα­νι­δρύ­ε­ται το 1946 το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων της Ρόδου με πρω­το­βου­λία της αεί­μνη­στης Αγ­γε­λι­κής Κα­ζούλ­λη, ως διά­δο­χο Σω­μα­τείο της Αδελ­φό­τη­τας Κυ­ριών, παίρ­νο­ντας τον τι­μη­τι­κό υπό­τι­τλο “Ερ­γά­νη Αθηνά”, ενώ η συ­γκι­νη­τι­κή πα­ρου­σία του την ημέρα της Απε­λευ­θέ­ρω­σης, γε­μί­ζει τις ψυχές των αν­θρώ­πων με πε­ρη­φά­νεια… Οι γυ­ναί­κες συ­νέ­χι­σαν το έργο τους κρυφά δια­δρα­μα­τί­ζο­ντας ση­μα­ντι­κό ρόλο στην αντί­στα­ση μέχρι την απε­λευ­θέ­ρω­ση. Επα­να­λει­τούρ­γη­σε το 1947, με στόχο την εξά­πλω­ση του λαϊ­κού πο­λι­τι­σμού.

• Δια­κρί­νε­ται μιας μορ­φής δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τα με­τα­ξύ του Λυ­κεί­ου Ελ­λη­νί­δων και των υπο­λοί­πων πο­λι­τι­στι­κών συλ­λό­γων της Ελ­λά­δας. Υπάρ­χει μια αυ­στη­ρή αυ­θε­ντι­κό­τη­τα στην εξω­τε­ρί­κευ­ση, στη διά­δο­ση της πα­ρά­δο­σης και στο θέμα της πι­στό­τη­τας του τρό­που τή­ρη­σης των εθί­μων. Ποιοι είναι οι βα­σι­κοί στό­χοι του Λυ­κεί­ου;

Στην νε­ό­τε­ρη ιστο­ρία του, το «Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων Ρόδου Ερ­γά­νη Αθηνά» έχο­ντας ως όχημα τον λαϊκό πο­λι­τι­σμό πα­ρα­μέ­νει πιστό στο όραμα των γυ­ναι­κών που το δη­μιούρ­γη­σαν. Για τον λόγο αυτό, γί­νο­νται προ­σπά­θειες, ώστε να τη­ρεί­ται η αυ­θε­ντι­κό­τη­τα.

Σκο­ποί του είναι: Η ανα­ζω­πύ­ρω­ση και δια­τή­ρη­ση των ελ­λη­νι­κών εθί­μων και πα­ρα­δό­σε­ων και γε­νι­κά της εθνι­κής μας ζωής. Η εξυ­πη­ρέ­τη­ση της προ­ό­δου της Ελ­λη­νί­δας. Ο δια­φω­τι­σμός της μη­τέ­ρας, ως προς τα κα­θή­κο­ντα και τον προ­ο­ρι­σμό της και η ηθική κυ­ρί­ως προ­στα­σία της μη­τέ­ρας και του παι­διού στην γε­νι­κό­τε­ρη έν­νοιά της. …

• Το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων δια­θέ­τει πλού­σια συλ­λο­γή από πα­ρα­δο­σια­κά κει­μή­λια. Ένα από τα πιο ωραία κομ­μά­τια της συλ­λο­γής σας είναι το ρο­δί­τι­κο Σπερ­βέ­ρι. Μπο­ρεί­τε να μας πείτε λίγα λόγια γι’ αυτό;

