ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΕΙΣ

Φαίδρα Σπανού: «Λύκειο Ελληνίδων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά»: πάνω από έναν αιώνα δράσης, δημιουργίας και πολιτισμού»

news room 9 λεπτά ανάγνωση
Φαίδρα Σπανού
Λύκειο Ελληνίδων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά»: πάνω από έναν αιώνα δράσης, δημιουργίας και πολιτισμού

ΦΑΙΔΡΑ ΣΠΑΝΟΥ

Η κοσμη­μα­το­θήκη του ροδί­τι­κου πολι­τι­σμού, που αγκα­λιά­ζει και κανα­κεύει με φρο­ντίδα, σαν στορ­γική μάνα την παρά­δοση σε όλες τις μορφές της. «Η λαϊκή τέχνη και η παρά­δοση εξε­λίσ­σο­νται και αυτό κατα­δει­κνύει η ιστορία ανά τους αιώνες. Δεν επι­τρέ­πουμε να λεη­λα­τη­θεί, όμως πρέπει να εμπε­δώ­σουμε ότι, οι εποχές αλλά­ζουν, τα υλικά επίσης, όπως και οι συνή­θειες, οι χαρα­κτή­ρες, οι άνθρω­ποι.

Συνέ­ντευξη στην Χαρά Κου­τούζη

Σε αυτή την ορθό­δοξη εξέλιξη που γίνεται με σεβασμό και απο­τε­λεί φυσική συνέ­πεια στο πέρασμα του χρόνου, βασί­ζε­ται στη γενι­κό­τητά του ο λαϊκός πολι­τι­σμός και αυτούς τους κανόνες ακο­λου­θεί το Λύκειο Ελλη­νί­δων, ως θεμα­το­φύ­λα­κας της παρά­δο­σης του τόπου μας», τονίζει στη συνέ­ντευξή της στη «δημο­κρα­τική» η πρό­ε­δρος του Λυκείου Ελλη­νί­δων Ρόδου, κα Φαίδρα Σπανού. Η συνέ­ντευξη ανα­λυ­τικά:

Κα Σπανού, το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «ΕΡΓΑΝΗ ΑΘΗΝΑ» έχει κατα­γε­γραμ­μέ­νες σπου­δαίες δράσεις στην πολι­τι­στική πορεία. Πείτε μας, σε ποιες ιστο­ρικά συν­θή­κες ιδρύ­θηκε, από ποιους και πού στε­γά­ζε­ται σήμερα;

Ρόδος, στην αυγή του 20ού αιώνα… Το νησί, με βαριά ιστο­ρική κλη­ρο­νο­μιά αιώνων και πληγές από διά­φο­ρους κατα­κτη­τές, βρί­σκε­ται υπό τουρ­κική κατοχή…

Σε δύσκο­λες συν­θή­κες για το νησί, τον Δεκέμ­βριο του 1908, μια συντρο­φιά γυναι­κών αρχίζει να ορα­μα­τί­ζε­ται ένα νέο πρόσωπο για την τοπική κοι­νω­νία και απο­φα­σί­ζει να ιδρύσει ένα Σωμα­τείο με την επω­νυ­μία “Αδελ­φό­της Κυριών και Δεσποι­νί­δων Ρόδου, Εργάνη Αθηνά”. Αρχικός σκοπός ήταν η ανα­κού­φιση την κοι­νω­νίας της Ρόδου από την φτώχεια και την αμάθεια, η πνευ­μα­τική καλ­λιέρ­γεια των γυναι­κών και η αφύ­πνιση των συνει­δή­σεών τους για εθνική απο­κα­τά­σταση…

