T. Aράχωβα, η πρώτη Eλληνίδα πρόεδρος της Παγκόσμιας Ένωσης Βιβλιοθηκών: Οι βιβλιοθήκες δεν θα πεθάνουν ποτέ!

Κυρία Αράχωβα, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη από την πρό­σφατη εκλογή σας στην Παγκό­σμια Ένωση Βιβλιο­θη­κών. Είναι η πρώτη φορά στα 94 χρόνια πορείας της Ενωσης που εκλέ­γε­ται Ελλη­νίδα σε αυτή την θέση.

Πράγ­ματι, είναι η πρώτη φορά στα 94 χρόνια της Παγκό­σμιας Ενωσης Βιβλιο­θη­κών, που εκλέ­γε­ται όχι μόνο Ελληνας αλλά κάποιος από την νοτιο­α­να­το­λική λεκάνη της Μεσο­γείου, ως president-elect. Οι εκλογές διε­ξά­γο­νται κάθε δύο χρόνια. Αρχικά ο υπο­ψή­φιος εκλέ­γε­ται ως president elect και στη συνέ­χεια ως president. Επι­σή­μως ανα­λαμ­βάνω τα καθή­κο­ντά μου ως president elect τον Αύγου­στο.

Είναι ένα επί­τευγμα όχι μόνο προ­σω­πικό αλλά και εθνικό. Είναι πολύ σημα­ντική η θέση στην οποία έχετε κατα­φέ­ρει να εκλε­γείτε και μάλιστα με ευρεία αποδοχή.

Είναι πραγ­μα­τικά σημα­ντική γιατί πρό­κει­ται για έναν πολύ σημα­ντικό διεθνή οργα­νι­σμό. Δημιουρ­γή­θηκε για πρώτη φορά το 1927 στο Εδιμ­βούργο στη συνέ­χεια, το 1971, έλαβε την έδρα στη Χάγη. Πρό­κει­ται για τον σημα­ντι­κό­τερο οργα­νι­σμό παγκο­σμίως στο χώρο των Βιβλιο­θη­κών, δεδο­μέ­νου ότι έχει θέση παρα­τη­ρητή στα Ηνωμένα Εθνη, επίσης έχει θέση παρα­τη­ρητή στον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Εμπο­ρίου και θέση παρα­τη­ρητή στον Παγκό­σμιο Οργα­νι­σμό Πνευ­μα­τι­κής Ιδιο­κτη­σίας. Συγ­χρό­νως έχει θέση associate στην UNESCO και στο International Council of Science Unions. Γίνεται λοιπόν αντι­λη­πτή η σπου­δαιό­τητα του Οργα­νι­σμού και του σημα­ντι­κού ρόλου που δια­δρα­μα­τί­ζει διεθνώς. Οπως προείπα, οι εκλογές γίνο­νται κάθε δύο χρόνια και είναι ξεχω­ρι­στές για τον πρόεδρο, ξεχω­ρι­στές για το διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο και ξεχω­ρι­στές για τα διάφορα άλλα τμήματα. Το παρόν διοι­κη­τικό συμ­βού­λιο -του οποίου έχω την τιμή να υπηρετώ ως οικο­νο­μική δια­χει­ρί­στρια, που είναι η τρίτη θέση στην ιεραρχία- έχει ένα ιστο­ρικό έργο, να ανα­θε­ω­ρή­σει τη δομή της IFLA.

