«Μεσαιωνική Πόλη της Ρόδου – Παγκόσμια Πολιτιστική Κληρονομιά: Άυλη, κρυμμένη, πολύτιμη αξία»

Αρθρο της Ιτα­λί­δας Διδά­κτο­ρος Νομικής Elisa Fallani που λατρεύει τη Ρόδο

Η λατρεία του Ιταλού πατέρα της και όλης της οικο­γέ­νειας της για τη Ρόδο, που είχαν επι­σκε­φθεί περισ­σό­τε­ρες από 30 φορές, αλλά και οι πρώτες όμορφες δικές της, παι­δι­κές και αργό­τερα εφη­βι­κές, εικόνες και ανα­μνή­σεις, από τα ταξίδια της στο νησί, στά­θη­καν για την Elisa Fallani η αρχική αιτία για να εκπο­νή­σει εργασία με θέμα «Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου – Παγκό­σμια Πολι­τι­στική Κλη­ρο­νο­μιά: Άυλη, κρυμ­μένη, πολύ­τιμη αξία», θέμα ξεκά­θαρα δικής της επι­λο­γής, στο πλαίσιο του μετα­πτυ­χια­κού της με τίτλο «Δια­χεί­ριση και Δια­τή­ρηση της Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς» στο Πανε­πι­στή­μιο της Φλω­ρε­ντίας στην Ιταλία.

Μετά δε και τον πρό­σφατο θάνατο του πατέρα της David Fallani από κορω­νοϊό η απόφαση της να γράψει ένα μικρό αφιέ­ρωμα για το αγα­πη­μένο νησί της οικο­γέ­νειας ενι­σχύ­θηκε και προ­χώ­ρησε στη συγ­γραφή της συγκε­κρι­μέ­νης εργα­σίας.

«Είναι ένα δώρο από τη δική μου πλευρά, στη Ρόδο, στην ελλη­νική οικο­γέ­νειά μου και τον μπαμπά μου. Το άρθρο αφορά στην Παλιά Πόλη. Το επί­κε­ντρο του άρθρου είναι η εγγραφή της Μεσαιω­νι­κής Πόλης της Ρόδου στη λίστα των Μνη­μείων Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO και οι άϋλες ειδικές αξίες που έχει» υπο­γράμ­μισε η Elisa Fallani.

Όπως δήλωσε η ίδια στον αντι­δή­μαρχο Του­ρι­σμού Κώστα Ταρα­σλιά, αισθά­νε­ται ευγνώ­μων απέ­να­ντι στη Διεύ­θυνση Του­ρι­σμού του Δήμου Ρόδου για την, πριν από δύο χρόνια, βρά­βευση του πατέρα της David και όλης της οικο­γέ­νειας, της μητέρας της Elizabetta και της αδελφής της Elena στο πλαίσιο εκδή­λω­σης απο­νο­μής τιμη­τι­κών δια­κρί­σεων για τους επα­να­λαμ­βα­νό­με­νους του­ρί­στες, τους γνω­στούς repeaters.

Ανα­φε­ρό­μενη δε στον πατέρα της επε­σή­μανε στον αντι­δή­μαρχο:

«Νομίζω ότι ήταν το μέλος της οικο­γέ­νειας που ερω­τεύ­τηκε περισ­σό­τερο τη Ρόδο… μετρούσε τις μέρες για να έλθει στο νησί και να μείνει έναν ολό­κληρο μήνα, συνήθως τον Αύγου­στο. Είχε πολλούς φίλους, ειδικά στο Χαράκι … και με τον Μενέλαο, ήταν πραγ­μα­τικά αδέλφια. Αγαπώ κι εγώ τη Ρόδο, είμαι τόσο ερω­τευ­μένη με το νησί και τους ανθρώ­πους του και είμαι απο­λύ­τως βεβαία ότι αυτό το οφείλω κατά ένα μέρος και στην λατρεία που είχε ο πατέρας μου για τη Ρόδο».

Σε ότι αφορά τώρα την εργασία- έρευνα της σχετικά με την Μεσαιω­νική Πόλη και γενι­κό­τερα με την πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά του νησιού της Ρόδου, η κα Fallani ανα­φέ­ρει σε κάποιο σημείο:

