Μόνη διαφορά με την Τουρκία η οριοθέτηση της νησιωτικής υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ

Στην ευνοϊκή τροπή της νομο­λο­γίας του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου της Χάγης και στην ανάγκη επέ­κτα­σης της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης μας στα 12 ν.μ., ανα­φέρ­θηκε ο Προ­κό­πης Παυ­λό­που­λος.

Μιλώ­ντας στην Ειδική Δια­δι­κτυακή Εκδή­λωση που οργά­νωσε η “AHEPA HELLAS”, με θέμα «Το καθε­στώς των Θαλάσ­σιων Ζωνών της Ελλάδας κατά το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασ­σας (Σύμβαση του Montego Bay του 1982)», ο τέως Πρό­ε­δρος της Δημο­κρα­τίας και Επί­τι­μος Καθη­γη­τής της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καπο­δι­στρια­κού Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών κ. Προ­κό­πιος Παυ­λό­που­λος επι­σή­μανε, μεταξύ άλλων, και τα εξής:

«Επα­νεκ­κί­νη­σαν οι Διε­ρευ­νη­τι­κές Επαφές μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας. Οι προ­ο­πτι­κές μιας, οπωσ­δή­ποτε ευκταίας, προόδου ως προς το αντι­κεί­μενό τους εμφα­νί­ζο­νται μάλλον δυσοί­ω­νες, αν ανα­λο­γι­σθεί κανείς την όλη, κατα­δή­λως προ­κλη­τική, στάση της Τουρ­κίας ενα­ντίον της Ελλάδας και της Κύπρου, ιδίως κατά την διάρ­κεια του 2020, με τις χωρίς ίχνος ενδοια­σμού παρα­βιά­σεις, εκ μέρους της, του Διε­θνούς και του Ευρω­παϊ­κού Δικαίου.

Α. Την 7η Δεκεμ­βρίου 2017, υπο­δε­χό­με­νος τον Πρόεδρο της Τουρ­κίας Ταγίπ Ερντο­γάν κατά την τότε επίσημη επί­σκεψή του στην Ελλάδα και στην αρχή, μόλις, των προς αυτόν δηλώ­σεών μου, του διευ­κρί­νισα ότι εμείς, οι Έλληνες, πιστεύ­ουμε πολύ στην παροι­μία, «οι καλοί λογα­ρια­σμοί κάνουν τους καλούς φίλους».

1. Ακο­λού­θως δε κατέ­στησα σαφές ότι η Ελλάδα απορ­ρί­πτει, κατη­γο­ρη­μα­τι­κώς, τις «και­νο­φα­νείς» και κατα­φα­νώς αστή­ρι­κτες, με βάση το Διεθνές Δίκαιο, θέσεις του έναντι της Χώρας μας, ιδίως δε εκείνες περί, δήθεν, ανάγκης «ανα­θε­ώ­ρη­σης» της Συν­θή­κης της Λωζάνης. Ενόψει των ανωτέρω, την ίδια τακτική οφείλει η Ελλάδα να υιο­θε­τή­σει και στο πλαίσιο των τρε­χου­σών Διε­ρευ­νη­τι­κών Επαφών. Το επι­χεί­ρημα αυτό ισχύει a fortiori, αν ανα­λο­γι­σθεί κανείς ότι είναι βέβαιο πως η Τουρκία θα προ­σπα­θή­σει «να χτίσει» υπέρ αυτής επι­χει­ρή­ματα και μόνον από την γενική δια­τύ­πωση περί «Θαλάσ­σιων Ζωνών», η οποία προ­κρί­θηκε για να οριο­θε­τή­σει το πλαίσιο αυτών των Διε­ρευ­νη­τι­κών Επαφών, όπως θα επε­ξη­γη­θεί στην συνέ­χεια. Με άλλες λέξεις, ήδη από αυτή την φάση των Διε­ρευ­νη­τι­κών Επαφών πρέπει να διευ­κρι­νι­σθεί, μ’ εξαι­ρε­τική σαφή­νεια, μεταξύ άλλων, ποια διαφορά υφί­στα­ται μεταξύ Ελλάδας και Τουρ­κίας και, συνα­κό­λουθα, τι είναι εκείνο, το οποίο μπορεί ν’ αχθεί προς εκδί­καση ιδίως ενώπιον του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, αν και εφόσον φθά­σουμε σε αυτό το σημείο.

