Koρωνοϊός: Προς νέα στρατηγική ελέγχων και τεστ

Αλλαγή στρα­τη­γι­κής όσον αφορά τους εργα­στη­ρια­κούς ελέγ­χους για την ανί­χνευση του κορω­νοϊού θα φέρει τους επό­με­νους μήνες η στα­διακή απο­κλι­μά­κωση της επι­δη­μίας.

Η σχετική συζή­τηση έχει ήδη ξεκι­νή­σει μεταξύ των επι­στη­μό­νων και το πιθανό σενάριο είναι το προ­σε­χές φθι­νό­πωρο τα τεστ που γίνο­νται με ευθύνη ή με τις οδηγίες της πολι­τείας να περιο­ρι­στούν κυρίως σε άτομα που εμφα­νί­ζουν συμ­πτώ­ματα. Βήματα προς αυτήν την κατεύ­θυνση θα γίνουν και στο μεσο­διά­στημα, με το πρώτο, το οποίο ανα­μέ­νε­ται να ληφθεί τις επό­με­νες εβδο­μά­δες, να είναι η στα­διακή μείωση του αριθμού των self tests που πρέπει να κάνουν οι μαθητές για τη συμ­με­τοχή τους στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία.

Το υπουρ­γείο Υγείας έχει ζητήσει την εισή­γηση του Εθνικού Οργα­νι­σμού Δημό­σιας Υγείας (ΕΟΔΥ) για μία νέα στρα­τη­γική που θα μπο­ρούσε να εφαρ­μο­στεί σε ό,τι αφορά τους εργα­στη­ρια­κούς ελέγ­χους για την COVID-19 στο πλαίσιο της μετά­βα­σης σε μία πλήρη κανο­νι­κό­τητα, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη το ποσοστό των εμβο­λια­σμέ­νων πολιτών, την ύφεση της παν­δη­μίας και την επι­κρά­τηση λιγό­τερο νοσηρών στε­λε­χών του ιού. Aν και οι ειδικοί χαρα­κτη­ρί­ζουν πρώιμη σε αυτή τη φάση μια ριζική αλλαγή του τρόπου με τον οποίο θα γίνεται η εργα­στη­ριακή επι­τή­ρηση του κορω­νοϊού, η συζή­τηση έχει ξεκι­νή­σει. Σύμφωνα με τις εκτι­μή­σεις των επι­στη­μό­νων, στη χώρα μας θα υπάρξει μία μεγάλη απο­κλι­μά­κωση της παν­δη­μίας μετά το Πάσχα και με δεδο­μένη την έλευση του καλο­και­ριού που ευνοεί τις δρα­στη­ριό­τη­τες σε εξω­τε­ρι­κούς χώρους και η μετά­δοση του ιού γίνεται πιο δύσκολη, θα πρέπει να ξεκι­νή­σει η στα­διακή μετά­βαση σε ένα νέο μοντέλο με στόχο το επόμενο φθι­νό­πωρο οι εργα­στη­ρια­κοί έλεγχοι να γίνο­νται μόνο σε άτομα που εμφα­νί­ζουν συμ­πτώ­ματα. Που σημαί­νει ότι δεν θα γίνο­νται έλεγχοι με ευθύνη της πολι­τείας σε ασυμ­πτω­μα­τι­κούς ούτε θα υπο­χρε­ού­νται σε τεστ τα άτομα αυτά για να συμ­με­τέ­χουν σε δρα­στη­ριό­τη­τες. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι σήμερα στη χώρα μας εφαρ­μό­ζε­ται εκτε­τα­μέ­νος εργα­στη­ρια­κός έλεγχος του πλη­θυ­σμού, μέσω των δράσεων των Κινητών Μονάδων Υγείας του ΕΟΔΥ, με υπο­χρε­ω­τικά τεστ σε εβδο­μα­διαία βάση σε όσους δεν έχουν ενεργό πιστο­ποι­η­τικό εμβο­λια­σμού ή νόσησης, προ­ϋ­πό­θεση για την εργασία, το λια­νε­μπό­ριο και την εστίαση-διασκέδαση, αλλά και με self tests στα σχολεία.

