Η διεθνής επιστημονική κοινότητα υπέρ της κατά νομικό τεκμήριο κοινής ανατροφής του παιδιού και από τους δύο γονείς

Ένα πολύ σπου­δαίο γεγονός συνέβη στη Βοστώνη στα τέλη Μαΐου 20171. Εμπει­ρο­γνώ­μο­νες και μελε­τη­τές της επι­μέ­λειας των παιδιών και του οικο­γε­νεια­κού Δικαίου από όλο τον κόσμο, συμ­με­τεί­χαν σε διήμερο συνέ­δριο σχετικό με τα οφέλη της κοινής επι­μέ­λειας (συνε­πι­μέ­λειας) – ονο­μα­ζό­με­νης επίσης, κοινής φυσικής επι­μέ­λειας, κοινής φρο­ντί­δας, κοινής μέρι­μνας κ.λπ. Οι ειδικοί ήταν διεθνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νοι ακα­δη­μαϊ­κοί και εμπει­ρο­γνώ­μο­νες, εξει­δι­κευ­μέ­νοι στις νομικές και ψυχο­λο­γι­κές επι­πτώ­σεις των ρυθ­μί­σεων επι­μέ­λειας και των σχεδίων ανα­τρο­φής.

Οι διεθνώς ανα­γνω­ρι­σμέ­νοι συμ­με­τέ­χο­ντες κατέ­λη­ξαν σε κοινά απο­δε­κτά συμπε­ρά­σματα παίρ­νο­ντας θέσεις σχετικά αντί­θε­τες με την τρέ­χουσα πρα­κτική. Έτσι, συμ­φώ­νη­σαν ευρέως ότι:

α. η κοινή επι­μέ­λεια θα πρέπει να απο­τε­λεί νομικό τεκ­μή­ριο,

β. κατ’ ελά­χι­στο 35% του χρόνου του παιδιού σε καθη­με­ρι­νό­τητα και δια­κο­πές θα πρέπει να κατα­νέ­με­ται σε κάθε γονέα (δηλ. του­λά­χι­στον 128 δια­νυ­κτε­ρεύ­σεις ανά έτος),

γ. η ύπαρξη σύγκρου­σης μεταξύ γονέων ή ενα­ντί­ω­σης στην κοινή επι­μέ­λεια από ένα γονέα δε θα πρέπει να απο­τε­λεί λόγο για την απο­τροπή ή αντί­κρουσή της,

δ. η επι­στη­μο­νική βιβλιο­γρα­φία είναι υπέρ των δια­νυ­κτε­ρεύ­σεων και με τους δύο γονείς για μικρά παιδιά προ­σχο­λι­κής ηλικίας έπειτα από το δια­ζύ­γιο.

Η κοινή επιμέλεια-ανατροφή ως τεκ­μή­ριο νόμου

Οι περισ­σό­τε­ροι ειδικοί υπο­στή­ρι­ξαν ότι η κοινή επι­μέ­λεια ωφελεί τα παιδιά σε μεγάλο βαθμό, επειδή το να έχουν δύο γονείς που σχε­τί­ζο­νται στην καθη­με­ρινή τους ζωή ήταν πιο ευερ­γε­τικό από το να έχουν μόνο έναν. Στη γλώσσα της θεωρίας της προ­σκόλ­λη­σης, τα παιδιά συνήθως είναι προ­σκολ­λη­μένα και με τους δυο τους γονείς. Τα ευρή­ματα περισ­σο­τέ­ρων από 50 μεμο­νω­μέ­νων μελετών δεί­χνουν ότι τα ίδια τα παιδιά προ­τι­μούν τις ρυθ­μί­σεις κοινής επι­μέ­λειας, οι οποίες τα βοηθούν να τα κατα­φέρ­νουν καλύ­τερα στις προ­κλή­σεις της ζωής σε σχέση με την απο­κλει­στική επι­μέ­λεια. Υπάρ­χουν πει­στικά στοι­χεία ότι, κατά μέσο όρο, τα παιδιά προ­τι­μούν να περνούν ίσο χρόνο και με τους δύο γονείς. Οι διευ­θε­τή­σεις συνε­πι­μέ­λειας έχουν και συμ­βο­λικό βάρος, επειδή επι­κοι­νω­νεί­ται το μήνυμα ότι και οι δύο γονείς έχουν σημασία και ότι τα δικα­στή­ρια θα υπε­ρα­σπί­σουν την αξία και των δύο γονέων. Η νομική αρχή της από κοινού λήψης απο­φά­σεων για τη ζωή του παιδιού επι­κοι­νω­νεί στο παιδί, στον άλλο γονέα, στο σχολείο και στις ιατρι­κές αρχές – στον κόσμο – ότι και οι δύο γονείς έχουν την ευθύνη για τη δια­μόρ­φωση του παιδιού σε ένα λει­τουρ­γικό ενήλικα.

