Τρία έθιμα της Νισύρου στο Εθνικό Ευρετήριο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς

Είμαστε εις την ευχά­ρι­στη θέση να ανα­κοι­νώ­σουμε, ότι, μετά από προ­σπά­θειες δύο σχεδόν ετών, και αφού ακο­λου­θή­σαμε τις οδηγίες της αρμο­δίας Διευ­θύν­σεως του ΥΠΠΟΑ, και ο φάκελός μας υπέστη τους σχε­τι­κούς ελέγ­χους και κρίσεις των αρμο­δίων επι­τρο­πών, τελικά, έγινε απο­δε­κτή η πρότασή μας, να κατα­χω­ρι­στούν τρία έθιμα της Νισύρου στο Εθνικό Ευρε­τή­ριο της Άυλης Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς, στα πλαίσια της Συμ­βά­σεως της UNESCO. Τις σχε­τι­κές απο­φά­σεις υπέ­γραψε η υπουρ­γός πολι­τι­σμού στις 17/1/2022 και στις 6-3-2022.

Τα έθιμα αυτά είναι:

-1. Η ΚΑΛΑΝΤΗΡΑ. μαθη­τική εκδή­λωση, κατά την οποίαν οι μαθηταί του δημο­τι­κού σχο­λείου, περι­φέ­ρουν στον οικισμό το πρωί του Σαβ­βά­του του Λαζάρου, ξύλινη κατα­σκευή, την «καλα­ντήρα», στο­λι­σμένη με λου­λού­δια, τρα­γου­δώ­ντας ποίημα ειδικά για την περί­σταση, που είχε συντά­ξει περί το 1865 ο Ιωάννης Λογο­θέ­της και απο­τε­λεί έμμετρη εξι­στό­ρηση της ανα­στά­σεως του Λαζάρου. Όλα τα παιδιά συνο­δεύ­ουν την καλα­ντήρα κρα­τώ­ντας στο­λι­σμένα κλαδιά φοίνικα, τις «βαγιές». Οι κάτοι­κοι, προ­σφέ­ρουν, χρήματα για τις ανάγκες του σχο­λείου, αυγά, για να δια­νε­μη­θούν στους δασκά­λους, ως ανα­γνώ­ριση του παι­δευ­τι­κού τους έργου και ψιλο­κού­λουρα, για τα παιδιά. Το έθιμο έχει τις ρίζες του στην Ειρε­σιώνα των αρχαίων χρόνων, η οποία αργό­τερα εξε­λί­χθηκε στα Χελι­δο­νί­σματα, τα οποία εόρ­τα­ζαν και στη Ρόδο και μάλιστα το μήνα Βοη­δρο­μιώ­ντα (19/9 με 15/10).

-Ο «ΧΟΡΟΣ ΚΑΜΑΡΕΣ». Δεν είναι κυκλι­κός χορός, αλλά χορός σε ζευ­γά­ρια έχοντας ενωμένα τα χέρια (δεξί και αρι­στερό), στην αρχή στο ύψος του ώμου και μετά, υψωμένα, δημιουρ­γώ­ντας είδος «καμάρας». Μετά από δια­φό­ρους βημα­τι­σμούς κάνουν μετα­βολή και το κάθε ζευγάρι περνά κάτω από τα υψωμένα χέρια, τις καμάρες, των υπο­λοί­πων. Αυτό επα­να­λαμ­βά­νε­ται δια­δο­χικά από όλα τα ζευ­γά­ρια, οπότε γίνεται μετα­βολή και αρχίζει ο ίδιος βημα­τι­σμός προς την αντί­θετη κατεύ­θυνση.

Παλιά, ο χορός αυτός εχο­ρεύ­ετο σε συγκε­κρι­μέ­νες στιγμές του νισύ­ρι­κου γάμου όπως ανα­φέ­ρουν οι, Κάρολος Φλέγελ 1899, Γ. Παπα­δό­που­λος 1909, Μπώ Μπωβύ 1931 κ.ά. Τα τελευ­ταία χρόνια χορεύ­ε­ται σε όλες τις εκδη­λώ­σεις που στο πρό­γραμμά τους υπάρχει χορός.