Το σπερ­βέ­ρι είναι το νυμ­φο­κρέ­βα­το. Εί­μα­στε πολύ πε­ρή­φα­νες γι’ αυτόν τον θη­σαυ­ρό που απο­κτή­σα­με από το χωριό Κο­σκι­νού. Το ύφα­σμά του, το κέ­ντη­μα αλλά και η πα­λαιό­τη­τά του, το κα­τα­τάσ­σουν στα ιστο­ρι­κά κει­μή­λια της χώρας μας. Πρό­σφα­τα, στο πλαί­σιο έκ­θε­σης του μου­σεί­ου Μπε­νά­κη με αφορ­μή τα 200 χρό­νια από την ελ­λη­νι­κή επα­νά­στα­ση, συ­μπε­ρι­λή­φθη­κε και το σπερ­βέ­ρι, διότι αξί­ζει να ση­μειώ­σου­με ότι και το μου­σείο Μπε­νά­κη έχει στην κα­το­χή του αντί­στοι­χο σπερ­βέ­ρι με αυτό του δικού μας. Υπάρ­χουν άλλα δύο στο χωριό Κο­σκι­νού και ένα στη Λίνδο.

• Ας έρ­θου­με στο σή­με­ρα. Πώς ακρι­βώς λει­τουρ­γεί­τε, ώστε όλος αυτός ο πο­λι­τι­σμός που χά­νε­ται στα βάθη των αιώ­νων, να με­τα­λα­μπα­δευ­τεί και να πα­ρα­μεί­νει όσο το δυ­να­τόν ανέγ­γι­χτος, στο πέ­ρα­σμα του χρό­νου;

Η αλή­θεια είναι, ότι, στο Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων, έχου­με στό­χους, έχου­με όνει­ρα αλλά κυ­ρί­ως αγάπη γι’ αυτό που κά­νου­με, μαζί με ένα βαρύ χρέος: να στα­θού­με αντά­ξιες όλων των προ­κα­τό­χων μας σπου­δαί­ων γυ­ναι­κών και να υπη­ρε­τή­σου­με αυτόν τον ση­μα­ντι­κό Λαϊκό Πο­λι­τι­σμό με υπευ­θυ­νό­τη­τα, αθό­ρυ­βα και πολύ ου­σια­στι­κά, αλλά και με πολλή με­λέ­τη και έρευ­να.

• Με ποιες συ­γκε­κρι­μέ­νες δρά­σεις;

Εν­δει­κτι­κά σας ανα­φέ­ρω, ότι, το σω­μα­τείο μας μετά από έρευ­να 5 χρό­νων κατά τα οποία συ­νέ­λε­γε όλη την αυ­θε­ντι­κή ρο­δί­τι­κη κου­ζί­να, εξέ­δω­σε, το πρώτο βι­βλίο με ρο­δί­τι­κες συ­ντα­γές το 1984, το οποίο επα­να­κυ­κλο­φό­ρη­σε το 1997. Να φα­ντα­στεί­τε ότι, είναι γραμ­μέ­νο σε πο­λυ­το­νι­κή μέ­θο­δο. Το βι­βλίο απο­τέ­λε­σε εγ­χει­ρί­διο για πολλά σπου­δαία εστια­τό­ρια του τόπου μας αλλά και βιο­τε­χνί­ες πα­ρα­σκευ­ής το­πι­κών γλυ­κών. Απο­τέ­λε­σε πο­λύ­τι­μο οδηγό γα­στρο­νο­μί­ας, βι­βλίο μά­θη­σης της πα­ρα­δο­σια­κής μα­γει­ρι­κής τέ­χνης του τόπου μας, ωδή στην χρήση των προ­ϊ­ό­ντων της γης μας, μία πολύ σο­βα­ρή αιτία πόλου έλξης του­ρι­σμού στη Ρόδο.

Στο ημε­ρο­λό­γιο του 2023 που εκ­δώ­σα­με και δια­νέ­μου­με αυτή την εποχή, πα­ρου­σιά­ζε­ται ένα μικρό μέρος από αυτές τις συ­ντα­γές, της πλού­σιας ρο­δί­τι­κης γα­στρο­νο­μί­ας.

