Τουρκία: Ρίχνει γέφυρες προς όλους πλην Αθήνας

Το «βάθος» και την πραγ­μα­τική αξία της τουρ­κι­κής επι­χεί­ρη­σης εξο­μά­λυν­σης των σχέσεων με το σύνολο των κρατών της ευρύ­τε­ρης περιο­χής με τα οποία τα προη­γού­μενα χρόνια η Αγκυρα έφθασε ακόμα και σε πλήρη διακοπή των διπλω­μα­τι­κών σχέσεων, αξιο­λο­γεί η Αθήνα. Τους τελευ­ταί­ους μήνες ο πρό­ε­δρος της Τουρ­κίας Ρετζέπ Ταγίπ Ερντο­γάν ανέλαβε προ­σω­πικά την επι­χεί­ρηση αυτή, η οποία έως αυτή τη στιγμή έχει και απτά και συμ­βο­λικά απο­τε­λέ­σματα. Σε γενικές γραμμές η ανά­πτυξη της τουρ­κι­κής διπλω­μα­τίας εξε­λίσ­σε­ται σε τέσσερα επίπεδα.

Πρώτον, σε σχέση με τη Δύση. Δεύ­τε­ρον, σε σχέση με τους περι­φε­ρεια­κούς αντα­γω­νι­στές και δρώντες. Τρίτον, σε σχέση με τις χώρες στις οποίες η Τουρκία δια­θέ­τει στρα­τιω­τική παρου­σία. Και τέταρ­τον, σε σχέση με χώρες που βρί­σκο­νται στη σφαίρα επιρ­ροής της Ρωσικής Ομο­σπον­δίας. Σε όλες αυτές τις περι­πτώ­σεις ανα­ζη­τού­νται οι δυνα­τό­τη­τες ανά­σχε­σης της τουρ­κι­κής επιρ­ροής που έχει η Αθήνα.

Στο πρώτο επίπεδο, βασικός στόχος της διπλω­μα­τι­κής επί­θε­σης γοη­τείας της Αγκυρας είναι οι ΗΠΑ. Παρά το γεγονός ότι στο εσω­τε­ρικό των ΗΠΑ διί­στα­νται οι απόψεις μεταξύ Στέιτ Ντι­πάρ­τμεντ και Κογκρέ­σου σε σχέση με την ανάγκη επα­να­φο­ράς των αμε­ρι­κα­νο­τουρ­κι­κών σχέσεων σε επίπεδο προ από­κτη­σης ρωσικών πυραύ­λων S-400, η Αγκυρα χρη­σι­μο­ποιεί κατά κύριο λόγο τη δράση στην Ουκρα­νία ως πεδίο προ­ώ­θη­σης των δυτικών συμ­φε­ρό­ντων. Η πώληση UAV τύπου Bayraktar TB2 στην ουκρα­νική κυβέρ­νηση και οι νέες συζη­τή­σεις και για άλλα επι­θε­τικά μη επαν­δρω­μένα αερο­σκάφη αξιο­ποιού­νται από την Αγκυρα ως επι­χεί­ρημα εντός ΝΑΤΟ, για τον «απα­ραί­τητο» ρόλο της Τουρ­κίας στην περιοχή. Ειδικά, όμως, μετά τη γνω­στο­ποί­ηση της από­συρ­σης της στή­ρι­ξης των ΗΠΑ για τον αγωγό EastMed, η Αγκυρα κινεί­ται ακόμα πιο επι­θε­τικά στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο, θεω­ρώ­ντας ότι ο στρα­τη­γι­κός όγκος και το βάθος της Τουρ­κίας την καθιστά ανα­ντι­κα­τά­στατη και, κυρίως, της δίνει χώρο για περαι­τέρω διεκ­δι­κή­σεις. Στην κατη­γο­ρία αυτή εμπί­πτει και η Ε.Ε., αλλά και μεμο­νω­μέ­νες χώρες, όπως η Γερ­μα­νία. Ειδικά στην περί­πτωση της Γερ­μα­νίας, η αλλαγή κυβέρ­νη­σης στο Βερο­λίνο δεν επέφερε καμία τρο­πο­ποί­ηση της στάσης έναντι της Αγκυρας. Στο ουκρα­νικό πεδίο, η Αθήνα δεν μπορεί να κάνει εκ των πραγ­μά­των πολλά πράγ­ματα, πέρα από τις συμ­βα­τι­κές υπο­χρε­ώ­σεις της ως κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Αυτό σημαί­νει ότι θα χρη­σι­μο­ποι­η­θούν οι εγκα­τα­στά­σεις στη Σούδα και στην Αλε­ξαν­δρού­πολη, ωστόσο εκείνο που ανη­συ­χεί την Αθήνα είναι το ενδε­χό­μενο να απαι­τη­θούν από τους Αμε­ρι­κα­νούς περαι­τέρω παρα­χω­ρή­σεις. Στην Αθήνα, θέλουν να μείνουν μακριά από την εμπλοκή στο Ουκρα­νικό, παρά το γεγονός ότι είναι εκδη­λω­μένη πρόθεση από τον υπουργό Εξω­τε­ρι­κών Νίκο Δένδια να στη­ρι­χθεί η ελλη­νική κοι­νό­τητα της Μαριού­πο­λης.