2. Επι­ση­μαί­νε­ται, ότι πέρα και έξω από την έκβαση των Διε­ρευ­νη­τι­κών Επαφών, και με δεδο­μένη την δια­χρο­νική κακο­πι­στία της Τουρ­κίας και την συνα­κό­λουθα ασύ­στολη παρα­βα­τι­κό­τητά της εις βάρος του Διε­θνούς Δικαίου ως προς τις σχέσεις της με την Ελλάδα -ιδίως δε λαμ­βά­νο­ντας υπόψη τις πρω­το­φα­νείς τουρ­κι­κές προ­κλή­σεις, καθ’ όλη την διάρ­κεια του 2020, καθώς και υπό ποιες συν­θή­κες «σύρθηκε» στο τραπέζι των Διε­ρευ­νη­τι­κών Επαφών- όσο διαρ­κούν οι σχε­τι­κές συζη­τή­σεις πρέπει η Ελλη­νική πλευρά να καθιστά, με κάθε τρόπο και με την μεγα­λύ­τερη δυνατή σαφή­νεια, ευκρινή και τα εξής:

Β. Ο όρος «Θαλάσ­σιες Ζώνες» ουδόλως δια­φο­ρο­ποιεί την σταθερή, μετά το 2004, στάση της Ελλάδας ότι μία, και μόνη, διαφορά υφί­στα­ται προς επίλυση με την Τουρκία: Η οριο­θέ­τηση της νησιω­τι­κής υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

1. Οι ατυχείς δια­τυ­πώ­σεις του Κοινού Ανα­κοι­νω­θέ­ντος της Μαδρί­της, την 8η Ιουνίου 1997 κατά την Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ και ορι­σμέ­νων Συμπε­ρα­σμά­των της Συνόδου του Ευρω­παϊ­κού Συμ­βου­λίου στο Ελσίνκι, την 10η και 11η Δεκεμ­βρίου του 1999, που οδή­γη­σαν στις τουρ­κι­κές «φαντα­σιώ­σεις» περί «γκρίζων ζωνών» στο Αιγαίο απο­τε­λούν για την Ελλάδα, ορι­στι­κώς, παρελ­θόν και ουδεμία συζή­τηση χωρεί επ’ αυτών. Άλλωστε το Πρό­γραμμα «Δίκτυο NATURA 2000» της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης δεν αφήνει κανένα περι­θώ­ριο αμφι­σβή­τη­σης ως προς τα σύνορα και το έδαφος της Ελλάδας και της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης.

2. Επι­πλέον, η τουρ­κική πλευρά οφείλει να γνω­ρί­ζει ότι η Ελλάδα έχει το ανα­φαί­ρετο δικαί­ωμα αμυ­ντι­κής θωρά­κι­σης όλων, ανε­ξαι­ρέ­τως, των Νησιών της στο Αιγαίο, κυρίως κατά τις δια­τά­ξεις του άρθρου 51 του Κατα­στα­τι­κού Χάρτη του ΟΗΕ, λόγω της συνε­χι­ζό­με­νης απειλής και της απειλής χρήσης βίας εκ μέρους της Τουρ­κίας, όσο μάλιστα ισχύει το αυθαί­ρετο «casus belli» και η δράση της «Στρα­τιάς του Αιγαίου». Ενώ μπορεί, οπο­τε­δή­ποτε, να ζητήσει και την συν­δρομή της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης εν προ­κει­μένω, κατ’ εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του άρθρου 42 παρ. 7 της Συν­θή­κης της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης. Επίσης, για την Ελλάδα και την Ευρω­παϊκή Ένωση το λεγό­μενο «τουρ­κο­λι­βυκό μνη­μό­νιο» είναι ανυ­πό­στατο και δεν παράγει έννομα απο­τε­λέ­σματα. Τέλος, η Ελλάδα μπορεί να ζητήσει την ευθεία σύμπραξη, υπέρ αυτής, της Ευρω­παϊ­κής Ένωσης ως προς την οριο­θέ­τηση της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης που της ανα­λο­γεί στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσό­γειο.