Η μετά­βαση σε αυτό το μοντέλο θα γίνει στα­διακά με αρκετές υπο­χρε­ώ­σεις σε ό,τι αφορά το testing να χαλα­ρώ­νουν το επόμενο διά­στημα. Ηδη την προη­γού­μενη Τετάρτη η επι­τροπή εμπει­ρο­γνω­μό­νων του υπουρ­γείου Υγείας είχε μία πρώτη συζή­τηση για τη μείωση των εβδο­μα­διαίων self tests που κάνουν οι μαθητές από δύο σε ένα. Αξίζει να σημειω­θεί ότι η πλειο­νό­τητα των χωρών της Ευρώπης ακο­λου­θεί προς το παρόν στρα­τη­γική εκτε­τα­μέ­νων εργα­στη­ρια­κών ελέγχων και σε ασυμ­πτω­μα­τι­κούς πολίτες. Πιο χαλαρή στρα­τη­γική με ελέγ­χους μόνο σε συμ­πτω­μα­τι­κούς είχε επι­λέ­ξει το Ηνωμένο Βασί­λειο, η Ιρλαν­δία, η Σουηδία, η Εσθονία, η Ουγ­γα­ρία και η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, ενώ η Εσθονία προ­κρί­νει τους εργα­στη­ρια­κούς ελέγ­χους σε συμ­πτω­μα­τι­κούς που ανήκουν σε ευπα­θείς ομάδες πλη­θυ­σμού.

Πιο στο­χευ­μένα

Στα­διακή μείωση προ­σε­χώς του αριθμού των self tests που πρέπει να κάνουν οι μαθητές για τη συμ­με­τοχή τους στην εκπαι­δευ­τική δια­δι­κα­σία.

Για μία νέα λογική όπου οι δια­γνω­στι­κοί έλεγχοι θα γίνο­νται πιο στο­χευ­μένα, είχε κάνει πρό­σφατα λόγο και ο υπουρ­γός Υγείας Θάνος Πλεύρης, ο οποίος σημεί­ωσε ότι «είμαστε κοντά στην αλλαγή του τρόπου μέτρη­σης των κρου­σμά­των, αλλά αυτό θα γίνει σε ένα χρονικό περι­θώ­ριο όπου θα έχουμε μεγα­λύ­τερη ασφά­λεια».

Ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής Υγιει­νής και Επι­δη­μιο­λο­γίας, επι­στη­μο­νι­κός υπεύ­θυ­νος του Εθνικού Κέντρου Ανα­φο­ράς Ρετροϊών στο εργα­στή­ριο Υγιει­νής, Επι­δη­μιο­λο­γίας και Ιατρι­κής Στα­τι­στι­κής της Ιατρι­κής Σχολής του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορ­κί­νης, επι­σή­μανε στην «Κ» ότι «ακόμα είναι νωρίς να δια­κο­πεί η κατα­γραφή των κρου­σμά­των» και πρό­σθεσε ότι «αυτό πιθανόν να το συζη­τή­σουμε μετά του­λά­χι­στον ένα μήνα». Aναφερόμενος στα χαρα­κτη­ρι­στικά που θα μπο­ρούσε να έχει μία νέα στρα­τη­γική για τους εργα­στη­ρια­κούς ελέγ­χους, ο κ. Μαγιορ­κί­νης σημειώ­νει: «Εάν υπο­θέ­σουμε ότι η παν­δη­μία περνάει σταθερά σε μία φάση όπου η βαρύ­τητα της νόσου είναι ελα­φρύ­τερη, ως απο­τέ­λε­σμα κυρίως του εμβο­λια­σμού και δευ­τε­ρευό­ντως εξαι­τίας των λιγό­τερο νοσηρών στε­λε­χών, τότε είναι λογικό ο έλεγχος των ασυμ­πτω­μα­τι­κών να ατο­νή­σει, με πιθανή εξαί­ρεση τους πολύ ευαί­σθη­τους χώρους όπως νοση­λευ­τικά τμήματα ανο­σο­κα­τε­σταλ­μέ­νων ή μονάδες φρο­ντί­δας ηλι­κιω­μέ­νων. Ο εργα­στη­ρια­κός έλεγχος των ατόμων που έχουν συμ­πτώ­ματα, ωστόσο, θα παρα­μεί­νει να είναι εύκολα προ­σβά­σι­μος». Αλλωστε, σύμφωνα με τον ίδιο, η βασική τάση που υπάρχει διεθνώς όσον αφορά τους εργα­στη­ρια­κούς ελέγ­χους είναι η μείωση των ελέγχων σε ασυμ­πτω­μα­τι­κούς, ενώ παράλ­ληλα προ­ω­θεί­ται η οργά­νωση ενός συστή­μα­τος ελέγχων συμ­πτω­μα­τι­κών.