«Η Μεσαιω­νική Πόλη της Ρόδου ανα­γνω­ρί­στηκε από την UNESCO ως Μνημείο Παγκό­σμιας Πολι­τι­στι­κής Κλη­ρο­νο­μιάς σύμφωνα με τα κρι­τή­ρια της Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς ii. iv και v. Ειδι­κό­τερα, το κρι­τή­ριο ii ανα­γνω­ρί­ζει την πολι­τι­στική επιρροή που ασκεί η Ρόδος στη περιοχή της ανα­το­λι­κής Μεσο­γείου στο τέλος του Μεσαί­ωνα, ενώ το κρι­τή­ριο iv επι­κε­ντρώ­νε­ται στο αρχι­τε­κτο­νικό αστικό σύνολο του «Palìa Pòli» (Παλιά Πόλη) και δηλώνει ότι η αλυσίδα της ιστο­ρίας δεν έσπασε το 1523, αλλά συνε­χί­στηκε μέχρι το 1912 με τις προ­σθή­κες πολύ­τι­μων ισλα­μι­κών μνη­μείων, όπως τζαμιά, λουτρά και σπίτια» (Κέντρο Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς της UNESCO). Η περι­γραφή στο κρι­τή­ριο v βασί­ζε­ται στην έννοια της αλλη­λε­πί­δρα­σης μεταξύ του ανθρώ­που και της φύσης που υπο­γραμ­μί­ζει την ανάγκη προ­στα­σίας των δομη­μέ­νων στοι­χείων που χρο­νο­λο­γού­νται πριν από το 1912» ή και σε κάποιο άλλο σημείο ανα­φε­ρό­μενη στο νησί της Ρόδου:

«Η πολι­τι­στική κλη­ρο­νο­μιά – εν προ­κει­μένω η ιστο­ρική αστική κλη­ρο­νο­μιά – απο­τε­λεί­ται από απλούς ανθρώ­πους που προσ­δί­δουν σε αυτές τις περιο­χές το δικό τους σύνολο ξεχω­ρι­στών αξιών (Mitchell N., Rössler M., Tricaud P. 2009, pp. 35-36, 129). Οι κάτοι­κοι είναι πολύ φιλό­ξε­νοι και πάντα πρό­θυ­μοι να σας δείξουν τον γνήσιο τρόπο ζωής τους. Αυτό είναι, βεβαίως, ένα άλλο αόρατο στοι­χείο που ανα­πτύ­χθηκε αυθόρ­μητα μέσω της ιστο­ρίας και που δεν θα εξα­φα­νι­στεί ποτέ. Θα ήταν αόρατο ακόμα και για να είναι μέρος του συστή­μα­τος της Σύμ­βα­σης της UNESCO 1972, αλλά αυτό είναι που κάνει αυτό το νησί γνήσιο, καθαρό, μονα­δικό. Αυτή η πολύ­τιμη άθικτη ιστορία είναι τόσο ισχυρή που ξεπερνά τις συνέ­πειες της παγκο­σμιο­ποί­η­σης».

Elisa Fallani

Διδά­κτωρ Νομικής στο Πανε­πι­στή­μιο της Φλω­ρε­ντίας

Εμπει­ρο­γνώ­μο­νας στη Δια­χεί­ριση και Προ­στα­σία της Παγκό­σμιας Κλη­ρο­νο­μιάς

 

World Heritage Medieval city of Rhodes: Intangible Hidden Preciousness

Rhodes is the largest island and the capital of the Dodecanese, much closer to Turkey than it is to

mainland Greece. The Medieval City of Rhodes is located at the northern part of the island, within a

4 km-long wall. It was inscribed on the UNESCO World Heritage List and therefore declared of

“Outstanding Universal Value” in 1988. Originally separated from the lower town by a fortified wall,

the Old Town was entirely built by the Knights of St John of Jerusalem. They occupied the island

between the 14th and 16th centuries. The Street of the Knights and the Grand Master Palace reflect the

will of the Knights to create an ideal model of a medieval European town. The fortification built by

the Knights enabled the island to resist Turkish attacks until 1522. The island remained under

Ottoman control for almost four centuries, until 1912, when, during the Italian-Turkish war, Rhodes

was occupied by the Italian forces.

When the Turkish authorities settled in the old city, the inhabitants were forced to move to the new

one. Despite the passage of time, local people nowadays still hold resentment from the fact that they

were displaced from their hometown. However, it would be reductive to trace everything back to

these events: different cultures and beliefs have managed to coexist remarkably over time. This long

history of interconnection of cultural heritage represents, nowadays, an added value. The mosques

and the minarets that can be seen as we glimpse along the streets, or simply as we lift our eyes, cannot

go unnoticed to the people who visit Rhodes every year. The Medieval City of Rhodes was recognised

by UNESCO as World Heritage site according to the World Heritage criteria ii; iv and v. In particular,

criterion ii recognises the cultural influence Rhodes exerted on the eastern Mediterranean basin at the

end of the Middle Age, whilst criterion iv focuses on the architectural urban ensemble of the “Palìa

Pòli” (the Old Town) and states that “the chain of history was not broken in 1523 but rather continued

up to 1912 with the additions of valuable Islamic monuments, such as mosques, baths and houses”

(UNESCO World Heritage Centre n.d.). The description in criterion v dwells on the concept of

interaction between man and the natural underlining the need to protect the built-up elements dating

before 1912 which have become vulnerable because of the evolution in living conditions.