Γ. Ενόψει των Δηλώ­σεων του 1994 και του 2015, με βάση τις οποίες η Ελλάδα έχει οριο­θε­τή­σει σαφώς και επα­κρι­βώς την υπο­χρε­ω­τική δικαιο­δο­σία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, ενδε­χό­μενη ενώπιον αυτού κοινή προ­σφυγή Ελλάδας και Τουρ­κίας, ύστερα από το ανα­γκαίο κατά το Διεθνές Δίκαιο συνυ­πο­σχε­τικό, μπορεί να νοηθεί μόνον εφόσον τηρη­θούν και οι ακό­λου­θες, μεταξύ άλλων, προ­ϋ­πο­θέ­σεις:

1. Δεν είναι νομικώς δυνατό -αφού απο­τε­λούν μέρος του «σκληρού πυρήνα» της Εθνικής μας Κυριαρ­χίας -ν’ αχθούν προς επίλυση π.χ. ζητή­ματα σχετικά με το Έδαφος, τον Εναέριο Χώρο και την Αιγια­λί­τιδα Ζώνη. Η Ελλάδα δια­τη­ρεί, στο ακέραιο, το δικαί­ωμά της να επε­κτεί­νει, μονο­με­ρώς και όποτε το κρίνει σκόπιμο, την Αιγια­λί­τιδα Ζώνη της από τα 6 ν.μ. στα 12 ν.μ. Και με βάση την τακτική της Τουρ­κίας είναι σκόπιμο η Ελλάδα να προ­σα­να­το­λί­ζε­ται περισ­σό­τερο προς την προ­ο­πτική πλήρους άσκησης του ως άνω δικαιώ­μα­τός της για την ολο­κλη­ρω­μένη επέ­κταση της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης στα 12 ν.μ., παρά ν’ αγω­νί­ζε­ται μόνο για την άρση του παντε­λώς αυθαί­ρε­του «casus belli» της τουρ­κι­κής Εθνο­συ­νέ­λευ­σης της 8ης Ιουνίου 1995, αμέσως μετά την έναρξη ισχύος του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982.

2. Επο­μέ­νως, κοινή προ­σφυγή Ελλάδας και Τουρ­κίας στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης είναι νοητή και θεσμι­κώς επι­τρε­πτή μόνον ως προς τα κυριαρ­χικά δικαιώ­ματα -άρα όχι προς την Εθνική Κυριαρ­χία κατά τ’ ανωτέρω- επί της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης, με πλήρη επήρεια των Νησιών μας. Στο δε απαι­τού­μενο σε αυτή την περί­πτωση συνυ­πο­σχε­τικό, η Τουρκία οφείλει ν’ ανα­γνω­ρί­σει την ισχύ του συνόλου της προ­α­να­φε­ρό­με­νης Σύμ­βα­σης του Montego Bay του 1982. Πολλώ μάλλον όταν και σήμερα δεσμεύ­ε­ται από την Σύμβαση αυτή, μολο­νότι δεν την έχει επι­κυ­ρώ­σει, αφού παράγει, κατά την πάγια νομο­λο­γία του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης, γενικώς παρα­δε­δεγ­μέ­νους κανόνες του Διε­θνούς Δικαίου, οι οποίοι ισχύουν έναντι πάντων.