Για την σύνταξη και συμπλή­ρωση των φακέλων, ο Πρό­ε­δρος της Εται­ρείας μας συνερ­γά­στηκε και βοη­θή­θηκε από πολλούς. Ιδιαί­τερη μνεία θα πρέπει να γίνει στην αεί­μνη­στη Ειρήνη Θεο­δώ­ρου, από πόνημα της οποίας, ανηρ­τη­μένο στην ιστο­σε­λίδα της Εται­ρείας μας, (www.nisyriakesmeletes.gr) ελή­φθη­σαν τα στοι­χεία για το έθιμο, αλλά και για τους συμ­βο­λι­σμούς, και την κοι­νω­νική διά­στασή του. Δυστυ­χώς δεν πρόλαβε να χαρεί μαζί μας την επιτυχή εξέλιξη της προ­σπά­θειας. Θα χαί­ρε­ται όμως και από κει που βρί­σκε­ται.

Ευχα­ρι­στίες οφεί­λο­νται, στον Πανο­σιώ­τατο ηγού­μενο της Ι. Μονής της Πανα­γίας Σπη­λια­νής πατέρα Στέφανο Καλ­λι­στή, στον διευ­θυ­ντή του δημο­τι­κού σχο­λείου Δημήτρη Τσου­λάτο και στον δάσκαλο Νίκο Δια­κο­γιάννη για τις ταινίες μικρού μήκους που προ­σέ­φερε, τον ερα­σι­τέ­χνη χορο­δι­δά­σκαλο Κώστα Θεο­δώ­ρου για τις πλη­ρο­φο­ρίες και τις φωτο­γρα­φίες, την Πρόεδρο του συλ­λό­γου γυναι­κών Νισύρου Ιωάννα Ορσάρη, την Πρόεδρο του Δημο­τι­κού Συμ­βου­λίου Ειρήνη Καρού­τσου, την Πρόεδρο του συλ­λό­γου Νισυ­ρίων Ρόδου Η ΠΟΡΦΥΡΙΣ Σοφία Δημη­τριάδη, την Γενική Γραμ­μα­τέα της Εται­ρείας μας Ειρήνη Κατσι­μα­τί­δου, την Άννα Κορω­ναίου και όλους όσων τα ονόματα πιθανόν να μην ανε­φέρ­θη­σαν.

ΕΤΑΙΡΕΙΑ ΝΙΣΥΡΙΑΚΩΝ ΜΕΛΕΤΩΝ

Εικόνα 1 Η γιορτή της Καλα­ντή­ρας επί Ιτα­λο­κρα­τίας και Εικόνα 2, η γιορτή το 2021, με τη στο­λι­σμένη καλα­ντήρα

-2. «ΧΟΡΕΥΤΙΚΕΣ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΗΣ ΝΙΣΥΡΟΥ. Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΥΠΠΑΣ ΚΑΙ Ο ΧΟΡΟΣ ΚΑΜΑΡΕΣ».

«Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΚΟΥΠΠΑΣ». Ο γνωστός χορός «εμπρός», αλλά το «μπρο­στάρι», ο οδηγός του χορού, είναι συνήθως γυναίκα η οποία οδη­γεί­ται στο μπρο­στάρι από κάποιον συγγενή ή γείτονα ή φίλο, και ο οποίος ρίχνει στην κούππα που κρατάει το μπρο­στάρι ένα ποσόν. Με τη συνεχή εναλ­λαγή των ατόμων στο μπρο­στάρι, ενώ ο χορός συνε­χί­ζε­ται και η κούππα πηγαί­νει από χέρι σε χέρι, συγκε­ντρώ­νε­ται ένα ποσόν που απο­τε­λεί έσοδο της Μονής της Σπη­λια­νής, ή άλλων, κατά περί­πτωση μονών, για την αντι­με­τώ­πιση των αναγκών τους. Ο χαρα­κτη­ρι­στι­κός «χορός της κούππας», γίνεται το βράδυ της 15ης Αυγού­στου, στα πλαίσια του πανη­γυ­ριού της Πανα­γιάς της Σπη­λια­νής. Μετά το πέρας του χορού, ακο­λου­θούν προ­σφο­ρές χρη­μα­τι­κών ποσών τόσο από τους παρευ­ρι­σκο­μέ­νους, όσο και από τους Νισυ­ρί­ους της δια­σπο­ράς, τις οποίες αναγ­γέλ­λει με πανη­γυ­ρικό τρόπο κάποιο κατάλ­ληλο πρόσωπο.