Έτσι, τον Γενάρη του 1909, γρά­φε­ται η πρώτη σελίδα της ιστο­ρίας της Αδελ­φό­τη­τας που έμελλε να καθο­ρί­σει την ιστορία του νησιού για την φιλαν­θρω­πική, κοι­νω­νική και πατριω­τική δράση της. Δύο γυναί­κες πρω­το­στά­τη­σαν τα πρώτα χρόνια της ιστο­ρίας της Εργάνης: επι­κε­φα­λής ήταν η διευ­θύ­ντρια του Καζουλ­λείου Παρ­θε­να­γω­γείου Ζωή Βλα­χο­πού­λου – Πολε­μι­κού, μια γυναίκα καλ­λιερ­γη­μένη, η οποία δημιουρ­γεί ένα εργα­στήρι, όπου φτωχές κοπέλες διδά­σκο­νται από πεπει­ρα­μέ­νες δασκά­λες την τέχνη του κεντή­μα­τος. Την δια­δέ­χε­ται η Μαρου­λί­τσα Βενε­το­κλέ­ους, κόρη εκλε­κτής οικο­γέ­νειας της Ρόδου και σύζυγος του μεγάλου ευερ­γέτη Μίνωα Βενε­το­κλή. Γυναίκα με ευγέ­νεια, κοι­νω­νική ευαι­σθη­σία, αρχο­ντιά και δυνα­μι­σμό, που συνε­χί­ζει με τον ίδιο ζήλο το έργο της προ­κα­τό­χου της.

Στα πρώτα χρόνια της ύπαρξης του Σωμα­τείου, το εργα­στήρι ανα­πτύσ­σε­ται και δημιουρ­γού­νται εξαι­ρε­τικά εργό­χειρα προς πώληση με σκοπό τη συγκέ­ντρωση χρη­μά­των για την στήριξη οικο­γε­νειών. Καλ­λιερ­γεί­ται η ιδέα της κοι­νω­νι­κής προ­σφο­ράς, της εθνικής απο­κα­τά­στα­σης στις συνει­δή­σεις των ανθρώ­πων και παρου­σιά­ζο­νται ροδιακά έθιμα μαζί με δια­λέ­ξεις πολλών πνευ­μα­τι­κών ανθρώ­πων της εποχής. Όλες αυτές όμως τις δρα­στη­ριό­τη­τες παρα­κο­λου­θούν με μεγάλη καχυ­πο­ψία οι Ιταλοί κατα­κτη­τές, οι οποίοι βρί­σκο­νταν ήδη στο νησί από το 1912… Η έλευση του αυταρ­χι­κού τετράρχη Cesare Maria de Vecchi τη δεύτερη περίοδο της Ιτα­λο­κρα­τίας, η επι­κρά­τηση του φασι­σμού και η συστη­μα­τική προ­σπά­θεια αφελ­λη­νι­σμού, οδήγησε με ένα διά­ταγμα στη βίαιη διάλυση της Αδε­φό­τη­τας, κλεί­νο­ντας έτσι ένα μεγάλο κεφά­λαιο της ιστο­ρίας της.Μετά όμως το τέλος του πολέμου, επα­νι­δρύ­ε­ται το 1946 το Λύκειο Ελλη­νί­δων της Ρόδου με πρω­το­βου­λία της αεί­μνη­στης Αγγε­λι­κής Καζούλλη, ως διάδοχο Σωμα­τείο της Αδελ­φό­τη­τας Κυριών, παίρ­νο­ντας τον τιμη­τικό υπό­τι­τλο “Εργάνη Αθηνά”, ενώ η συγκι­νη­τική παρου­σία του την ημέρα της Απε­λευ­θέ­ρω­σης, γεμίζει τις ψυχές των ανθρώ­πων με περη­φά­νεια… Οι γυναί­κες συνέ­χι­σαν το έργο τους κρυφά δια­δρα­μα­τί­ζο­ντας σημα­ντικό ρόλο στην αντί­σταση μέχρι την απε­λευ­θέ­ρωση. Επα­να­λει­τούρ­γησε το 1947, με στόχο την εξά­πλωση του λαϊκού πολι­τι­σμού.

Δια­κρί­νε­ται μιας μορφής δια­φο­ρε­τι­κό­τητα μεταξύ του Λυκείου Ελλη­νί­δων και των υπο­λοί­πων πολι­τι­στι­κών συλ­λό­γων της Ελλάδας. Υπάρχει μια αυστηρή αυθε­ντι­κό­τητα στην εξω­τε­ρί­κευση, στη διάδοση της παρά­δο­σης και στο θέμα της πιστό­τη­τας του τρόπου τήρησης των εθίμων. Ποιοι είναι οι βασικοί στόχοι του Λυκείου;

Στην νεότερη ιστορία του, το «Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου Εργάνη Αθηνά» έχοντας ως όχημα τον λαϊκό πολι­τι­σμό παρα­μέ­νει πιστό στο όραμα των γυναι­κών που το δημιούρ­γη­σαν. Για τον λόγο αυτό, γίνο­νται προ­σπά­θειες, ώστε να τηρεί­ται η αυθε­ντι­κό­τητα.

