Γ. Κρεμλής: Για πρώτη φορά γίνονται βήματα που υλοποιούν την αρχή της αειφορίας

Προ­κει­μέ­νου να επι­τύ­χει μια εθνική προ­σπά­θεια θα πρέπει να έχει γίνει «κτήμα» και να απα­σχο­λεί και το μέσο πολίτη της χώρας που εξε­λίσ­σε­ται η προ­σπά­θεια. Μια από τις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να γίνει αυτό είναι να υπάρξει ευαι­σθη­το­ποί­ηση του κοινού και διάχυση της γνώσης στις βασικές έννοιες που αφορούν την προ­σπά­θεια που γίνεται. Μια από τις προ­σπά­θειες που βρί­σκο­νται σε πλήρη εξέλιξη τα τελευ­ταία χρόνια είναι η αλλαγή του μοντέ­λου της οικο­νο­μίας που γνω­ρί­ζαμε μέχρι σήμερα. Στόχος να πάμε σε μια κυκλική οικο­νο­μία και να αφή­σουμε πίσω την γραμ­μική οικο­νο­μία που γνω­ρί­ζαμε μέχρι σήμερα.

Ο καύ­σω­νας με ιστο­ρικά υψηλές θερ­μο­κρα­σίες στις δυτικές ΗΠΑ και τον Καναδά αλλά και σε άλλα σημεία του πλανήτη με ανθρώ­πι­νες απώ­λειες, δείχνει ότι ζητή­ματα κλι­μα­τι­κής αλλαγής δεν αφήνουν περι­θώ­ρια για αδρά­νεια.

Τι σημαί­νει όμως με απλά λόγια κυκλική οικο­νο­μία; Μιλώ­ντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ και στον δημο­σιο­γράφο Αλέκο Λιδω­ρίκη ο Γιώργος Κρεμλής, σύμ­βου­λος του πρω­θυ­πουρ­γού για θέματα ενέρ­γειας, κλί­μα­τος, περι­βάλ­λο­ντος και κυκλι­κής οικο­νο­μίας. Διευ­θυ­ντής ε.τ. της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής, με τερά­στια εμπει­ρία σε θέματα περι­βάλ­λο­ντος μας ανα­φέ­ρει: «Η κυκλική οικο­νο­μία είναι το νέο οικο­νο­μικό μοντέλο που προωθεί η Ευρω­παϊκή Ένωση (ΕΕ), τόσο στα κράτη μέλη της, όσο και σε παγκό­σμια κλίμακα μέσα από τη νέας γενεάς «διπλω­μα­τία της κυκλι­κής οικο­νο­μίας». Είναι το όχημα για την εφαρ­μογή της Πρά­σι­νης συμ­φω­νίας της ΕΕ, του Νόμου για το κλίμα και για την επι­τυ­χία της ενερ­γεια­κής μετά­βα­σης, ώστε η ΕΕ να γίνει κλι­μα­τικά ουδέ­τερη μέχρι το 2050, να μηδε­νι­στούν δηλαδή στο πλαίσιο του «NetZero Emissions» οι εκπο­μπές αερίων που προ­κα­λούν το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου. Είναι το νέο μοντέλο που σέβεται και αξιο­ποιεί ορθο­λο­γικά τους πόρους του πλανήτη, ώστε να μειώσει το περι­βαλ­λο­ντικό, κλι­μα­τικό και ενερ­γειακό απο­τύ­πωμα όλων των δρα­στη­ριο­τή­των παρα­γω­γής προ­ϊ­ό­ντων και παροχής υπη­ρε­σιών σε εθνική, ευρω­παϊκή και παγκό­σμια κλίμακα. Βρί­σκε­ται έτσι σε πλήρη αντι­δια­στολή με το ισχύον ακόμη, σε μεγάλο βαθμό, μοντέλο της «γραμ­μι­κής οικο­νο­μίας» που ανα­λώ­νει αλό­γι­στα τους πόρους του πλανήτη – ακόμη και αυτούς που αρχί­ζουν να σπα­νί­ζουν – και η οποία παράγει προ­ϊ­ό­ντα μικρής διαρ­κείας ζωής που στο τέλος του κύκλου ζωής τους κατα­λή­γουν σε από­βλητα και αδια­φο­ρεί για το απο­τύ­πωμα της παρα­γω­γι­κής δια­δι­κα­σίας αλλά και του κύκλου ζωής του προ­ϊ­ό­ντος/υπη­ρε­σίας που προ­σφέ­ρε­ται».