Ο κ. Μαγιορ­κί­νης ξεκα­θα­ρί­ζει ότι προ­ϋ­πό­θεση για μία νέα στρα­τη­γική στο testing είναι να στα­θε­ρο­ποι­η­θούν σε χαμηλά επίπεδα οι νοση­λείες, οι νέες εισα­γω­γές και οι δια­σω­λη­νω­μέ­νοι ασθε­νείς. «Οι σκληροί δείκτες της επι­δη­μίας στη χώρα μας, όπως οι εισα­γω­γές, οι νοση­λείες, οι δια­σω­λη­νω­μέ­νοι και οι άνθρω­ποι στις ΜΕΘ βρί­σκο­νται σε διαρκή πτωτική πορεία. Για να κινη­θούμε προς αυτήν την κατεύ­θυνση, θα πρέπει να παρα­μεί­νουν οι σκληροί δείκτες σε ύφεση για ικανό χρονικό διά­στημα», σημειώ­νει.

Στην ερώτηση για το πότε θα μπο­ρούσε να πάψει να είναι προ­ϋ­πό­θεση το rapid test για τη συμ­με­τοχή σε δρα­στη­ριό­τη­τες για τους ανεμ­βο­λί­α­στους, όπως εργασία και εστίαση, ο κ. Μαγιορ­κί­νης τονίζει ότι «αυτό θα εξαρ­τη­θεί από την επι­δη­μιο­λο­γική εικόνα. Αν είχαμε επι­τύ­χει την υψηλή εμβο­λια­στική κάλυψη στις μεγάλες ηλικίες που έχει π.χ. το Ηνωμένο Βασί­λειο, τότε θα μπο­ρού­σαμε να κινη­θούμε προς αυτή την κατεύ­θυνση γρη­γο­ρό­τερα».

Οι σκληροί δείκτες, σταθερά, σε πτωτική πορεία

Το απο­τύ­πωμα του τρι­η­μέ­ρου της Απο­κριάς και της Καθαράς Δευ­τέ­ρας, αλλά και της χαλά­ρω­σης των μέτρων ανα­μέ­νουν οι ειδικοί επι­στή­μο­νες που παρα­κο­λου­θούν στενά τους επι­δη­μιο­λο­γι­κούς δείκτες. Την τελευ­ταία εβδο­μάδα παρα­τη­ρή­θηκε μια αυξη­τική τάση στον αριθμό των κρου­σμά­των που κατα­γρά­φο­νται ημε­ρη­σίως, η οποία είναι ακόμα νωρίς να αξιο­λο­γη­θεί και –του­λά­χι­στον προς το παρόν– δεν έχει επη­ρε­ά­σει τους σκλη­ρούς δείκτες που παρα­μέ­νουν σε πτωτική πορεία. Ο μέσος όρος των ημε­ρή­σιων κρου­σμά­των που κατα­γρά­φη­καν την τελευ­ταία εβδο­μάδα αυξή­θηκε σε πάνω από 16.000 έναντι 14.400 που ήταν την πρώτη εβδο­μάδα του Μαρτίου. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, οι δια­σω­λη­νω­μέ­νοι ασθε­νείς την περα­σμένη Πέμπτη ήταν λιγό­τε­ροι από 360 –έναντι περίπου 400 που ήταν στις αρχές Μαρτίου–, ενώ την τελευ­ταία εβδο­μάδα κατα­γρά­φο­νταν κατά μέσον όρο 55 θάνατοι ημε­ρη­σίως (60 θάνατοι κατα­γρά­φο­νται κατά μέσον όρο τέλη Φεβρουα­ρίου με αρχές Μαρτίου).