Σκοποί του είναι: Η ανα­ζω­πύ­ρωση και δια­τή­ρηση των ελλη­νι­κών εθίμων και παρα­δό­σεων και γενικά της εθνικής μας ζωής. Η εξυ­πη­ρέ­τηση της προόδου της Ελλη­νί­δας. Ο δια­φω­τι­σμός της μητέρας, ως προς τα καθή­κο­ντα και τον προ­ο­ρι­σμό της και η ηθική κυρίως προ­στα­σία της μητέρας και του παιδιού στην γενι­κό­τερη έννοιά της. …

Το Λύκειο Ελλη­νί­δων δια­θέ­τει πλούσια συλλογή από παρα­δο­σιακά κει­μή­λια. Ένα από τα πιο ωραία κομ­μά­τια της συλ­λο­γής σας είναι το ροδί­τικο Σπερ­βέρι. Μπο­ρείτε να μας πείτε λίγα λόγια γι’ αυτό;

Το σπερ­βέρι είναι το νυμ­φο­κρέ­βατο. Είμαστε πολύ περή­φα­νες γι’ αυτόν τον θησαυρό που απο­κτή­σαμε από το χωριό Κοσκι­νού. Το ύφασμά του, το κέντημα αλλά και η παλαιό­τητά του, το κατα­τάσ­σουν στα ιστο­ρικά κει­μή­λια της χώρας μας. Πρό­σφατα, στο πλαίσιο έκθεσης του μου­σείου Μπενάκη με αφορμή τα 200 χρόνια από την ελλη­νική επα­νά­σταση, συμπε­ρι­λή­φθηκε και το σπερ­βέρι, διότι αξίζει να σημειώ­σουμε ότι και το μουσείο Μπενάκη έχει στην κατοχή του αντί­στοιχο σπερ­βέρι με αυτό του δικού μας. Υπάρ­χουν άλλα δύο στο χωριό Κοσκι­νού και ένα στη Λίνδο.

Ας έρθουμε στο σήμερα. Πώς ακριβώς λει­τουρ­γείτε, ώστε όλος αυτός ο πολι­τι­σμός που χάνεται στα βάθη των αιώνων, να μετα­λα­μπα­δευ­τεί και να παρα­μεί­νει όσο το δυνατόν ανέγ­γι­χτος, στο πέρασμα του χρόνου;

Η αλήθεια είναι, ότι, στο Λύκειο Ελλη­νί­δων, έχουμε στόχους, έχουμε όνειρα αλλά κυρίως αγάπη γι’ αυτό που κάνουμε, μαζί με ένα βαρύ χρέος: να στα­θούμε αντά­ξιες όλων των προ­κα­τό­χων μας σπου­δαίων γυναι­κών και να υπη­ρε­τή­σουμε αυτόν τον σημα­ντικό Λαϊκό Πολι­τι­σμό με υπευ­θυ­νό­τητα, αθόρυβα και πολύ ουσια­στικά, αλλά και με πολλή μελέτη και έρευνα.

Με ποιες συγκε­κρι­μέ­νες δράσεις;

Ενδει­κτικά σας αναφέρω, ότι, το σωμα­τείο μας μετά από έρευνα 5 χρόνων κατά τα οποία συνέ­λεγε όλη την αυθε­ντική ροδί­τικη κουζίνα, εξέδωσε, το πρώτο βιβλίο με ροδί­τι­κες συντα­γές το 1984, το οποίο επα­να­κυ­κλο­φό­ρησε το 1997. Να φαντα­στείτε ότι, είναι γραμ­μένο σε πολυ­το­νική μέθοδο. Το βιβλίο απο­τέ­λεσε εγχει­ρί­διο για πολλά σπου­δαία εστια­τό­ρια του τόπου μας αλλά και βιο­τε­χνίες παρα­σκευής τοπικών γλυκών. Απο­τέ­λεσε πολύ­τιμο οδηγό γαστρο­νο­μίας, βιβλίο μάθησης της παρα­δο­σια­κής μαγει­ρι­κής τέχνης του τόπου μας, ωδή στην χρήση των προ­ϊ­ό­ντων της γης μας, μία πολύ σοβαρή αιτία πόλου έλξης του­ρι­σμού στη Ρόδο.