Ποια τα οφέλη της κυκλι­κής οικο­νο­μίας

Πώς όμως λει­τουρ­γεί η κυκλική οικο­νο­μία; Ποια τα οφέλη; Γιατί πρέπει να στη­ρι­χθεί από όλους μας η εθνική και διεθνής αυτή προ­σπά­θεια;

«Η κυκλική οικο­νο­μία λει­τουρ­γεί κατα­κό­ρυφα και ορι­ζό­ντια: ενσω­μα­τώ­νε­ται στους τρεις πυλώνες προ­τε­ραιό­τη­τας της ΕΕ – πράσινη μεγέ­θυνση, γαλάζια οικο­νο­μία και ψηφιακή οικο­νο­μία – για να τους κατα­στή­σει «κυκλι­κούς», όπως επίσης και σε όλες τις πολι­τι­κές της ΕΕ αλλά και τις εθνικές πολι­τι­κές χάρη στην «αρχή της περι­βαλ­λο­ντι­κής ενσω­μά­τω­σης». Ενσω­μα­τώ­νε­ται επίσης και στην επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τητα για να την κατα­στή­σει κυκλική.

Τα οφέλη της για την ευρω­παϊκή και εθνική οικο­νο­μία είναι τερά­στια: μείωση των εκπο­μπών των αερίων που προ­κα­λούν το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου, ενερ­γειακή απο­δο­τι­κό­τητα, διείσ­δυση των Ανα­νε­ώ­σι­μων πηγών ενέρ­γειας, δημιουρ­γία νέων προ­τύ­πων παρα­γω­γής και κατα­νά­λω­σης καθώς και «πρά­σι­νων θέσεων εργα­σίας» και ενί­σχυση της οικο­και­νο­το­μίας»

Πώς όμως χαράσ­σε­ται η περι­βαλ­λο­ντική πολι­τική μιας χώρας και κατ’ επέ­κταση η οικο­νο­μική της ανά­πτυξη; Υπάρ­χουν δεσμευ­τι­κοί όροι που πρέπει να τηρήσει η Ελλάδα ως μέλος της ΕΕ ανα­φο­ρικά με την βιώσιμη ανά­πτυξη και την προ­ώ­θηση της κυκλι­κής οικο­νο­μίας;

«Υπάρ­χουν διε­θνείς δεσμεύ­σεις από τη Σύμβαση των Παρι­σίων για τη μείωση των εκπο­μπών που προ­κα­λούν το φαι­νό­μενο του θερ­μο­κη­πίου και από την εφαρ­μογή των στόχων Βιώ­σι­μης Ανά­πτυ­ξης (SDGs) του ΟΗΕ. ‘Αλλες δεσμεύ­σεις προ­έρ­χο­νται από το ευρω­ε­νω­σιακό δίκαιο και άλλες είναι απο­τέ­λε­σμα πρω­το­βου­λιών της Χώρας μας. Ως απο­τέ­λε­σμα των ανωτέρω, η κυκλική οικο­νο­μία μπαίνει στη ζωή μας με αυξα­νό­με­νους ρυθμούς. Συγκε­κρι­μένα, η χώρα μας έχει εθνική στρα­τη­γική κυκλι­κής οικο­νο­μίας η οποία επι­και­ρο­ποιεί­ται και συγκε­κρι­με­νο­ποιεί­ται με Οδικό Χάρτη ο οποίος λαμ­βά­νει υπόψη του και το δεύτερο σχέδιο δράσης κυκλι­κής οικο­νο­μίας της Ευρω­παϊ­κής Επι­τρο­πής και τις νεό­τε­ρες νομο­θε­τι­κές εξε­λί­ξεις σε επίπεδο ΕΕ. Θα εγκρι­θεί το φθι­νό­πωρο με Πράξη του Υπουρ­γι­κού Συμ­βου­λίου και θα δημο­σιευ­θεί σε ΦΕΚ. Η στρα­τη­γική αυτή θα πρέπει να εξει­δι­κευ­θεί και σε περι­φε­ρειακό επίπεδο αλλά και ως καλή πρα­κτική και σε επίπεδο δήμων και ιδανικά σε επίπεδο νησιών. ‘Αλλωστε, τόσο οι πέντε δήμοι της απο­λι­γνι­το­ποί­η­σης, όσο και τα νησιά του Αιγαίου που θα απαν­θρα­κο­ποι­η­θούν θα πρέπει στα σχετικά εδαφικά σχέδια – πέρα από τα ειδικά χωρο­τα­ξικά ΑΠΕ – να ενσω­μα­τώ­νουν και την κυκλική οικο­νο­μία. Όλη αυτή η μετά­βαση τους θα υπο­στη­ρι­χθεί κυρίως από το Ταμείο δίκαιης μετά­βα­σης της ΕΕ.