The way Italians are welcomed by the inhabitants of the island has no comparison. When Greeks talk

to the Italians it is very common to hear “μία φάτσα μία ράτσα” (“mia phatsa, mia ratsa”, i.e. “one

face, one race)”. In Rhodes, this motto goes beyond: from 1912 until 1943, an Italian Governorate

interrupted four hundred years of Turkish domination. Italy took possession of the Dodecanese as

part of the Peace Treaties that governed the evacuation of the Turkish troops. Road infrastructures

were created, the land registry and the public apparatus – as well as public and private buildings—

were reorganised. The historical heritage enjoyed great respect. This age was also characterised by a

new impetus towards archaeology despite the fact that Italian archaeologists had been present in

Greece since 1884 (the Venus of Milo, the Laocoon, the Nike of Samothrace are attributed to Rhodian

Hellenistic Art). Moreover, stylistic restorations were carried out focusing almost exclusively on

medieval art. Located in front of the Municipality, the miniature copy of the Fontana Grande in

Viterbo represents this middle-age stylistic revival. From here we can see the two columns with the

deer — elegant symbols of the island — and the picturesque sea view in the background.

From what has been said so far, it is clear that Rhodes fully reflects the concept of vital and vibrant

urban heritage as defined by UNESCO. Under the inscription in the UNESCO World Heritage List

we read that the city is “an ensemble of traditional human settlement, characterised by successive and

complex phenomena of acculturation” (UNESCO World Heritage Centre n.d.). Rhodes overflows

with history, art and culture. Different religions (Catholics, Orthodox, Jews, Muslims) have coexisted

peacefully and admirably. Walking on the streets, one can certainly feel this atmosphere which is,

undoubtedly, one of the main factors that characterises the magnificent value of the city itself. But

Rhodes is also something else. Cultural heritage – in this case historic urban heritage – is made of

ordinary people which attach to these areas their own set of distinct values (Mitchell N., Rössler M.,

Tricaud P. 2009, pp 35-36, 129). Sometimes this process happens unconsciously. Probably thanks to

its strategic position between Africa, Europe and Asia, Rhodes is an outstanding home of hospitality.

Inhabitants are very welcoming and always willing to show you their genuine lifestyles. This is,

certainly, another intangible element that developed spontaneously through history and that will never

fade away; it could be much too intangible to be part of the UNESCO 1972 Convention system but

it is what makes this island genuine, pure, unique. This precious intangibility is so powerful that it

goes beyond the consequences of globalisation. It is true, in fact, that today many of the bazaars where

spices used to be sold and laïka (city markets) have become souvenir stores, therefore threatening the

distinctiveness of the city to some extent. However, this multi-ethnic atmosphere as well as the love

for and predisposition to welcome strangers are firm – though slightly intangible – cornerstones that

will strengthen Rhodes’ Outstanding Universal Value forever. At the same time – and we should

never forget – this preciousness needs to be appreciated by everyone while being preserved for future

generations and for the entire humankind.

Elisa Fallani

Doctor in Law at University of Florence

Expert in World Heritage Management and Protection (corsista at Istituto per l’Arte e il Restauro,

Palazzo Spinelli Florence)

Bibliography and Internet sources:

Council of Europe 2005, Convention on the Value of Cultural Heritage for Society (Faro

Convention).

Available at <https://www.coe.int/en/web/culture-and-heritage/faro-convention> (Last access: 22

March 2021)

Mitchell N., Rössler M., Tricaud P. 2009, World Heritage Cultural Landscapes, A Handbook for

Conservation and Management. In: World Heritage Cultural landscapes: A handbook for

conservation and management.

Available at: <https://whc.unesco.org/documents/publi_wh_papers_26_en.pdf> (Last access: 8

March 2021).

Rhodes International Culture & Heritage Society (RICHeS).

Available at <https://www.rhodesriches.org> (Last access: 22 March 2021)

UNESCO 2013, New Life for Historic Cities: the Historic Urban Landscape Approach Explained.

Available at: <https://whc.unesco.org/document/123570> (Last access: 8 March 2021).

UNESCO World Heritage Centre, Medieval City of Rhodes.

Available at: <https://whc.unesco.org/en/list/493/> (Last access: 3 March 2021).