Στο ημε­ρο­λό­γιο του 2023 που εκδώ­σαμε και δια­νέ­μουμε αυτή την εποχή, παρου­σιά­ζε­ται ένα μικρό μέρος από αυτές τις συντα­γές, της πλού­σιας ροδί­τι­κης γαστρο­νο­μίας.

Για την επί­τευξη των σκοπών μας, οργα­νώ­νο­νται διά­φο­ρες δράσεις όπως:

Διορ­γά­νωση εκθέ­σεων για την ανά­πτυξη του καλ­λι­τε­χνι­κού αισθή­μα­τος με βάση την Ελλη­νική Τέχνη. Δια­τή­ρηση της Εθνικής μου­σι­κής μέσα από την εκμά­θηση των δημο­τι­κών μας τρα­γου­διών και την έρευνα.

Συλλογή των τοπικών και δωδε­κα­νη­σια­κών φορε­σιών και η δημο­σιο­ποί­ησή τους, μέσα από τις εκδό­σεις μας.

Ανά­δειξη και διάδοση των παρα­δο­σια­κών μας χορών μέσα από τα χορευ­τικά εργα­στή­ρια και τις δημό­σιες εμφα­νί­σεις μας.

Το σωμα­τείο μας, λει­τουρ­γεί πολλά χορευ­τικά εργα­στή­ρια για ενή­λι­κες και παιδιά από 5 ετών και εργα­στήρι δημιουρ­γι­κής απα­σχό­λη­σης για παιδιά από τεσ­σά­ρων ετών. Μέσα από τα εργα­στή­ρια, γίνεται μια σπου­δαία δουλειά διά­δο­σης του λαϊκού πολι­τι­σμού, σε όλες τις εκφάν­σεις του. Χορός, φορεσιά, γαστρο­νο­μία, ήθη και έθιμα, τρα­γούδι, μουσική.

Επίσης, διορ­γα­νώ­νουμε πολλά σεμι­νά­ρια κάθε χρόνο σε συνερ­γα­σία τόσο με πολι­τι­στι­κούς συλ­λό­γους της χώρας, όσο και του τόπου μας.

Διορ­γα­νώ­νουμε δημό­σιες εμφα­νί­σεις κατά τις οποίες ανα­δει­κνύ­ουμε όλες τις τέχνες του λαϊκού μας πολι­τι­σμού.

Έχουμε λοιπόν σοβα­ρούς λόγους για να λέμε, ότι το Λύκειο Ελλη­νί­δων Ρόδου «Εργάνη Αθηνά», απο­τε­λεί θεμα­το­φύ­λακα της παρά­δο­σης και σημα­ντικό συντε­λε­στή στη δια­μόρ­φωση της πολι­τι­στι­κής μας κλη­ρο­νο­μιάς.

Με ποιες εκδη­λώ­σεις, στο­χεύ­ετε να ισχυ­ρο­ποι­ή­σετε ακόμα περισ­σό­τερο, τον ρόλο του Λυκείου, ως θεμα­το­φύ­λακα του ντόπιου πολι­τι­σμού;

Είμαστε σε δια­πραγ­μα­τεύ­σεις, διεκ­δι­κώ­ντας το Παγκό­σμιο Συνέ­δριο Λυκείων Ελλη­νί­δων, όπου συμ­με­τέ­χουν εκπρό­σω­ποι από Μόναχο, Αυστρα­λία, Αγγλία και άλλες χώρες του κόσμου. Στο Συνέ­δριο αυτό, συμ­με­τέ­χουν συνήθως πλέον των πεντα­κο­σίων μελών από όλο τον κόσμο και η θεμα­το­λο­γία, αφορά τον λαϊκό πολι­τι­σμό, τη μουσική, τον χορό, τις φορε­σιές, τα ήθη και έθιμα, τη γαστρο­νο­μία κ.α.

