Σημαντικά νομικά ζητήματα επιλύθηκαν για τις ιδιοκτησίες στα μη «δορυάλωτα» νησιά της Δωδεκανήσου

Αίσθηση προ­κά­λεσε η υπ’αριθμ. 188/2021 απόφαση του Τρι­με­λούς Εφε­τείου Δωδε­κα­νή­σου με την οποία έγινε δεκτή η έφεση που άσκησε ο Δήμος Πάτμου κατά της Ιεράς Μονής Αγίου Ιωάννη Θεο­λό­γου και Ευαγ­γε­λι­στού.

Οπως απε­κά­λυψε η «δημο­κρα­τική», ανα­τρέ­πε­ται ουσια­στικά η πρω­τό­δικη απόφαση με την οποία ανα­γνω­ρί­στηκε η Ιερά Βασι­λική Σταυ­ρο­πη­γιακή και Πατριαρ­χική Μονή Αγίου Ιωάννη του Θεο­λό­γου και Ευαγ­γε­λι­στού Πάτμου, ως απο­κλει­στική κύρια ακι­νή­του συνο­λι­κού εμβαδού 838.592 τ.μ. στην θέση «Γερανός» δυνάμει δωρεάς, που έγινε δια χρυ­σό­βου­λου Λόγου.

Τα ζητή­ματα τα οποία τέθηκαν επι τάπητος με την απόφαση του Εφε­τείου ανέλυσε στην «δημο­κρα­τική» ο δικη­γό­ρος κ. Παντε­λής Απο­στο­λάς, που χει­ρί­στηκε την υπόθεση.

Οπως τόνισε σ’ αυτή την υπόθεση, με αφε­τη­ρία το έτος 1088, όπου, με τον χρυ­σό­βουλλο λόγο του αυτο­κρά­τορα Αλεξίου Α΄ του Κομνη­νού (που επι­κυ­ρώ­θηκε στη συνέ­χεια από δύο επό­με­νους αυτο­κρά­το­ρες με άλλους χρυ­σό­βου­λους λόγους), δωρί­ζε­ται στον όσιο Χρι­στό­δουλο, κατά κυριό­τητα, ολό­κληρο το νησί της Πάτμου.

Οπως τόνισε ο κ. Απο­στο­λάς, ενόψει των αμφι­σβη­τή­σεων που προ­βάλ­λει το ελλη­νικό δημόσιο, ως προς την νομική αξία αυτού του τίτλου και γενικά ως προς το ιδιο­κτη­σιακό καθε­στώς της Πάτμου, των αβά­σι­μων απόψεων που δια­τυ­πώ­νει σε κρίσιμα θέματα, αλλά και των παρά­λο­γων, αβά­σι­μων και εκτός της ιστο­ρι­κής και νομικής πραγ­μα­τι­κό­τη­τας αξιώ­σεών του, κατέστη απο­λύ­τως ανα­γκαία, σε αυτή τη δίκη, η παρά­θεση και ανάλυση όλων εκείνων των νομικών πλαι­σίων που δια­μόρ­φω­σαν την ιδιο­κτη­σία, που καθό­ρι­σαν το νόμιμο τρόπο για την κτήση και δια­τή­ρηση της κυριό­τη­τας και προ­σέ­δω­σαν εγκυ­ρό­τητα και νομι­μό­τητα στον προ­βλε­πό­μενο τίτλο κτήσεως, από το 1088 και εντεύ­θεν.

Ειδικά για την Πάτμο, όπως ανα­φέ­ρει ο κ. Απο­στο­λάς, όπου ίσχυσαν δια­χρο­νικά διάφορα δίκαια ως προς την ακίνητη ιδιο­κτη­σία:

– Δόθηκε απά­ντηση για τη νομική αξία του χρυ­σό­βου­λου λόγου του αυτο­κρά­τορα Αλεξίου Α΄ του Κομνη­νού (και των μετέ­πειτα αυτο­κρα­τό­ρων), παρά τα αντί­θετα υπο­στη­ρι­ζό­μενα από το Δημόσιο), με τον οποίο, χωρίς καμία ασάφεια ως προς το μετα­βι­βα­ζό­μενο δικαί­ωμα και επίσης ως προς το μετα­βι­βα­ζό­μενο ακίνητο, δωρί­ζε­ται το 1088 μ.χ. στον όσιο Χρι­στό­δουλο, κατά κυριό­τητα, ολό­κληρο το νησί της Πάτμου, το οποίο πλέον καθί­στα­ται ακίνητο ελεύ­θε­ρης ιδιο­κτη­σίας, ανήκον στην δικαιο­πά­ροχό Ιερά Μονή.

-Δόθηκε απά­ντηση στον προ­βαλ­λό­μενο αβάσιμο ισχυ­ρι­σμό του Δημο­σίου, το οποίο υπο­στή­ριζε ότι κατα­λύ­θηκε σε κάθε περί­πτωση η κτη­θείσα κυριό­τητα του νησιού, με την ως άνω αυτο­κρα­το­ρική δωρεά, από την Ιερά Μονή, κατά την διάρ­κεια της Οθω­μα­νι­κής Κυριαρ­χίας.