Για την επί­τευ­ξη των σκο­πών μας, ορ­γα­νώ­νο­νται διά­φο­ρες δρά­σεις όπως:

Διορ­γά­νω­ση εκ­θέ­σε­ων για την ανά­πτυ­ξη του καλ­λι­τε­χνι­κού αι­σθή­μα­τος με βάση την Ελ­λη­νι­κή Τέχνη. Δια­τή­ρη­ση της Εθνι­κής μου­σι­κής μέσα από την εκ­μά­θη­ση των δη­μο­τι­κών μας τρα­γου­διών και την έρευ­να.

Συλ­λο­γή των το­πι­κών και δω­δε­κα­νη­σια­κών φο­ρε­σιών και η δη­μο­σιο­ποί­η­σή τους, μέσα από τις εκ­δό­σεις μας.

Ανά­δει­ξη και διά­δο­ση των πα­ρα­δο­σια­κών μας χορών μέσα από τα χο­ρευ­τι­κά ερ­γα­στή­ρια και τις δη­μό­σιες εμ­φα­νί­σεις μας.

Το σω­μα­τείο μας, λει­τουρ­γεί πολλά χο­ρευ­τι­κά ερ­γα­στή­ρια για ενή­λι­κες και παι­διά από 5 ετών και ερ­γα­στή­ρι δη­μιουρ­γι­κής απα­σχό­λη­σης για παι­διά από τεσ­σά­ρων ετών. Μέσα από τα ερ­γα­στή­ρια, γί­νε­ται μια σπου­δαία δου­λειά διά­δο­σης του λαϊ­κού πο­λι­τι­σμού, σε όλες τις εκ­φάν­σεις του. Χορός, φο­ρε­σιά, γα­στρο­νο­μία, ήθη και έθιμα, τρα­γού­δι, μου­σι­κή.

Επί­σης, διορ­γα­νώ­νου­με πολλά σε­μι­νά­ρια κάθε χρόνο σε συ­νερ­γα­σία τόσο με πο­λι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους της χώρας, όσο και του τόπου μας.

Διορ­γα­νώ­νου­με δη­μό­σιες εμ­φα­νί­σεις κατά τις οποί­ες ανα­δει­κνύ­ου­με όλες τις τέ­χνες του λαϊ­κού μας πο­λι­τι­σμού.

Έχου­με λοι­πόν σο­βα­ρούς λό­γους για να λέμε, ότι το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων Ρόδου «Ερ­γά­νη Αθηνά», απο­τε­λεί θε­μα­το­φύ­λα­κα της πα­ρά­δο­σης και ση­μα­ντι­κό συ­ντε­λε­στή στη δια­μόρ­φω­ση της πο­λι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς.

• Με ποιες εκ­δη­λώ­σεις, στο­χεύ­ε­τε να ισχυ­ρο­ποι­ή­σε­τε ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο, τον ρόλο του Λυ­κεί­ου, ως θε­μα­το­φύ­λα­κα του ντό­πιου πο­λι­τι­σμού;

Εί­μα­στε σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, διεκ­δι­κώ­ντας το Πα­γκό­σμιο Συ­νέ­δριο Λυ­κεί­ων Ελ­λη­νί­δων, όπου συμ­με­τέ­χουν εκ­πρό­σω­ποι από Μό­να­χο, Αυ­στρα­λία, Αγ­γλία και άλλες χώρες του κό­σμου. Στο Συ­νέ­δριο αυτό, συμ­με­τέ­χουν συ­νή­θως πλέον των πε­ντα­κο­σί­ων μελών από όλο τον κόσμο και η θε­μα­το­λο­γία, αφορά τον λαϊκό πο­λι­τι­σμό, τη μου­σι­κή, τον χορό, τις φο­ρε­σιές, τα ήθη και έθιμα, τη γα­στρο­νο­μία κ.α.