Μπορεί η γενική τάση να είναι η επα­να­φορά στην κανο­νι­κό­τητα, ωστόσο η παν­δη­μία δεν έχει τελειώ­σει ακόμα. Είναι χαρα­κτη­ρι­στική άλλωστε και η τοπο­θέ­τηση του πρω­θυ­πουρ­γού Κυριά­κου Μητσο­τάκη στο υπουρ­γικό συμ­βού­λιο της περα­σμέ­νης Τετάρ­της, ο οποίος τόνισε «μη θεω­ρούμε ότι πρέπει καθ’ οποιον­δή­ποτε τρόπο να “σφυ­ρί­ξουμε λήξη” στην υγειο­νο­μική αυτή περι­πέ­τεια μόνο και μόνο επειδή έχει στα­μα­τή­σει να απα­σχο­λεί την επι­και­ρό­τητα». Και επε­σή­μανε την ανάγκη να συνε­χι­στεί το πρό­γραμμα του εμβο­λια­σμού και να εξα­κο­λου­θούμε να τηρούμε τους βασι­κούς κανόνες προ­στα­σίας. «Καθώς θα βαί­νουμε προς την άνοιξη και το καλο­καίρι, είναι δεδο­μένο ότι η κατά­σταση θα βελ­τιώ­νε­ται, αλλά θα ετοι­μά­σουμε από τώρα ένα σχέδιο προ­ε­τοι­μα­σίας της χώρας για το τι θα συμβεί από τον Σεπτέμ­βριο και μετά», σημεί­ωσε.

Η «διά­νοιξη» δρόμου προς την κανο­νι­κό­τητα, χωρίς παράλ­ληλα να υπάρξει νέα έξαρση της παν­δη­μίας, είναι μια δύσκολη άσκηση για όλες τις χώρες της Ευρώπης, που ανα­προ­σαρ­μό­ζουν τα περιο­ρι­στικά μέτρα με βάση τις εξε­λί­ξεις σε τοπικό ή/και εθνικό επίπεδο, καταρ­γώ­ντας στα­διακά ολοένα και περισ­σό­τε­ρους περιο­ρι­σμούς. Στην τελευ­ταία έκθεση του Εθνικού Παρα­τη­ρη­τη­ρίου για την COVID-19, ανα­φέ­ρο­νται ενδει­κτικά μέτρα που ανα­κοι­νώ­θη­καν σε διά­φο­ρες χώρες της Ευρώπης κατά το διά­στημα 24 Φεβρουα­ρίου έως 2 Μαρτίου.

Ειδι­κό­τερα, στη Γαλλία δεν θα είναι πλέον υπο­χρε­ω­τική η χρήση μάσκας στους δημό­σιους χώρους. Η υπο­χρέ­ωση θα δια­τη­ρη­θεί ωστόσο στα μέσα μετα­φο­ράς και στα νοσο­κο­μεία. Το πλέον εντυ­πω­σιακό είναι πως δεν θα είναι πλέον υπο­χρε­ω­τική η επί­δειξη των υγειο­νο­μι­κών πιστο­ποι­η­τι­κών (COVID pass) προ­κει­μέ­νου οι πολίτες να εισέρ­χο­νται σε δημό­σιους χώρους μεταξύ των οποίων τα καφέ και τα εστια­τό­ρια. Αυτό από μόνο του δείχνει μία τάση που ενδε­χο­μέ­νως ακο­λου­θή­σουν τους επό­με­νους μήνες και άλλες χώρες της Ευρώπης. Στην Ιταλία, η χρήση της μάσκας στους ανοι­κτούς χώρους είναι πλέον υπο­χρε­ω­τική μόνο σε περί­πτωση πολυ­κο­σμίας. Η μάσκα σε κλει­στούς χώρους παρα­μέ­νει σε ισχύ μέχρι τις 31 Μαρτίου. Στην Αυστρία, από τις 5 Μαρτίου καταρ­γή­θη­καν οι περισ­σό­τε­ροι περιο­ρι­σμοί για την παν­δη­μία. Η χρήση προ­στα­τευ­τι­κής μάσκας θα είναι υπο­χρε­ω­τική πλέον μόνο στους χώρους εργα­σίας, στα σούπερ μάρκετ, στα ιατρεία, στα νοσο­κο­μεία και στους οίκους ευγη­ρίας.