Για πρώτη φορά είχαμε τη δημιουρ­γία του λεγό­με­νου Regional Council το οποίο απαρ­τί­ζε­ται από έξι Regional Divisions, ανάλογα με τις ηπεί­ρους έτσι όπως αυτές είναι χωρι­σμέ­νες στα Ηνωμένα Εθνη. Υπήρχαν 800 δια­θέ­σι­μες θέσεις προς εκλογή, εκτός του προ­έ­δρου και υπήρχαν γύρω στις 2.000 υπο­ψη­φιό­τη­τες, γεγονός που απο­τε­λεί ρεκόρ! Για πρώτη φορά στην ιστορία της IFLA, ήταν τρεις υπο­ψή­φιες για τη θέση του προ­έ­δρου κι αυτό κατα­δει­κνύει πόσο μεγάλο ενδια­φέ­ρον υπήρχε για την συγκε­κρι­μένη θέση. Οι άλλες δύο υπο­ψή­φιες ήταν η μία Αμε­ρι­κανή και η άλλη Αυστραλή… Ουσια­στικά ο Δαυίδ έπρεπε να παλέψει ενα­ντίον δύο… Γολιάθ! Οι εκλογές είναι περί­πλο­κες και χρο­νο­βό­ρες. Για να μπο­ρέ­σεις να είσαι υπο­ψή­φιος θα πρέπει να έχεις περάσει πρώτα τη δια­δι­κα­σία των υπο­στη­ρι­κτών. Και μάλιστα και εδώ είχαμε ρεκόρ καθώς, η υπο­ψη­φιό­τητα μου συγκέ­ντρωσε 146 υπο­στη­ρι­κτές! Αρκεί να σκε­φτείτε ότι η νυν πρό­ε­δρος από την Αυστρα­λία είχε συγκε­ντρώ­σει 66 υπο­στη­ρι­κτές και η Γερ­μα­νίδα  πρό­ε­δρος η που ανα­λαμ­βά­νει τον Αύγου­στο, είχε συγκε­ντρώ­σει 59 υπο­στη­ρι­κτές, οπότε κατα­λα­βαί­νετε ότι το 146 ήταν ένα μαγικό νούμερο! Το ιστο­ρικό αυτό ρεκόρ υπο­στη­ρι­κτών ήταν που μου έδινε την ελπίδα ότι ενδε­χο­μέ­νως και να κατα­φέρω να εκλεγώ.

Είχατε αμφι­βο­λίες παρά τον αριθμό ρεκόρ των 146 υπο­στη­ρι­κτών;

Ναι, ίσως είναι και θέμα χαρα­κτήρα… Με την ευκαι­ρία που μου δίνετε, θα ήθελα να ευχα­ρι­στήσω την υπουργό Παι­δείας Νίκη Κερα­μέως για την υπο­στή­ριξή της και πρω­τί­στως τον πρω­θυ­πουργό ο οποίος έπειτα από συνά­ντησή μας, εξέδωσε μια επι­στολή υπο­στή­ρι­ξης προς τους Βιβλιο­θη­κο­νό­μους και τις Βιβλιο­θή­κες, κι αυτό απο­τυ­πώ­νει την έννοια του εθνικού χαρα­κτήρα της υπο­ψη­φιό­τη­τάς μου.

Η εκλογή σας, πέρα από προ­σω­πικό επί­τευγμα κυρία Αράχωβα, είναι και εθνικό. Ο στόχος που έχετε θέσει ποιος είναι;

Βασικοί μου στόχοι είναι δύο. Ο πρώτος στόχος είναι η IFLA να απο­κτή­σει έναν περισ­σό­τερο συμπε­ρι­λη­πτικό χαρα­κτήρα, αυτό που στα αγγλικά ονο­μά­ζουμε inclusion και μια μεγα­λύ­τερη εκπρο­σώ­πηση της όποιας δια­φο­ρε­τι­κό­τη­τας. Να εκπρο­σω­πεί­ται δηλαδή περισ­σό­τερο η φωνή της Αφρικής, της Ασίας, χωρών που δεν έχουν τις δυνα­τό­τη­τες να ακου­στούν όπως οι μεγάλες χώρες ή ήπειροι όπως η Ευρώπη και η Αμερική. Η IFLA στόχο έχει την παροχή υψηλού επι­πέ­δου πλη­ρο­φο­ρια­κών υπη­ρε­σιών στους πολίτες μέσω των βιβλιο­θη­κών ανε­ξαρ­τή­τως της φυλής, της γλώσσας, του φύλου, της εθνι­κό­τη­τας και της πολι­τι­κής φιλο­σο­φίας. Αυτό που θεω­ρούμε είναι ότι η γνώση θα πρέπει να μετα­δί­δε­ται εξυ­πη­ρε­τώ­ντας άλλωστε και τους στόχους της βιώ­σι­μης ανά­πτυ­ξης των Ηνω­μέ­νων Εθνών. Ο πρώτος μου στόχος είναι αυτός. Και ο δεύ­τε­ρος βασικός στόχος είναι η προ­σπά­θεια να απο­κτή­σει η IFLA έναν ακόμα πιο δυνα­μικό αντι­προ­σω­πευ­τικό χαρα­κτήρα, μια πιο δυνα­μική παρου­σία σε διεθνές επίπεδο μέσω συγκε­κρι­μέ­νων προ­γραμ­μά­των και παρεμ­βά­σεων εξα­κτι­νώ­νο­ντας τις συνερ­γα­σίες της κι αυτό βεβαίως να έχει αντα­νά­κλαση τόσο σε περι­φε­ρειακό όσο και σε εθνικό και σε τοπικό επίπεδο στις βιβλιο­θή­κες των χωρών.• Η υπο­στή­ριξη από τον πρω­θυ­πουργό, την υπουργό Παι­δείας και βεβαίως από 146 υπο­στη­ρι­κτές για την υπο­ψη­φιό­τητά σας, προ­φα­νέ­στατα είναι το απο­τέ­λε­σμα σκληρής δου­λειάς και μεγάλης αγάπης για το αντι­κεί­μενο με σημείο ανα­φο­ράς και τη μακρά πορεία σας στην Εθνική Βιβλιο­θήκη.

