Η ιδανική αρχιτεκτονική μιας πόλης με βάση τα αρχαία πρότυπα της Ρόδου, της Μεσσήνης και της Αλεξάνδρειας

Ο αρχι­τέ­κτων και πολε­ο­δό­μος Πολλίων Βιτρού­βιος (80-15 π.Χ.) αφιέ­ρωσε το σύγ­γραμμά του «Περί Αρχι­τε­κτο­νι­κής» στον πρώτο ρωμαίο αυτο­κρά­τορα Οκτα­βιανό Αύγου­στο, νικητή του Αντώ­νιου και της Κλε­ο­πά­τρας στην ιστο­ρική ναυ­μα­χία του 31 π.Χ. στο Ακτιο (δίπλα στη σημε­ρινή Πρέβεζα) και ανα­μορ­φωτή της Ρωμαϊ­κής Αυτο­κρα­το­ρίας. Ο Βιτρού­βιος είχε συμ­βου­λευ­τεί όλα τα σωζό­μενα στην εποχή του συγ­γράμ­ματα ελλήνων φυσικών, αστρο­νό­μων και μαθη­μα­τι­κών και μετέ­φερε τη συσ­σω­ρευ­μένη επι­στη­μο­νική γνώση στα δέκα κεφά­λαια του βιβλίου του.

Σημα­ντικά είναι όσα ανα­φέ­ρει ο ρωμαίος πολε­ο­δό­μος στο πρώτο κεφά­λαιο σχετικά με την επιλογή της θέσης πόλεων. Επι­λέ­γε­ται υγιεινή τοπο­θε­σία σε υψηλή θέση, η οποία δεν καλύ­πτε­ται από ομίχλη ή πάχνη τον χειμώνα και είναι στραμ­μένη όχι προς τις ζεστές ή τις κρύες αλλά προς τις ενδιά­με­σες περιο­χές του ουρανού και δεν γειτ­νιά­ζει με ελώδη εδάφη. Ανθυ­γιει­νές θεωρεί και τις παρα­θα­λάσ­σιες πόλεις εφόσον είναι στραμ­μέ­νες προς τον Νότο ή τη Δύση, γιατί το καλο­καίρι η νότια περιοχή του ουρανού είναι ζεστή το πρωί και το μεση­μέρι, ενώ η δυτική είναι ευχά­ρι­στη το πρωί, αλλά ζεστή το μεση­μέρι και πυρω­μένη το από­γευμα. Κατά την άποψή του, οι συνε­χείς εναλ­λα­γές ζέστης και κρύου προ­ξε­νούν βλάβες στα σώματα των έμβιων όντων, ενώ ανά­λο­γες βλάβες προ­κα­λού­νται όταν με τον άνεμο και την αύρα διεισ­δύει στο σώμα των ανθρώ­πων η ψυχρό­τητα της υγρα­σίας. Οι δρόμοι πρέπει να είναι στραμ­μέ­νοι προς τις περιο­χές των ανέμων έτσι ώστε αυτοί να προ­σκρού­ουν στις γωνίες που σχη­μα­τί­ζουν τα κτίρια των κατοι­κιών για να απω­θού­νται και να δια­σκορ­πί­ζο­νται.

Ανα­πα­ρά­σταση {LF}του χτι­σμέ­νου με το ιππο­δά­μειο σύστημα αρχαίου Πειραιά με τις οχυ­ρώ­σεις του

Γενικά όλα τα δημόσια οικο­δο­μή­ματα μιας αρχαίας πόλης, οι στοές, τα θέατρα, τα στάδια, οι δημό­σιες θέρμες, περιε­λάμ­βα­ναν πίνακες ζωγρα­φι­κής και εκα­το­ντά­δες αγάλ­ματα, επίσης ψηφί­σματα και απο­φά­σεις των εκλεγ­μέ­νων Αρχών για σημα­ντικά θέματα, που γίνο­νταν γνωστά σε όλους τους πολίτες. Χαραγ­μένα μάλιστα τα ψηφί­σματα σε ανθε­κτι­κές στον χρόνο λίθινες στήλες, επι­βιώ­νουν ως τις μέρες μας και μας προ­σφέ­ρουν όχι μόνο τη συγκί­νηση και τη χαρά της πρώτης ανά­γνω­σης του κει­μέ­νου, αλλά και τη γνώση για τα δημόσια και ιδιω­τικά πράγ­ματα αλλά και τις διε­θνείς πολι­τι­κές και εμπο­ρι­κές σχέσεις της πόλης.