Σε δεύτερο επίπεδο –και κυριό­τερο για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα– εντάσ­σο­νται οι χώρες της περιο­χής. Η συμ­φω­νία για credit swap με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), οι συνα­ντή­σεις του κ. Ερντο­γάν με τον διάδοχο του θρόνου του Αμπου Ντάμπι, Μοχά­μεντ μπιν Ζαγέντ αλ Ναχα­γιάν (MBZ), απο­τε­λούν –κατά την ανά­γνωση της Αθήνας– περισ­σό­τερο μια προ­σπά­θεια των Εμι­ρα­τι­νών να απο­κτή­σουν μια λει­τουρ­γική σχέση με την Τουρκία, παρά συμ­φι­λί­ωση. Ανάλογη είναι η στάση και για τα εντει­νό­μενα ανοίγ­ματα της Αγκυρας προς το Ισραήλ, διά της υπό­σχε­σης άρσης της κάλυψης των στε­λε­χών της Χαμάς και των Αδελφών Μου­σουλ­μά­νων. Σε αυτή την κατη­γο­ρία εντάσ­σο­νται και οι δύο μεγα­λύ­τε­ρες αρα­βι­κές χώρες της περιο­χής, η Αίγυ­πτος και η Σαου­δική Αραβία. Προς αυτές τις κατευ­θύν­σεις τα τουρ­κικά ανοίγ­ματα είναι περισ­σό­τερο ριψο­κίν­δυνα, καθώς καθεμία από αυτές τις χώρες διεκ­δι­κεί τον ρόλο του σημα­ντι­κό­τε­ρου ισλα­μι­κού έθνους, και παρά τις δηλώ­σεις προ­θέ­σεων εκ μέρους του Ερντο­γάν για εγκα­τά­λειψη των Αδελφών Μου­σουλ­μά­νων, στο Κάιρο και στο Ριάντ υπάρ­χουν ακόμα επι­φυ­λά­ξεις. Στις περι­πτώ­σεις Ισραήλ και ΗΑΕ είναι απο­λύ­τως σαφές ότι υφί­στα­ται αμε­ρι­κα­νική παραί­νεση για τη δημιουρ­γία συν­θη­κών συμπε­ρί­λη­ψης της Τουρ­κίας ξανά στην περιοχή. Πηγές με γνώση των επαφών τονί­ζουν ότι στη γρα­φειο­κρα­τία της Ουά­σιγ­κτον έχει ανα­βιώ­σει ο «φόβος του 1979», δηλαδή της πιθα­νό­τη­τας απο­κο­πής της Τουρ­κίας από το δυτικό σύστημα, όπως έγινε με το Ιράν. Αυτά τα ανοίγ­ματα ανη­συ­χούν περισ­σό­τερο την Αθήνα, διότι με το Ισραήλ, τα ΗΑΕ και την Αίγυπτο έχουν γίνει τα τελευ­ταία χρόνια κινή­σεις που έχουν οδη­γή­σει σε εται­ρι­κές σχέσεις. Τα ΗΑΕ κινού­νται σαφέ­στατα προς μια προ­σπά­θεια να μετα­βλη­θεί το Αμπου Ντάμπι σε συνο­μι­λητή όλων.

Το Ισραήλ

Στο Ισραήλ, αντι­θέ­τως, υπάρχει μια αυθε­ντική επι­θυ­μία να γίνουν οι σχέσεις με την Τουρκία ξανά λει­τουρ­γι­κές. Υπεν­θυ­μί­ζε­ται ότι το Ισραήλ και η Τουρκία προ­σπα­θούν να επα­νέλ­θουν σε πλήρεις διπλω­μα­τι­κές σχέσεις από τον Δεκέμ­βριο του 2015. Η επερ­χό­μενη επί­σκεψη του προ­έ­δρου του Ισραήλ Γιτζάκ Χέρ­τσογκ στην Αγκυρα, τον Φεβρουά­ριο, θα οδη­γή­σει ξεκά­θαρα προς αυτή την κατεύ­θυνση. Οι Ισραη­λι­νοί καθη­συ­χά­ζουν την Αθήνα ότι η σχέση με την Ελλάδα έχει πια απο­κο­πεί από κάθε περι­φε­ρειακή σύγκριση και οδεύει σε δικές της, αυτό­νο­μες ράγες. Ισως ο πιο ισχυρός πυλώνας της να είναι οι αμυ­ντι­κές τεχνο­λο­γίες. Σε λίγες ημέρες (εκτός απρο­ό­πτου στις 10 Φεβρουα­ρίου) θα επι­σκε­φθεί την Καλα­μάτα ο υπουρ­γός Αμυνας του Ισραήλ (και ανα­πλη­ρω­τής πρω­θυ­πουρ­γός) Μπένι Γκαντζ, όπου μαζί με τον ομόλογό του Νίκο Πανα­γιω­τό­πουλο θα εγκαι­νιά­σουν τα πρώτα κτίρια που έχει δια­μορ­φώ­σει η ισραη­λινή Elbit για Διεθνές Κέντρο Αερο­πο­ρι­κής Εκπαί­δευ­σης.