Είμαι 20 χρόνια στην IFLA, δεν παρου­σιά­στηκα ως κομήτης. Η πρώτη φορά που συμ­με­τείχα σε συνέ­δριο ήταν το 2001 στη Βοστώνη και στο οποίο κάθε Αύγου­στο που διορ­γα­νώ­νε­ται, συγκε­ντρώ­νο­νται περισ­σό­τε­ροι από 5.000 συμ­με­τέ­χο­ντες από όλο τον κόσμο. Οπως κατα­λα­βαί­νετε, για εμένα ήταν μια μονα­δική εμπει­ρία και στη συνέ­χεια με μικρά βημα­τά­κια έφτασα εδώ που είμαι σήμερα, υπη­ρε­τώ­ντας προη­γου­μέ­νως σε μια σειρά από θέσεις. Μάλιστα, όταν εξε­λέ­γην στο ΔΣ. το 2017, ήμουν και πάλι το πρώτο μέλος από την Ελλάδα στην ιστορία του οργα­νι­σμού.

Φέτος που έθεσα υπο­ψη­φιό­τητα για την προ­ε­δρία, συμπλη­ρώ­θη­καν 20 χρόνια από την πρώτη συμ­με­τοχή μου και δεν θα το έκανα αν δεν είχα διεθνή υπο­στή­ριξη από ανθρώ­πους με τους οποίους εργά­ζο­μαι πολύ στενά στα τελευ­ταία χρόνια, γνω­ρί­ζουν τον τρόπο που εργά­ζο­μαι και πραγ­μα­τικά αυτό που μπορώ να πω για τον εαυτό μου είναι ότι δουλεύω πάρα πολύ σκληρά και η αγάπη μου για τις βιβλιο­θή­κες είναι αδια­πραγ­μά­τευτη. Εχω κλείσει 26 χρόνια στην Εθνική Βιβλιο­θήκη της Ελλάδας, εκεί είναι η μόνιμή μου θέση, έχω δια­τε­λέ­σει γενική διευ­θύ­ντρια για τρία χρόνια και συγ­χρό­νως υπήρξα και υπεύ­θυνη της Βιβλιο­θή­κης στο Προ­ε­δρικό Μέγαρο. Εχω επίσης μια πεντα­ετή πορεία από το 2004 έως το 2009 ως επι­στη­μο­νική συνερ­γά­της στο Ευρω­παϊκο Κοι­νο­βού­λιο, οπότε όλο αυτό ήταν ένα μείγμα που μου έδωσε το εργα­σιακό υπό­βα­θρο και τη γνώση, για να μπορέσω να υποβάλω την υπο­ψη­φιό­τητά μου και να έχει αυτό το εκπλη­κτικό απο­τέ­λε­σμα, δεδο­μέ­νου μάλιστα ότι έλαβα τις διπλά­σιες ψήφους -κι αυτό επίσης συνέβη για πρώτη φορά- από την δεύτερη που ήταν Αμε­ρι­κα­νίδα.