Δ. Ως προς την στρα­τη­γική, την οποία πρέπει ν’ ακο­λου­θή­σει η Ελλάδα για την δια­σφά­λιση της «πλήρους επή­ρειας» των Νησιών μας ιδίως κατά την οριο­θέ­τηση της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης, σύμφωνα με τις δια­τά­ξεις του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982, πρέπει να τονι­σθεί ότι οι «οιωνοί» της διε­θνούς νομο­λο­γίας εμφα­νί­ζο­νται σήμερα μάλλον ευνοϊ­κοί υπέρ των Εθνικών μας Θέσεων. Άκρως ενδει­κτική και αντι­προ­σω­πευ­τική είναι η πρό­σφατη απόφαση -της 12ης Ιουλίου 2016- του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου, το οποίο συγκρο­τή­θηκε και επι­λή­φθηκε εν προ­κει­μένω κατά τις δια­τά­ξεις του Παραρ­τή­μα­τος VII της Σύμ­βα­σης του Montego Bay του 1982, στην υπόθεση μεταξύ Φιλιπ­πί­νων και Κίνας για νησιω­τι­κούς σχη­μα­τι­σμούς στην Νότια Σινική Θάλασσα. Ειδι­κό­τερα:

1. Ιδιαί­τερη νομική σημασία έχουν εκείνες οι σκέψεις της από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου, που εμπε­ριέ­χο­νται στα obiter dicta αρ. 473-553 και οι οποίες ανα­δει­κνύ­ουν, σε γενικές γραμμές, μεταξύ άλλων, και τ’ ακό­λουθα:

α) Πριν απ’ όλα οι ως άνω σκέψεις οδηγούν στην «δια­λεύ­κανση» σημα­ντι­κών πτυχών του γράμ­μα­τος και του πνεύ­μα­τος των δια­τά­ξεων του άρθρου 121 του Διε­θνούς Δικαίου της Θάλασ­σας κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982 που, όπως προ­ε­κτέ­θηκε, δεν είναι ιδιαι­τέ­ρως σαφείς. Σπου­δαιό­τερη δε πτυχή είναι εκείνη, η οποία κατα­δει­κνύει, εντός του ρυθ­μι­στι­κού πεδίου των δια­τά­ξεων του κατά τ’ ανωτέρω άρθρου 121, ποιος είναι ο κανόνας και ποια είναι η εξαί­ρεση ως προς την «πλήρη επήρεια» των νησιών για την «παρα­γωγή» Υφα­λο­κρη­πί­δας και Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης. Κάτι που σημαί­νει, αυτο­θρόως, ότι η εξαί­ρεση πρέπει να ερμη­νεύ­ε­ται στενώς και, συνα­κό­λουθα, in dubio, ως προς την in concreto ερμη­νεία, πρέπει να επι­λέ­γε­ται η εφαρ­μογή των δια­τά­ξεων του κανόνα. Συγκε­κρι­μένα, τον κανόνα συνι­στούν οι δια­τά­ξεις της παρ. 1 του άρθρου 121 της Σύμ­βα­σης του Montego Bay του 1982 -οι οποίες ορίζουν ότι νήσος είναι μια δια­μορ­φω­μένη περιοχή ξηράς που περι­βρέ­χε­ται από ύδατα και που βρί­σκε­ται πάνω από την επι­φά­νεια των υδάτων κατά την μέγιστη πλημμυρίδα- σε συν­δυα­σμό με τις δια­τά­ξεις της παρ. 2 του ίδιου άρθρου, οι οποίες ορίζουν ότι, με την εξαί­ρεση των δια­τά­ξεων της παρ. 3, τα νησιά έχουν Αιγια­λί­τιδα Ζώνη, Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη, Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη.