Στο τρίτο επίπεδο βρί­σκο­νται οι χώρες όπου η Τουρκία έχει στρα­τιω­τική παρου­σία με κάποιο τρόπο. Εξ αυτών, η πλέον σημα­ντική για τα ελλη­νικά συμ­φέ­ρο­ντα είναι η Λιβύη. Η Αθήνα έχει ασφαλώς επεν­δύ­σει στο διεθνές δίκαιο, ωστόσο η επιρροή της Αγκυρας στην Τρίπολη φαί­νε­ται πως είναι πια καθο­ρι­στική, παρά τις πολύ σοβαρές και οργα­νω­μέ­νες διπλω­μα­τι­κές προ­σπά­θειες στην περιοχή.

Το τέταρτο επίπεδο αφορά τις χώρες που επη­ρε­ά­ζει άμεσα η Ρωσία και απο­τε­λεί και σαφή ένδειξη του ιδιό­τυ­που συντο­νι­σμού ανάμεσα σε Μόσχα και Αγκυρα. Το πλέον γνωστό παρά­δειγμα είναι εκείνο της Συρίας, όπου η Τουρκία διοικεί στρα­τιω­τικά περιο­χές στα βόρεια της χώρας με την ανοχή της Ρωσίας. Το δεύτερο είναι εκείνο της Αρμε­νίας. Οι συζη­τή­σεις ανάμεσα σε Αγκυρα και Ερεβάν γίνο­νται όχι μόνο λόγω της στρα­τιω­τι­κής ήττας της Αρμε­νίας στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ από το Αζερ­μπαϊ­τζάν, αλλά και με την έμπρα­κτη ενθάρ­ρυνση της Μόσχας.

Από «ταρα­ξίας», εταίρος της Δύσης

Η πραγ­μα­τι­κό­τητα αυτή οδηγεί την Αθήνα σε μια ταχεία ανα­προ­σαρ­μογή στα δεδο­μένα. Η περί­ο­δος της ορατής σε όλους τουρ­κι­κής επι­θε­τι­κό­τη­τας έχει μπει –προ­σω­ρινά– σε παύση, γεγονός που ωθεί τους παρά­γο­ντες «status quo» να επα­νέρ­χο­νται σε πολι­τι­κές συνεν­νό­η­σης ή και κατευ­να­σμού της Αγκυρας. Ακόμα και η επα­να­φορά των τυπο­ποι­η­μέ­νων μορφών συζή­τη­σης Αθήνας – Αγκυρας (Μεικτή Επι­τροπή, πολι­τι­κός διά­λο­γος, διε­ρευ­νη­τι­κές, ΜΟΕ) γίνεται με τρόπο ο οποίος δια­φη­μί­ζε­ται προς δυσμάς ως τουρ­κική διαλ­λα­κτι­κό­τητα, την ίδια στιγμή που ο ίδιος ο κ. Ερντο­γάν αλλά και οι αξιω­μα­τού­χοι των κυβερ­νή­σεών του εξα­πο­λύ­ουν απειλές κατά της εδα­φι­κής ακε­ραιό­τη­τας της χώρας. Από την εξ αντι­κει­μέ­νου συμπα­ρά­ταξη με τους εχθρούς που η Τουρκία είχε φρο­ντί­σει να κατα­σκευά­σει με τη συμπε­ρι­φορά της στην περιοχή, η Αθήνα καλεί­ται πλέον να ανα­δια­μορ­φώ­σει τη στάση της. Και να προ­σαρ­μο­στεί σε ένα νέο περι­βάλ­λον, όπου η Τουρκία επι­στρέ­φει ως εταίρος της Δύσης και περι­φε­ρεια­κών σχη­μά­των και όχι ως αντί­πα­λος, ιδιαί­τερα καθώς αρκετοί στην Αθήνα δια­βλέ­πουν ότι η Αγκυρα όχι απλώς θα επι­μεί­νει στην ατζέντα της στο Αιγαίο, αλλά θα την εντεί­νει.

Πηγή kathimerini.gr

Βασίλης Νέδος