Κυρία Αράχωβα, με την μεγάλη εμπει­ρία που έχετε στο χώρο των βιβλιο­θη­κών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξω­τε­ρικό, θα ήθελα να σας ρωτήσω ποια είναι η θέση τους στην εποχή της τεχνο­λο­γίας που όλα περι­στρέ­φο­νται γύρω από το δια­δί­κτυο και ποιο ρόλο μπορούν να δια­δρα­μα­τί­σουν στη σύγ­χρονη κοι­νω­νία.

Είναι πολύ εύστοχο το ερώτημά σας και σας ευχα­ρι­στώ που το θέτετε. Στο δια­δί­κτυο δεν μπορείς ποτέ να είσαι σίγου­ρος αν η πλη­ρο­φο­ρία που λαμ­βά­νεις είναι ακριβής. Οι βιβλιο­θή­κες είναι οι επί­ση­μοι έγκυροι φορείς, που μπορούν να παρά­σχουν πλη­ρο­φο­ρίες από αξιό­πι­στες πηγές κι αυτή είναι η θεμε­λιώ­δης διαφορά. Οι βιβλιο­θή­κες χρη­σι­μο­ποιούν ωστόσο την τεχνο­λο­γία για προ­γράμ­ματα ψηφιο­ποί­η­σης, συντή­ρη­σης καθώς επίσης και για προ­γράμ­ματα ανταλ­λα­γής δεδο­μέ­νων δια­δα­νει­σμού. Επο­μέ­νως η τεχνο­λο­γία είναι ένα πολύ μεγάλο όπλο για τις βιβλιο­θή­κες και ιδιαί­τερα διευ­κο­λύ­νει τόσο στις συνερ­γα­σίες των βιβλιο­θη­κών όσο και στην εξοι­κο­νό­μηση πόρων. Η τεχνο­λο­γία είναι ένα εργα­λείο και το πώς το χρη­σι­μο­ποιείς ορίζει αν είναι καλό ή κακό.

Στην Ελλάδα, θα λέγατε ότι εκτι­μούμε αρκού­ντως τον πλούτο και την προ­σφορά των βιβλίων και των βιβλιο­θη­κών;

Επειδή πριν από πέντε ημέρες ανέλαβα επι­σή­μως ως πρό­ε­δρος του Γενικού Συμ­βου­λίου των Βιβλιο­θη­κών στο Υπουρ­γείο Παι­δείας, ένας από τους άμεσους στόχους μου είναι η ενδυ­νά­μωση της σχέσης των πολιτών με τις ελλη­νι­κές βιβλιο­θή­κες. Για να είμαστε ειλι­κρι­νείς, είμαστε μια χώρα η οποία εκτιμά πάρα πολύ τα μουσεία της όχι όμως και τις βιβλιο­θή­κες της στον ίδιο βαθμό. Ενας από τους στόχους τους δικούς μου, είναι η ενί­σχυση των σχέσεων των βιβλιο­θη­κών με τους πολίτες, η καλ­λιέρ­γεια μιας άλλης νοο­τρο­πίας των Ελλήνων για το τι είναι οι Βιβλιο­θή­κες, αλλά αυτό εξαρ­τά­ται από τις υπη­ρε­σίες που μπορούν να παρέ­χουν προς τους πολίτες.

Φαί­νε­ται πάντως ότι ο Ελληνας αγαπάει το βιβλίο και ίσως με το κατάλ­ληλο έναυσμα να το εντάξει στην καθη­με­ρι­νό­τητά του.