Το φιλό­δοξο εθνικό μας σχέδιο για την ενέρ­γεια και το κλίμα (ΕΣΕΚ) ανα­δει­κνύει τη σημασία της κυκλι­κής οικο­νο­μίας και όλα τα χρη­μα­το­δο­τικά μέσα υπο­στή­ρι­ξής της. Η φιλό­δοξη στρα­τη­γική μας για το Ταμείο Ανά­καμ­ψης και Ανθε­κτι­κό­τη­τας την ενι­σχύει ακόμη περισ­σό­τερο και προ­βλέ­πει σημα­ντι­κές χρη­μα­το­δο­τή­σεις σε επεν­δύ­σεις κυκλι­κής οικο­νο­μίας από το σχετικό Ταμείο. Το ίδιο και το νέο ΕΣΠΑ και τα δυο εθνικά προ­γράμ­ματα που τρέχουν, το Τρίτσης και το Πράσινο Ταμείο.

Στο πλαίσιο αυτό είναι σημα­ντικό να προ­σθέσω τη σημασία του Κανο­νι­σμού Taxonomy της ΕΕ, που ταξι­νο­μεί τις πρά­σι­νες επεν­δύ­σεις, αυτές δηλαδή που είναι μόνο επι­λέ­ξι­μες για πρά­σι­νες χρη­μα­το­δο­τή­σεις, ταξι­νό­μηση που ακο­λου­θούν και η Ευρω­παϊκή Τράπεζα Επεν­δύ­σεων καθώς και η Ευρω­παϊκή Τράπεζα Ανά­πτυ­ξης και Ανα­συ­γκρό­τη­σης»

Οι στόχοι που έχουν τεθεί

Σε ερώτημα μας για τους στόχους και δεσμεύ­σεις που έχουν τεθεί και ισχύουν σε ευρω­παϊκό επίπεδο με βάση και διε­θνείς συμ­φω­νίες και για την χώρα μας ο κ.Κρεμλής μας απαντά: «Η χώρα μας θα πρέπει να εφαρ­μό­σει τις Οδηγίες δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των όπως δια­μορ­φώ­θη­καν στο πλαίσιο του πρώτου Σχεδίου Δράσης της ΕΕ για την κυκλική οικο­νο­μία και να εφαρ­μό­σει και το δεύτερο Σχέδιο Δράσης. Θα πρέπει επίσης, να εφαρ­μό­σει την Πράσινη Συμ­φω­νία και το Νόμο για το κλίμα.

Όπως η ψηφιακή αλλά και η ενερ­γειακή μετά­βαση προς μία κλι­μα­τικά ουδέ­τερη Ευρώπη, έτσι και η κυκλική μετά­βαση θα χρεια­στεί χρόνο, αφού προ­ϋ­πο­θέ­τει, πέρα από την προ­ο­δευ­τική εφαρ­μογή των δεσμευ­τι­κών στόχων της, λχ. σε θέματα δια­χεί­ρι­σης απο­βλή­των – αυξη­μέ­νοι στόχοι ανα­κύ­κλω­σης και περιο­ρι­σμός υγειο­νο­μι­κής ταφής, προ­ο­δευ­τικά μέχρι το 2035 – και τη δημιουρ­γία νέων προ­τύ­πων παρα­γω­γής και κατα­νά­λω­σης αλλά και μια νέα «κουλ­τούρα κυκλι­κής οικο­νο­μίας», τόσο σε επίπεδο κεντρι­κής διοί­κη­σης, αυτο­διοί­κη­σης, επι­χει­ρη­μα­τι­κό­τη­τας αλλά και κοι­νω­νίας των πολιτών. Η «ολο­κλη­ρω­μένη πολι­τική προ­ϊ­ό­ντων» προ­ϋ­πο­θέ­τει νέα προ­ϊ­ό­ντα «κυκλι­κής γενεάς» που παρά­γο­νται σε μεγάλο βαθμό από ανα­κυ­κλώ­σιμα υλικά, έχουν μεγα­λύ­τερο κύκλο ζωής, είναι επι­σκευά­σιμα και στο τέλος του κύκλου ζωής τους ανα­κυ­κλώ­νο­νται εύκολα, μετα­τρέ­πο­νται δηλαδή σε πρώτες ύλες ή δευ­τε­ρο­γενή προ­ϊ­ό­ντα. Είναι εξάλλου προ­ϊ­ό­ντα που πρέπει να παρά­γο­νται με πλήρη ανάλυση του κύκλου ζωής τους, ώστε να έχουν το χαμη­λό­τερο δυνατό ενερ­γειακό, κλι­μα­τικό και περι­βαλ­λο­ντικό απο­τύ­πωμα»