Πώς είναι η σχέση του Λυκείου Ελλη­νί­δων Ρόδου, με τα υπό­λοιπα πολι­τι­στικά σωμα­τεία της Ρόδου, που –αν δεν κάνω λάθος – ανέρ­χο­νται περίπου στα 75;

Έχουμε πραγ­μα­τικά, άριστες σχέσεις και συνερ­γα­σία, όποτε προ­κύ­πτει. Η συνερ­γα­σία μεταξύ όλων των συλ­λό­γων είναι επι­βε­βλη­μένη, διότι όλοι μας εργα­ζό­μα­στε για ανι­διο­τελή σκοπό, που είναι η παρά­δοση του αυθε­ντι­κού πολι­τι­σμού, ώστε να εξε­λίσ­σε­ται και να παρα­δί­δε­ται στις επό­με­νες γενιές. Ο λαϊκός πολι­τι­σμός, είναι ισάξιος, όλων των άλλων πολι­τι­σμών που υπάρ­χουν στον τόπο μας, είτε είναι ο αρχαίος, είτε ο βυζα­ντι­νός.

Ο χαρα­κτή­ρας του έθνους μας, το ελλη­νικό μας στοι­χείο, τα ποιο­τικά χαρα­κτη­ρι­στικά, είναι ο λαϊκός μας πολι­τι­σμός, έστω και αν το έθνος, είναι δια­σκορ­πι­σμένο στα πέρατα του κόσμου. Διότι, ο λαϊκός πολι­τι­σμός, η θρη­σκεία, η γλώσσα, τοπική η ιστορία, οι χοροί, απο­τε­λούν τον χαρα­κτήρα ενός έθνους. Έτσι παρα­μέ­νει ένα έθνος ζωντανό. Συμπε­ραί­νουμε λοιπόν, ότι, κάπως έτσι, το κάθε έθνος παρα­μέ­νει αναλ­λοί­ωτο. Κάπως έτσι δια­τη­ρή­σαμε την αυθε­ντι­κό­τητά μας ως ελλη­νι­κός έθνος, παρά τους τόσους αιώνες σκλα­βιάς που βιώσαμε. Ο λαϊκός πολι­τι­σμός δια­τη­ρεί­ται, διότι η σύνθεσή του, είναι τα βιώματα στο πέρασμα των γενεών. Και δεν είναι ένα χόμπι απλά. Είναι ένα χρέος, που έχει ο καθένας μας για να τον δια­δώ­σει στην επόμενη γενιά.

Υπάρ­χουν συγκε­κρι­μέ­νες αρχές, που βασί­ζο­νται σε αυτή τη μετα­λα­μπά­δευση της γνώσης του λαϊκού πολι­τι­σμού; ποιο τρόπο ακο­λού­θησε μέχρι στιγμής το Λύκειο Ελλη­νί­δων;

Επειδή το Λύκειο Ελλη­νί­δων, από τότε που ξεκί­νησε, μαζί με τις γνώσεις, μετέ­φερε με έναν μαγικό τρόπο την αγάπη, τη σεμνό­τητα, την ανι­διο­τέ­λεια για τον πολι­τι­σμό, από διοί­κηση σε διοί­κηση. Δεν υπάρχει το στοι­χείο της αυτο­προ­βο­λής για κανένα. Πρω­τεύει ο στόχος, να μετα­φέ­ρουμε σωστά τις γνώσεις που κλη­ρο­νο­μή­σαμε. Το Λύκειο Ελλη­νί­δων, δεν έχει ισό­βιους προ­έ­δρους. Και πάντα βασί­ζε­ται σε απο­τε­λέ­σματα έρευνας. Πραγ­μα­τικά, απο­τε­λεί παρά­δειγμα.