• Πώς είναι η σχέση του Λυ­κεί­ου Ελ­λη­νί­δων Ρόδου, με τα υπό­λοι­πα πο­λι­τι­στι­κά σω­μα­τεία της Ρόδου, που –αν δεν κάνω λάθος – ανέρ­χο­νται πε­ρί­που στα 75;

Έχου­με πραγ­μα­τι­κά, άρι­στες σχέ­σεις και συ­νερ­γα­σία, όποτε προ­κύ­πτει. Η συ­νερ­γα­σία με­τα­ξύ όλων των συλ­λό­γων είναι επι­βε­βλη­μέ­νη, διότι όλοι μας ερ­γα­ζό­μα­στε για ανι­διο­τε­λή σκοπό, που είναι η πα­ρά­δο­ση του αυ­θε­ντι­κού πο­λι­τι­σμού, ώστε να εξε­λίσ­σε­ται και να πα­ρα­δί­δε­ται στις επό­με­νες γε­νιές. Ο λαϊ­κός πο­λι­τι­σμός, είναι ισά­ξιος, όλων των άλλων πο­λι­τι­σμών που υπάρ­χουν στον τόπο μας, είτε είναι ο αρ­χαί­ος, είτε ο βυ­ζα­ντι­νός.

Ο χα­ρα­κτή­ρας του έθνους μας, το ελ­λη­νι­κό μας στοι­χείο, τα ποιο­τι­κά χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά, είναι ο λαϊ­κός μας πο­λι­τι­σμός, έστω και αν το έθνος, είναι δια­σκορ­πι­σμέ­νο στα πέ­ρα­τα του κό­σμου. Διότι, ο λαϊ­κός πο­λι­τι­σμός, η θρη­σκεία, η γλώσ­σα, το­πι­κή η ιστο­ρία, οι χοροί, απο­τε­λούν τον χα­ρα­κτή­ρα ενός έθνους. Έτσι πα­ρα­μέ­νει ένα έθνος ζω­ντα­νό. Συ­μπε­ραί­νου­με λοι­πόν, ότι, κάπως έτσι, το κάθε έθνος πα­ρα­μέ­νει αναλ­λοί­ω­το. Κάπως έτσι δια­τη­ρή­σα­με την αυ­θε­ντι­κό­τη­τά μας ως ελ­λη­νι­κός έθνος, παρά τους τό­σους αιώ­νες σκλα­βιάς που βιώ­σα­με. Ο λαϊ­κός πο­λι­τι­σμός δια­τη­ρεί­ται, διότι η σύν­θε­σή του, είναι τα βιώ­μα­τα στο πέ­ρα­σμα των γε­νε­ών. Και δεν είναι ένα χόμπι απλά. Είναι ένα χρέος, που έχει ο κα­θέ­νας μας για να τον δια­δώ­σει στην επό­με­νη γενιά.

• Υπάρ­χουν συ­γκε­κρι­μέ­νες αρχές, που βα­σί­ζο­νται σε αυτή τη με­τα­λα­μπά­δευ­ση της γνώ­σης του λαϊ­κού πο­λι­τι­σμού; ποιο τρόπο ακο­λού­θη­σε μέχρι στιγ­μής το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων;

Επει­δή το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων, από τότε που ξε­κί­νη­σε, μαζί με τις γνώ­σεις, με­τέ­φε­ρε με έναν μα­γι­κό τρόπο την αγάπη, τη σε­μνό­τη­τα, την ανι­διο­τέ­λεια για τον πο­λι­τι­σμό, από διοί­κη­ση σε διοί­κη­ση. Δεν υπάρ­χει το στοι­χείο της αυ­το­προ­βο­λής για κα­νέ­να. Πρω­τεύ­ει ο στό­χος, να με­τα­φέ­ρου­με σωστά τις γνώ­σεις που κλη­ρο­νο­μή­σα­με. Το Λύ­κειο Ελ­λη­νί­δων, δεν έχει ισό­βιους προ­έ­δρους. Και πάντα βα­σί­ζε­ται σε απο­τε­λέ­σμα­τα έρευ­νας. Πραγ­μα­τι­κά, απο­τε­λεί πα­ρά­δειγ­μα.