Πιο συντη­ρη­τική είναι η πορεία που διανύει η Γερ­μα­νία, όπου η χαλά­ρωση των περιο­ρι­στι­κών μέτρων θα γίνει στα­διακά έως τις 20 Μαρτίου. Από τις 4 Μαρτίου, επι­τρέ­πο­νται πάλι οι ιδιω­τι­κές συνα­θροί­σεις χωρίς περιο­ρι­σμό στον αριθμό συμ­με­τε­χό­ντων. Αν ωστόσο συμ­με­τέ­χουν άτομα που δεν έχουν εμβο­λια­στεί, τότε έως τις 19 Μαρτίου θα εξα­κο­λου­θεί να ισχύει ο κανόνας για συνά­ντηση με έως και δύο άτομα από δια­φο­ρε­τικό νοι­κο­κυ­ριό, με την εξαί­ρεση παιδιών κάτω των 14 ετών. Από τις 4 Μαρτίου εμβο­λια­σμέ­νοι, ιαθέ­ντες και όσοι προ­σκο­μί­ζουν αρνη­τικό δια­γνω­στικό τεστ της ίδιας ημέρας μπορούν να επι­σκέ­πτο­νται τα κατα­στή­ματα εστί­α­σης, ενώ στα κλαμπ επι­τρέ­πε­ται η είσοδος μόνο σε εμβο­λια­σμέ­νους με τις τρεις δόσεις ή ιαθέ­ντες που προ­σκο­μί­ζουν αρνη­τικό τεστ. Θα παρα­μεί­νει ωστόσο υπο­χρε­ω­τική η χρήση μάσκας, με σύσταση για FFP-2 (μάσκα υψηλής προ­στα­σίας). Η Ισπανία από τις 4 Μαρτίου κατήρ­γησε περιο­ρι­σμούς που ίσχυαν για τις αθλη­τι­κές διορ­γα­νώ­σεις και τα γήπεδα θα μπορούν να δέχο­νται φιλά­θλους στο 100% της χωρη­τι­κό­τη­τάς τους.

Ενα εξαι­ρε­τικό εργα­λείο

Υψηλές επι­δό­σεις σε ό,τι αφορά τον αριθμό των εργα­στη­ρια­κών τεστ που διε-νεργούνται σε ημε­ρή­σια βάση έχει η χώρα μας, που σταθερά τους τελευ­ταί­ους μήνες κατέχει πολύ υψηλή θέση στην Ε.Ε. αλλά και παγκο­σμίως στη σχετική κατά­ταξη. Σύμφωνα με τα τελευ­ταία δια­θέ­σιμα στοι­χεία (ourworldindata.org), η Ελλάδα ήταν την περα­σμένη εβδο­μάδα στην 6η θέση παγκο­σμίως και 3η θέση στην Ε.Ε. στον αριθμό των τεστ –rapid αντι­γό­νου και PCR– για τον SARS-CoV-2 που διε­νερ­γού­νται ημε­ρη­σίως (22,23 τεστ ανά 1.000 κατοί­κους). Σταθερά από τις αρχές του περα­σμέ­νου Νοεμ­βρίου έως και τα τέλη Φεβρουα­ρίου διε­νερ­γού­νταν ημε­ρη­σίως κατά μέσον όρο περισ­σό­τερα από 300.000 εργα­στη­ριακά τεστ. Αξίζει να σημειω­θεί ότι από την 1η Ιανουα­ρίου 2020 έως και την περα­σμένη Πέμπτη είχαν διε­νερ­γη­θεί στη χώρα μας 68.363.846 PCR και rapid τεστ, εκ των οποίων τα 58.241.401 έγιναν από μονάδες υγείας και κλι­μά­κια του ΕΟΔΥ. Οι εκτε­τα­μέ­νοι έλεγχοι στον πλη­θυ­σμό στην οξεία φάση της παν­δη­μίας και ειδικά των ευπαθών ομάδων απο­τέ­λε­σαν ένα εξαι­ρε­τικό εργα­λείο για τον έλεγχο του κορω­νοϊού. Οπως επι­ση­μαί­νει στην «Κ» ο επί­κου­ρος καθη­γη­τής Υγιει­νής και Επι­δη­μιο­λο­γίας, στο εργα­στή­ριο Υγιει­νής, Επι­δη­μιο­λο­γίας και Ιατρι­κής Στα­τι­στι­κής του ΕΚΠΑ, Γκίκας Μαγιορ­κί­νης, «οι εργα­στη­ρια­κοί έλεγχοι βοή­θη­σαν στην επι­δη­μιο­λο­γική επι­τή­ρηση της επι­δη­μίας, αλλά και στον έλεγχο της μετά­δο­σης. Επίσης βοή­θη­σαν στην ανα­γνώ­ριση και στον χαρα­κτη­ρι­σμό των μεταλ­λαγ­μέ­νων στε­λε­χών, ενώ η έγκαιρη εργα­στη­ριακή διά­γνωση παίζει πολύ σημα­ντικό ρόλο στην παροχή θερα­πευ­τι­κής αγωγής στους ευά­λω­τους».

Πηγή kathimerini.gr