Το περι­βάλ­λον δεν έχει σύνορα

Σε μια συζή­τηση που είχαμε με νέους ανθρώ­πους μας έθεσαν ένα ενδια­φέ­ρον ερώτημα που μετα­φέ­ραμε στον κ. Κρεμλή. Τι θα γινόταν εάν δεν εφαρ­μο­ζό­ντου­σαν μέτρα για το περι­βάλ­λον, στρα­τη­γι­κές και στόχοι σας αυτές που είναι σε εξέλιξη; «Χάρη στην προ­ω­θη­μένη περι­βαλ­λο­ντική πολι­τική της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης και το δεσμευ­τικό πλαίσιο κανόνων της, η ποιό­τητα του περι­βάλ­λο­ντος στην ΕΕ έχει βελ­τιω­θεί σημα­ντικά και κατ’ επέ­κταση και το περι­βάλ­λον στη χώρα μας. Το περι­βάλ­λον, όμως, «δε γνω­ρί­ζει σύνορα» και άρα απαι­τεί­ται και παγκό­σμια συνερ­γα­σία για την αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής αλλαγής και της περι­βαλ­λο­ντι­κής ρύπαν­σης. Ο στόχος της ΕΕ είναι ο μηδε­νι­σμός των εκπο­μπών μέχρι το 2050 και η «μηδε­νική ρύπανση» που απο­τε­λούν στόχους της Πρά­σι­νης Συμ­φω­νίας. Είναι προ­φα­νές ότι σε μία παγκο­σμιο­ποι­η­μένη οικο­νο­μία, εάν δεν υπήρχε το πολυ­ε­πί­πεδο αυτό πλέγμα κανόνων δικαίου η κατά­σταση της κλι­μα­τι­κής κρίσης και της περι­βαλ­λο­ντι­κής υπο­βάθ­μι­σης θα ήταν ακόμη πιο προ­βλη­μα­τική. Σημειω­τέον ότι παρά το γεγονός ότι η κυκλική οικο­νο­μία ανα­γνω­ρί­ζε­ται ήδη -ακόμη και εκτός ΕΕ που την έχει πρώτη εισαγάγει- και σε επίπεδο ΟΗΕ και πρό­σφατα ΗΠΑ, το ποσοστό κυκλι­κό­τη­τας παγκο­σμίως είναι γύρω στο 8%, ενώ σε επίπεδο ΕΕ μόλις ξεπερνά το 11%. Υπάρχει, λοιπόν, ακόμη πολύς δρόμος για την εμπέ­δωσή της.

Πόσο σημα­ντικό όμως είναι στην κυκλική οικο­νο­μία το θέμα των συσκευα­σιών και της ανα­κύ­κλω­σης; Τι έχουμε να περι­μέ­νουμε στην χώρα μας στον τομέα αυτό; «Οι στόχοι ανα­κύ­κλω­σης για τις συσκευα­σίες είναι ιδιαί­τερα υψηλοί και ξεπερ­νούν αρκετά τους

Στόχους ανα­κύ­κλω­σης των αστικών/δημο­τι­κών απο­βλή­των που είναι 65% μέχρι το 2035, με ανώτατο όριο διά­θε­σης 10% σε υγειο­νο­μική ταφή – ΧΥΤΑ – μέχρι το 2035.

Η ΕΕ προ­βλέ­πει δεσμευ­τική χωριστή διαλογή στην πηγή των τεσ­σά­ρων ρευ­μά­των ανα­κύ­κλω­σης – γυαλί, πλα­στικό, αλου­μί­νιο, χαρτί, με δεσμευ­τική προ­σθήκη από το 2024 του πέμπτου ρεύ­μα­τος που είναι τα βιο­α­πό­βλητα. Δυστυ­χώς, η χώρα μας υστερεί από πλευράς επι­δό­σεων αφού η διάθεση σε ΧΥΤΑ είναι γύρω στο 80% και το ποσοστό ανα­κύ­κλω­σης στο 19%. Η δια­χρο­νική αυτή υστέ­ρηση θα αντι­με­τω­πι­στεί με το νέο νομο­σχέ­διο για την ανα­κύ­κλωση που προ­βλέ­πει χωριστή διαλογή στην πηγή και πέντε χωριστά ρεύματα, καθώς και σύστημα εγγυο­δο­σίας για πλα­στικό και αλου­μί­νιο, καθώς και μίας χρήσης γυαλί, εξα­σφα­λί­ζο­ντας την επι­στροφή των συσκευα­σιών σε συγκε­κρι­μένα σημεία απ΄ όπου θα επι­στρέ­φε­ται το ποσό που έχει κατα­βλη­θεί ως εγγυο­δο­σία κατά την αγορά.