Το Εφετείο δέχθηκε ότι δεν κατα­λύ­θηκε η εν λόγω περιου­σία, αλλά δια­τη­ρή­θηκε ως περιου­σία μουλκ (ελεύ­θε­ρης κυριό­τη­τος), με την εντεύ­θεν τερά­στια σημασία στην εξέλιξη της ιδιο­κτη­σίας αυτής μέχρι σήμερα, σύμφωνα με το Οθω­μα­νικό δίκαιο, την Ιταλική νομο­θε­σία και στη συνέ­χεια την Ελλη­νική νομο­θε­σία. Ότι η κρίση του αυτή για τη δια­τή­ρηση της περιου­σίας από την Ιερά Μονή Πάτμου στη­ρί­ζε­ται και στα εκδι­δό­μενα από τους εκά­στοτε Σουλ­τά­νους βεράτια προς τους Πατριάρ­χες, με τα οποία παρα­χω­ρού­σαν τα προ­νό­μια ως προς την υπάρ­χουσα εκκλη­σια­στική και μονα­στη­ριακή περιου­σία.

Ότι το γεγονός της νομικής φύσης των εδαφών της Πάτμου ως μουλκ και όχι ως δημο­σίων γαιών έχει τερά­στια σημασία στην εξέλιξη της ιδιο­κτη­σίας αυτής μέχρι σήμερα, ανε­ξάρ­τητα μάλιστα από την ιδιο­συ­στα­σία των παντός είδους εδα­φι­κών εκτά­σεων, είτε πρό­κει­ται για δάση, για δασικές εκτά­σεις, για χορ­το­λι­βα­δι­κές, βρα­χώ­δεις, αγρο­τι­κές κλπ. και ανε­ξάρ­τητα από μη εφαρ­μο­ζό­με­νες περί τοπίων δια­τά­ξεις και από δια­τά­ξεις σχε­τι­κές με δια­δι­κα­στικά τεκ­μή­ρια.

Συνα­κό­λουθα, απο­κλεί­ε­ται η ύπαρξη εξαρχής (από τον χρόνο της παρα­χω­ρή­σεως ολό­κλη­ρης της νήσου Πάτμου) αείποτε (εσαεί) αδέ­σπο­των εδα­φι­κών τμη­μά­των του νησιού, που θα ανήκαν στη συνέ­χεια στο Οθω­μα­νικό δημόσιο.

Επίσης, δίνεται απά­ντηση και στις προ­βαλ­λό­με­νες αβά­σι­μες αιτιά­σεις του Ελλη­νι­κού Δημο­σίου για τμήματα του αιγια­λού που διεκ­δι­κούσε.

Κρίθηκε πως στις μη δορυά­λω­τες περιο­χές της Δωδε­κα­νή­σου, όπου δεν εφαρ­μό­ζε­ται πλήρως ο Κτη­μα­το­λο­γι­κός Κανο­νι­σμός Δωδε­κα­νή­σου, όπως η Πάτμος, κατά την επι­στήμη και νομο­λο­γία των δικα­στη­ρίων, γίνεται δεκτό ότι γαίες φύσης «εραζί-εμιριέ ή αρζί-μιρί», δηλαδή δημό­σιες γαίες, όπως και το δικαί­ωμα διαρ­κούς εξου­σί­α­σης επί δημο­σίων γαιών (τεσ­σα­ρούφ), από της εποχής της Οθω­μα­νι­κής Κυριαρ­χίας δεν υπήρξαν ποτέ στα Δωδε­κά­νησα εκτός της Ρόδου και της Κω, που ο Οθω­μα­νός κατα­κτη­τής τις είχε κυριεύ­σει με τη «σπάθη και το δόρυ» και ότι στα άλλα νησιά της Δωδε­κα­νή­σου (όπως είναι η Σύμη, η Κάρ­πα­θος, η Πάτμος, η Χάλκη κλπ), που δεν ήταν «δορυά­λωτα», δηλαδή δεν είχαν κατα­κτη­θεί με τα όπλα, ο Οθω­μα­νός κατα­κτη­τής, όχι μόνο δεν δήμευσε γη, αλλά παρα­χώ­ρησε δικαιώ­ματα, με απο­τέ­λε­σμα όλα ανε­ξαι­ρέ­τως τα κτήματα που κατεί­χαν, νέμο­νταν και εξου­σί­α­ζαν από τότε οι κάτοι­κοι των νησιών αυτών να ανήκουν στους ιδιο­κτή­τες τους (στις ιδιο­κτη­σίες τους) ως «γαίες μούλκ», χαρα­κτη­ρι­σθεί­σες, κατά τον ιερό μου­σουλ­μα­νικό νόμο, ως ιδιω­τι­κές, ανή­κου­σες στην, κατά τα άρθρα 1 και 2 του από 7ης Ραμαζάν του έτους 1274 Οθω­μα­νι­κού νόμου “περί γαιών” κατη­γο­ρία των καθαράς ιδιο­κτη­σίας ακι­νή­των, τα οποία συνεπώς εξα­κο­λού­θη­σαν εξου­σια­ζό­μενα υπό των μέχρι τότε κυρίων αυτών και μάλιστα κατά πλήρη κυριό­τητα.