Είναι προ­φα­νές ότι ο πολε­ο­δό­μος ανα­φέ­ρε­ται σε πόλεις – πρότυπα, χτι­σμέ­νες με το επι­τυ­χη­μένο ιππο­δά­μειο σύστημα και δοκι­μα­σμένο στον Πειραιά, στη Ρόδο, στην Αλε­ξάν­δρεια, στη Μεσσήνη, πόλεις με άνετους ευρείς δρόμους που σχη­μα­τί­ζουν εσχάρα και ορίζουν τα οικο­δο­μικά τετρά­γωνα, πόλεις βασι­σμέ­νες στις αρχές της δημο­κρα­τίας, της ισο­μοι­ρίας, της ισο­νο­μίας και της ισο­πο­λι­τείας, με γνώμονα πάντα την υγιεινή και ευχά­ρι­στη διαμονή των κατοί­κων τους, οι οποίοι δεν κιν­δυ­νεύ­ουν να χάσουν τα σπίτια τους και να πνιγούν σε περι­πτώ­σεις θυελ­λω­δών ανέμων και βρο­χο­πτώ­σεων ή να καούν ζωντα­νοί έγκλει­στοι στα σπίτια τους από εύφλε­κτα πεύκα που τους περι­βάλ­λουν.

Τα όσα προ­τεί­νει ο αρχι­τέ­κτο­νας πολε­ο­δό­μος Βιτρού­βιος δεν έχουν δυστυ­χώς καμία σχέση με την αυθαί­ρετη, χαώδη και ανε­ξέ­λεγ­κτη δόμηση της νεο­ελ­λη­νι­κής κοι­νω­νίας, δόμηση που πραγ­μα­το­ποιεί­ται κατά κανόνα χωρίς σχε­δια­σμό με τις ευλο­γίες των εκά­στοτε κυβερ­νώ­ντων και την «εισπρα­κτική» τους πολι­τική, δόμηση ακόμα και πολυ­τε­λών κατοι­κιών σε δασικές περιο­χές με τις τρα­γι­κές συνέ­πειες που βιώ­νουμε κάθε χρόνο, θρη­νώ­ντας συχνά και ανυ­πε­ρά­σπι­στα θύματα. Η εκα­τόμβη ανθρώ­πι­νων ζωών οφεί­λε­ται εν πολλοίς και στην ανι­κα­νό­τητα, την ανευ­θυ­νό­τητα και την αναι­σθη­σία των εκά­στοτε ιθυ­νό­ντων.

Μόλυνση των ποταμών

Η κατά­σταση επι­δει­νώ­θηκε δρα­μα­τικά, προ­στέ­θη­καν η εγκλη­μα­τική μόλυνση των ποταμών (όπως της Μαυ­ρο­ζού­με­νας και του Πάμισου στη Μεσ­ση­νία), της θάλασ­σας και της ατμό­σφαι­ρας, η μόλυνση του αέρα, τα ανε­ξέ­λεγ­κτα ντα­μά­ρια, οι ανοι­χτές χωμα­τε­ρές, τα τοξικά από­βλητα, ο Ιλισός και ο Κηφισός που έγιναν υπό­νο­μοι στην Αττική, τα ρεύματα που χτί­στη­καν αυθαί­ρετα, ο Υμηττός που δεν μιλάει πια με κέφι στην κατα­φα­γω­μένη Πεντέλη, η απο­θέ­ωση του αυτο­κι­νή­του και η αυτο­κρα­το­ρία του μπετόν αρμέ. Εξα­κο­λου­θούμε παρα­δό­ξως ορι­σμέ­νοι να ζούμε στην ημιθανή πόλη που λέγεται Αθήνα και να την αγαπάμε μάλιστα. Ζούμε για χρόνια με την ελπίδα και το όνειρο της ανά­καμ­ψης, περι­μέ­νουμε τον «Δήμαρχο Μεσσία» που θα τη σώσει, δημιουρ­γώ­ντας πάρκα, κήπους, παι­δι­κές χαρές, ελεύ­θε­ρες παρα­λίες, φωτι­σμέ­νους και καθα­ρούς δρόμους, που θα γκρε­μί­σει τα αυθαί­ρετα, θα μας απαλ­λά­ξει απ’