•Τα Δω­δε­κά­νη­σα, είναι πλού­σια πο­λι­τι­στι­κά πε­ριο­χή, σε σύ­γκρι­ση με την υπό­λοι­πη Ελ­λά­δα;

Είναι από τις πλέον πλού­σιες πε­ριο­χές της χώρας μας. Και αυτό θα πρέ­πει ο κό­σμος να το γνω­ρί­ζει. Κάτω από την σκιά μιας του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, νο­μί­ζουν ότι εμείς, έχου­με υπο­τι­μη­μέ­νο το πο­λι­τι­στι­κό μας κομ­μά­τι, σε σχέση με άλλες πό­λεις. Λάθος μέ­γι­στο! Η πο­λυ­πο­λι­τι­σμι­κό­τη­τα της Δω­δε­κα­νή­σου από αρ­χαιο­τά­των χρό­νων, δη­μιούρ­γη­σε ένα απί­στευ­το του­ρι­στι­κό πλε­ο­νέ­κτη­μα, ένα όχημα και έναν απί­στευ­το πο­λι­τι­σμό. Και δεν έχου­με συ­νει­δη­το­ποι­ή­σει ακόμα την υπο­χρέ­ω­σή μας να τον ανα­δεί­ξου­με.

Έχου­με τόσο πλού­σια μου­σι­κή, τρα­γού­δια, χορό, που οι το­πι­κοί σύλ­λο­γοι, θα πρέ­πει να τα υπη­ρε­τή­σουν σωστά, να τα υπο­στη­ρί­ξουν με ιερό φα­να­τι­σμό και να μην στη­ρί­ζουν καμία, μα καμία εκ­δή­λω­σή τους σε καμία μου­σι­κή άλλων πε­ριο­χών.

Είναι τόσο δυ­να­τή η δική μας μου­σι­κή δια­δρο­μή, πα­ρό­λο που δεν υπάρ­χει κα­τα­γε­γραμ­μέ­νη ολό­κλη­ρη. Αυτό που επι­βάλ­λε­ται, είναι να προ­χω­ρή­σου­με σε ου­σια­στι­κή έρευ­να, του πως ξε­κί­νη­σαν και πώς εξε­λί­χθη­καν όλα. Αυτό όμως, κο­στί­ζει. Θα δια­πι­στώ­σου­με στην πο­ρεία, ότι, ακόμα και οι πα­ρα­δο­σια­κές φο­ρε­σιές, απο­κλεί­ε­ται να ήταν από την αρχή έτσι, προ­σαρ­μο­ζό­ταν όλα, ανά­λο­γα με τις επο­χές, τους κα­τα­κτη­τές, τη φτώ­χεια ή την ευ­η­με­ρία κλπ. Αυτή την πο­ρεία των αλ­λα­γών πρέ­πει να μά­θου­με μέσα από την έρευ­να.

Πρέ­πει επί­σης να ανα­δεί­ξου­με τα παλιά επαγ­γέλ­μα­τα, που θα μπο­ρού­σε να απο­τε­λεί αυτό μια και­νο­τό­μα ιδέα, ώστε τα παι­διά, να μπο­ρέ­σουν να βρουν διε­ξό­δους. Αυτό προ­σπα­θού­με να φέ­ρου­με εις πέρας τώρα, με το Επι­με­λη­τή­ριο Δω­δε­κα­νή­σου, σε συ­νερ­γα­σία με το Γαλ­λι­κό Ιν­στι­τού­το. Θα μπο­ρέ­σουν να δρα­στη­ριο­ποι­η­θούν νέοι και να τα κα­τα­φέ­ρουν πε­ρί­φη­μα, με και­νο­τό­μες ιδέες. Στα κα­λύ­τε­ρα Μου­σεία του κό­σμου, υπάρ­χει αυτή η εξέ­λι­ξη των υλι­κών. Η τέχνη, μαζί με την πα­ρά­δο­ση εξε­λίσ­σο­νται επί­σης. Αυτό, πρέ­πει να το εμπε­δώ­σου­με επι­τέ­λους…