Η μετα­φορά, επίσης, στο εθνικό δίκαιο της Οδηγίας για τα μίας χρήσης πλα­στικά θα έχει ευερ­γε­τικά απο­τε­λέ­σματα, ιδίως σε ό,τι αφορά στην προ­στα­σία του θαλάσ­σιου περι­βάλ­λο­ντος».

Μετα­φέ­ρουμε στο κ.Κρεμλή ένα προ­βλη­μα­τι­σμό όσων κυκλο­φο­ρούν στο κέντρο της Αθήνας, αλλά και των μεγάλων αστικών κέντρων της χώρα μας.

Οι νοο­τρο­πίες που πρέπει να αλλά­ξουν και το αισιό­δοξο μήνυμα

Πώς μπο­ρούμε να αισιο­δο­ξούμε στην Ελλάδα, όταν στο κέντρο της Αθήνας και όχι μόνον βλέ­πουμε εδώ και πολλά χρόνια τους μπλε κάδους να έχουν μετα­τρα­πεί σε μόνιμη βάση σε κάδους απορ­ριμ­μά­των, τους κίτρι­νους κάδους που είναι για ανα­κύ­κλωση γυαλιού επίσης το ίδιο. Και τελευ­ταία τους κόκ­κι­νους κάδους που είναι για ρούχα να έχουν κατα­στεί επί­κε­ντρο δια­φό­ρων που πηγαί­νουν να συλ­λέ­ξουν ρούχα είτε για τους ίδιους είτε για μετα­πώ­ληση; Όταν βλέ­πουμε ένα αριθμό ανθρώ­πων – που δεν είναι αμε­λη­τέος – να μην σέβεται τον συνάν­θρωπο και να πετάει σκου­πί­δια στο δρόμο όταν δίπλα του υπάρ­χουν κάδοι;

«Πρό­κει­ται για «δια­χρο­νι­κές αμαρ­τίες» που θα αντι­με­τω­πί­σει ο νέος νόμος για την ανα­κύ­κλωση, η νέα στρα­τη­γική για την πρόληψη παρα­γω­γής απο­βλή­των και ο νέος Οδικός Χάρτης για την κυκλική οικο­νο­μία. Παράλ­ληλα είναι απα­ραί­τητη η ενη­μέ­ρωση και η περι­βαλ­λο­ντική ευαι­σθη­το­ποί­ηση των πολιτών, αρχί­ζο­ντας από τα σχολεία, καθώς και η θέσπιση οικο­νο­μι­κών εργα­λείων και κινή­τρων, όπως το «πληρώνω όσο πετάω», με υπο­στή­ριξή τους και από συστή­ματα ψηφια­κής οικο­νο­μίας.

Τελικά θα υπάρξει ένας καλύ­τε­ρος κόσμος για ένα παιδί που γεν­νή­θηκε το 2010; «Είναι η πρώτη φορά από ιδρύ­σεως της τότε ΕΟΚ το 1957, που το περι­βάλ­λον και η αντι­με­τώ­πιση της κλι­μα­τι­κής κρίσης είναι τόσο ψηλά στην ατζέντα της ΕΕ και χάρη στις προ­σπά­θειές της και στη διεθνή ατζέντα. Η Πράσινη Συμ­φω­νία, ο Νόμος για το κλίμα της ΕΕ και ο φιλό­δο­ξος νόμος για το κλίμα της Χώρας μας που τώρα εκπο­νεί­ται, καθώς και οι φιλό­δο­ξοι στόχοι της παγκό­σμιας διά­σκε­ψης για το κλίμα -COP26 – που θα γίνει στη Γλα­σκώβη από 31/10-12/11/2021 είναι πολύ ενθαρ­ρυ­ντικά βήματα που δικαιο­λο­γη­μένα μας γεμί­ζουν αισιο­δο­ξία για το μέλλον του Πλανήτη, και υλο­ποιούν την αρχή της αει­φο­ρίας που είναι δέσμευση της παρού­σας γενεάς προς τις μελ­λο­ντι­κές γενεές για ένα καλύ­τερο πλανήτη και ποιό­τητα ζωής».

Πηγή ΑΠΕ