Οι Ελληνες αγαπάμε το βιβλίο, αν και δεν δια­βά­ζουμε τόσο πολύ. Στο εξω­τε­ρικό και ιδιαί­τερα στις δυτικές κοι­νω­νίες, η βιβλιο­θήκη απο­τε­λεί ανα­πό­σπα­στο μέρος της κοι­νω­νίας και έχει πλέον μετε­ξε­λι­χθεί. Δεν είναι μόνο χώροι όπου υπάρχον βιβλία κάθε είδους αλλά πλέον είναι πολυ­χώ­ροι που μπορούν να προ­σφέ­ρουν πάρα πολλές υπη­ρε­σίες. Αν δούμε τις βιβλιο­θή­κες ως ελκυ­στικό χώρο, τότε θα μπορούν να προ­σελ­κύ­σουν κοινό. Είναι πολύ σημα­ντικό το παιδί να βλέπει τον γονιό του να επι­σκέ­πτε­ται τη βιβλιο­θήκη… Και δεν έχει καμία σημασία το μορ­φω­τικό ή το κοι­νω­νικό επίπεδο του γονιού, υπάρ­χουν άνθρω­ποι που επι­σκέ­πτο­νται τις βιβλιο­θή­κες και οι οποίοι ξέρουν μόνο γραφή και ανά­γνωση. Ιδιαί­τερα στην περίοδο του κορω­νοϊού σε πολλές χώρες αλλά και στην Ελλάδα, βιβλιο­θή­κες λει­τούρ­γη­σαν όχι μόνο ανα­κου­φι­στικά αλλά έπαιξαν κατα­λυ­τικό ρόλο στους ανθρώ­πους που ήταν μόνοι τους και είχαν τη δυνα­τό­τητα να παρα­λά­βουν βιβλία για να περά­σουν παρα­γω­γικά τον χρόνο τους. Αυτή την δύσκολη περίοδο λοιπόν είχαμε την ευκαι­ρία να δούμε και τον κοι­νω­νικό ρόλο των βιβλιο­θη­κών, ο οποίος είναι πάρα πολύ σημα­ντι­κός.

Πάντως είναι εντυ­πω­σιακό ότι παρά την αλμα­τώδη εξέλιξη της τεχνο­λο­γίας οι βιβλιο­θή­κες αντέ­χουν ακόμα χάρις στους φανα­τι­κούς υπο­στη­ρι­κτές όλων των ηλικιών.

Δεν θα μπο­ρούσα να σας δώσω μια αντι­κει­με­νική απά­ντηση σε αυτό το ερώτημα γιατί εγώ έχω μια δια­στροφή όσον αφορά στα βιβλία και τις βιβλιο­θή­κες. Θα πρέπει να σας πω ότι η ενα­σχό­λησή μου με τις βιβλιο­θή­κες έγινε εντελώς τυχαία όταν είχα τελειώ­σει το Πανε­πι­στή­μιο και πήγαινα στην Εθνική Βιβλιο­θήκη για να ξεκι­νήσω μια δια­τριβή για τον Σεφέρη. Εκεί ήταν ένας από τους παλιούς βιβλιο­θη­κά­ριους, ο οποίος δεν ζει πλέον, που μου είπε ότι έχει βγει προ­κή­ρυξη για μια θέση φιλο­λό­γου με σύμβαση ενός έτους, για τη διόρ­θωση κει­μέ­νων του 18ου αιώνα. Οπότε, το ουδέν μονι­μό­τε­ρον του προ­σω­ρι­νού είναι ενδει­κτικό παρά­δειγμα για το τι συνέβη. Ημουν άνθρω­πος των βιβλιο­θη­κών, συνε­χίζω να είμαι και θα είμαι για πάντα. Και να σας πω, είμαι πάρα πολύ αισιό­δοξη ότι οι βιβλιο­θή­κες δεν πρό­κει­ται να πεθά­νουν ποτέ όχι μόνο γιατί υπάρ­χουν μερικοί σαν κι εμένα που έχουμε αυτή τη δια­στροφή, αλλά γιατί η βιβλιο­θήκη είναι ένας ιδιαί­τε­ρος, μονα­δι­κός οργα­νι­σμός που έχει εκπαι­δευ­τικό, πολι­τι­στικό και κοι­νω­νικό ρόλο όπου ο κάθε ένας μπορεί να βρει δωρεάν την πλη­ρο­φο­ρία. Είμαι πάρα πολύ αισιό­δοξη για το μέλλον των βιβλιο­θη­κών.