τις χωμα­τε­ρές και τα χαί­νο­ντα ντα­μά­ρια, από εναέρια ηλε­κτρο­φόρα καλώδια

που τρί­βο­νται στις κλάρες πεύκων.

Η πρό­κληση που καλεί­ται να αντι­με­τω­πί­σει η ανθρω­πό­τητα σήμερα είναι να κατα­νο­ή­σει ότι ο πλα­νή­της απο­τε­λεί μια ολότητα, να επι­νο­ή­σει στρα­τη­γι­κές που θα απο­τρέ­ψουν την περι­βαλ­λο­ντική και την οικο­νο­μική ταυ­τό­χρονα κατάρ­ρευση, να ανα­πτύ­ξει σχέδιο για τη βιω­σι­μό­τητα του πολι­τι­σμού μας και την πορεία προς ένα αισιό­δοξο μέλλον. Το πρό­βλημα δια­σά­λευ­σης της ευπα­θούς ισορ­ρο­πίας μεταξύ φυσικού και ανθρω­πο­γε­νούς περι­βάλ­λο­ντος με την τερα­τώδη διό­γκωση του δεύ­τε­ρου δεν είναι μόνο ελλη­νικό ή ευρω­παϊκό, είναι παγκό­σμιο και απειλεί την επι­βί­ωση του ίδιου του πλανήτη Γη.

«Οι πελα­τεια­κές σχέσεις από συστά­σεως του ελλη­νι­κού κράτους είναι εκείνες που δια­μόρ­φω­σαν τη βαθύ­τατα πωρω­μένη σχέση του Δημο­σίου με τους πολίτες, οι βρα­χυ­πρό­θε­σμες επι­τυ­χίες κοντό­φθαλ­μων συναλ­λα­γών δια­μόρ­φω­σαν τη μεσο­πρό­θε­σμα απο­κρου­στική εικόνα του Ελληνα ως ανα­κό­λου­θου κατερ­γάρη… Αν επι­μέ­νεις να δια­κη­ρύτ­τεις την αξία της πολι­τι­στι­κής κλη­ρο­νο­μιάς, αν νοιά­ζε­σαι και μάχεσαι με πάθος για την προ­στα­σία του περι­βάλ­λο­ντος και να στιγ­μα­τί­ζεις παρα­βά­τες και κατα­στρο­φείς…, όταν κάνεις πολυ­ε­τείς αγώνες για θέματα που θίγουν συμ­φέ­ρο­ντα, συχνά ενο­χλείς και γίνεσαι στόχος… Ομως, ό,τι και να λέμε, αξίζει να είμαστε Ελληνες, αξίζει ο κόπος, η μάχη με τα προ­βλή­ματα και τα εμπόδια…» (Κώστας Καρράς, «Ημι­τε­λές τοπίο», εκδ. Ωκε­α­νίδα, 2011).

Πηγή: in.gr

Πέτρος Θέμελης

Ο Πέτρος Θέμελης είναι ομό­τι­μος καθη­γη­τής Κλα­σι­κής Αρχαιο­λο­γίας, διευ­θυ­ντής του προ­γράμ­μα­τος ανα­σκα­φής στην αρχαία Μεσσήνη