β) Στην συνέ­χεια, οι προ­μνη­μο­νευό­με­νες σκέψεις της από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου δια­κρί­νουν, εμμέσως πλην σαφώς, ως προς τα νησιά την άσκηση «πλήρους Κυριαρ­χίας» από την άσκηση «κυριαρ­χι­κών δικαιω­μά­των». Και με τον τρόπο αυτό, πάντοτε δε στο πλαίσιο της ερμη­νείας κανόνα-εξαίρεσης κατά τα προ­α­να­φε­ρό­μενα, οδη­γού­νται στο συμπέ­ρα­σμα ότι από την μια πλευρά όλα τα νησιά, ανε­ξαι­ρέ­τως, «παρά­γουν» Αιγια­λί­τιδα Ζώνη και Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη. Αντι­θέ­τως -και με βάση τις δια­τά­ξεις της παρ. 3 του ως άνω άρθρου 121, οι οποίες εισά­γουν την κατά τ’ ανωτέρω εξαίρεση- Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη «παρά­γουν» όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως και ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους, τα νησιά, που έχουν τις απαι­τού­με­νες προ­ϋ­πο­θέ­σεις να συντη­ρή­σουν, αυτο­δυ­νά­μως, είτε ανθρώ­πινη ζωή είτε και απλή οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα. Φυσικά, και σύμφωνα με την προ­α­να­φε­ρό­μενη ερμη­νεία κανόνα-εξαίρεσης, η εν προ­κει­μένω αυτο­δύ­ναμη συντή­ρηση «ανθρώ­πι­νης ζωής» ή «οικο­νο­μι­κής δρα­στη­ριό­τη­τας» πρέπει να ερευ­νά­ται, με τρόπο που δεν οδηγεί σε μια μορφή τελικής «εξί­σω­σης» των νησιών με βράχους ή βρα­χο­νη­σί­δες, δηλαδή σε μια μορφή «απο­στέ­ω­σης» της επή­ρειας των νησιών για την «παρα­γωγή» Υφα­λο­κρη­πί­δας και Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης.

2. Υπό τ’ ανωτέρω δεδο­μένα είναι προ­φα­νής η σημασία της κατά τ’ ανωτέρω από­φα­σης της 12ης Ιουλίου 2016 του Διε­θνούς Διαι­τη­τι­κού Δικα­στη­ρίου μεταξύ Φιλιπ­πί­νων και Κίνας, ως προς το νομο­λο­γιακό προη­γού­μενο, το οποίο δημιουρ­γεί υπέρ της Ελλάδας αφενός για το ότι Αιγια­λί­τιδα Ζώνη και Συνο­ρεύ­ουσα Ζώνη έχουν όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως, τα Ελλη­νικά Νησιά. Και, αφε­τέ­ρου, Υφα­λο­κρη­πίδα και Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη «παρά­γουν», κατά την Σύμβαση του Montego Bay του 1982, όλα, ανε­ξαι­ρέ­τως και ανε­ξαρ­τή­τως μεγέ­θους, τα Ελλη­νικά Νησιά -άρα και στο Αιγαίο και στην Ανα­το­λική Μεσόγειο- τα οποία μπορούν, υπό τις ως άνω διευ­κρι­νί­σεις, να συντη­ρή­σουν αυτο­δυ­νά­μως είτε ανθρώ­πινη ζωή είτε και απλή οικο­νο­μική δρα­στη­ριό­τητα.

Τέλος, πρέπει να διευ­κρι­νι­σθεί ότι επειδή η οριο­θέ­τηση της Υφα­λο­κρη­πί­δας και της Απο­κλει­στι­κής Οικο­νο­μι­κής Ζώνης συν­δέ­ο­νται ευθέως με τα όρια της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης -όχι ως προς την αρχή μέτρη­σής τους, δηλαδή ως προς την ακτο­γραμμή, αλλά ως προς την αφε­τη­ρία του πεδίου τους, που είναι το τέλος της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης- η Ελλάδα θα πρέπει να επι­λέ­ξει την οδό της επέ­κτα­σης της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης της στα 12 ν.μ. πριν από κάθε προ­σφυγή στο Διεθνές Δικα­στή­ριο της Χάγης. Ή, του­λά­χι­στον, να δια­σφα­λί­σει στο σχετικό συνυ­πο­σχε­τικό, με πλήρη σαφή­νεια, ότι το οιο­δή­ποτε δεδι­κα­σμένο που θα προ­κύ­ψει από την μετά την προ­σφυγή απόφαση του Διε­θνούς Δικα­στη­ρίου της Χάγης ουδόλως θίγει το δικαί­ωμά της για επέ­κταση της Αιγια­λί­τι­δας Ζώνης της στα 12 ν.μ. Κάτι το οποίο, επι­προ­σθέ­τως, είναι οιονεί «φυσική συνέ­πεια» των προ­μνη­μο­νευό­με­νων δηλώ­σεών της ανα­φο­ρικά με την υπο­χρε­ω­τική δικαιο­δο­σία του Δικα­στη­ρίου τούτου».