Τα Δωδε­κά­νησα, είναι πλούσια πολι­τι­στικά περιοχή, σε σύγκριση με την υπό­λοιπη Ελλάδα;

Είναι από τις πλέον πλού­σιες περιο­χές της χώρας μας. Και αυτό θα πρέπει ο κόσμος να το γνω­ρί­ζει. Κάτω από την σκιά μιας του­ρι­στι­κής ανά­πτυ­ξης, νομί­ζουν ότι εμείς, έχουμε υπο­τι­μη­μένο το πολι­τι­στικό μας κομμάτι, σε σχέση με άλλες πόλεις. Λάθος μέγιστο! Η πολυ­πο­λι­τι­σμι­κό­τητα της Δωδε­κα­νή­σου από αρχαιο­τά­των χρόνων, δημιούρ­γησε ένα απί­στευτο του­ρι­στικό πλε­ο­νέ­κτημα, ένα όχημα και έναν απί­στευτο πολι­τι­σμό. Και δεν έχουμε συνει­δη­το­ποι­ή­σει ακόμα την υπο­χρέ­ωσή μας να τον ανα­δεί­ξουμε.

Έχουμε τόσο πλούσια μουσική, τρα­γού­δια, χορό, που οι τοπικοί σύλ­λο­γοι, θα πρέπει να τα υπη­ρε­τή­σουν σωστά, να τα υπο­στη­ρί­ξουν με ιερό φανα­τι­σμό και να μην στη­ρί­ζουν καμία, μα καμία εκδή­λωσή τους σε καμία μουσική άλλων περιο­χών.

Είναι τόσο δυνατή η δική μας μουσική δια­δρομή, παρόλο που δεν υπάρχει κατα­γε­γραμ­μένη ολό­κληρη. Αυτό που επι­βάλ­λε­ται, είναι να προ­χω­ρή­σουμε σε ουσια­στική έρευνα, του πως ξεκί­νη­σαν και πώς εξε­λί­χθη­καν όλα. Αυτό όμως, κοστί­ζει. Θα δια­πι­στώ­σουμε στην πορεία, ότι, ακόμα και οι παρα­δο­σια­κές φορε­σιές, απο­κλεί­ε­ται να ήταν από την αρχή έτσι, προ­σαρ­μο­ζό­ταν όλα, ανάλογα με τις εποχές, τους κατα­κτη­τές, τη φτώχεια ή την ευη­με­ρία κλπ. Αυτή την πορεία των αλλαγών πρέπει να μάθουμε μέσα από την έρευνα.

Πρέπει επίσης να ανα­δεί­ξουμε τα παλιά επαγ­γέλ­ματα, που θα μπο­ρούσε να απο­τε­λεί αυτό μια και­νο­τόμα ιδέα, ώστε τα παιδιά, να μπο­ρέ­σουν να βρουν διε­ξό­δους. Αυτό προ­σπα­θούμε να φέρουμε εις πέρας τώρα, με το Επι­με­λη­τή­ριο Δωδε­κα­νή­σου, σε συνερ­γα­σία με το Γαλλικό Ινστι­τούτο. Θα μπο­ρέ­σουν να δρα­στη­ριο­ποι­η­θούν νέοι και να τα κατα­φέ­ρουν περί­φημα, με και­νο­τό­μες ιδέες. Στα καλύ­τερα Μουσεία του κόσμου, υπάρχει αυτή η εξέλιξη των υλικών. Η τέχνη, μαζί με την παρά­δοση εξε­λίσ­σο­νται επίσης. Αυτό, πρέπει να το εμπε­δώ­σουμε επι­τέ­λους…

Πώς σας φάνηκε το άρθρο;

Ένα πάτημα, χωρίς λογαριασμό. Μία ψήφος ανά συσκευή.

Σχολιασμός άρθρου

Προσθέστε ένα σχόλιο

Εμφανίζεται μετά από έγκριση · το e-mail δεν δημοσιεύεται0 / 2000

Τα σχόλια εκφράζουν τον σχολιαστή, όχι τη Δημοκρατική. Όροι σχολιασμού

Τα σχόλια εκφράζουν αποκλειστικά τον εκάστοτε σχολιαστή. Η Δημοκρατική δεν υιοθετεί αυτές τις απόψεις. Διατηρούμε το δικαίωμα να διαγράψουμε όποια σχόλια θεωρούμε προσβλητικά ή περιέχουν ύβρεις, χωρίς καμία προειδοποίηση. Χρήστες που δεν τηρούν τους όρους χρήσης αποκλείονται. Τα σχόλια δημοσιεύονται μετά από έγκριση· το e-mail δεν δημοσιεύεται.

Γίνετε ο πρώτος που θα σχολιάσει.