Για όλους τους παρα­πάνω λόγους οι ειδικοί κατέ­λη­ξαν στην θέση ότι η κοινή επι­μέ­λεια θα πρέπει να απο­τε­λεί τεκ­μή­ριο νόμου. Το τεκ­μή­ριο του νόμου είναι μια αξίωση που λαμ­βά­νε­ται από ένα δικα­στή­ριο ως η βάση πάνω στην οποία βγαί­νουν οι απο­φά­σεις. Έτσι, η κοινή επι­μέ­λεια ως τεκ­μή­ριο νόμου εφαρ­μό­ζε­ται ως προ­ε­πι­λεγ­μένη ρύθμιση. Τούτο δεν σημαί­νει πως θα παύσουν να λαμ­βά­νο­νται υπόψη

παρά­γο­ντες που πρέπει να οδη­γή­σουν σε εξαι­ρέ­σεις, όπως είναι ο απτός κίν­δυ­νος για κακο­ποί­ηση ή παρα­μέ­ληση του παιδιού, η απειλή απα­γω­γής κ.ά.

Είναι το υψηλό επίπεδο σύγκρου­σης με αντι­δι­κία μεταξύ των γονέων λόγος απο­κλει­σμού της κοινής επι­μέ­λειας;

Σε πρό­σφατη συγκρι­τική ανάλυση 60 δια­φο­ρε­τι­κών μελετών, από την ερευ­νή­τρια Nielsen (2017)2 φάνηκε τα παιδιά να επω­φε­λού­νται σημα­ντικά από τη συνε­πι­μέ­λεια ακόμη και όταν οι γονείς είχαν υψηλά επίπεδα σύγκρου­σης. Επι­πλέον, διά­φο­ρες στρα­τη­γι­κές (για παρά­δειγμα, συνο­δεία των παιδιών στο σχολείο και παρα­λαβή τους από εκεί, αντί στα σπίτια των γονέων) μπορούν να περιο­ρί­σουν την έκθεση των παιδιών σε συγκρού­σεις. Εξάλλου, από τα ευρή­ματα σε χώρες εφαρ­μο­γής όπως η Σουηδία, όπου η 50-50 κοινή επι­μέ­λεια είναι πλέον ο κανόνας, συνε­πά­γε­ται ότι η κοινή επι­μέ­λεια ωφελεί τα παιδιά ακόμη και όταν ένας από τους γονείς αρχικά αντι­τί­θε­ται στο σχέδιο. Η μονο­με­ρής άρνηση, ως στρα­τη­γικό ζήτημα, δίνει παρά­λογα δύναμη αρνη­σι­κυ­ρίας (βέτο) στον λιγό­τερο συνερ­γά­σιμο γονέα. Αν και η σύγκρουση αντι­με­τω­πί­ζε­ται συχνά απλοϊκά ως φταί­ξιμο και των δύο γονέων, πιο λεπτο­με­ρείς ανα­λύ­σεις δεί­χνουν ότι, στο ένα τρίτο των περι­πτώ­σεων, μόνο ο ένας προ­κα­λεί κυρίως την εχθρό­τητα, ενώ ο άλλος επι­διώ­κει σχετική αρμονία. Οι επαγ­γελ­μα­τίες μπορούν, επο­μέ­νως, να καθο­ρί­σουν εάν η σύγκρουση υπο­κι­νεί­ται μονο­με­ρώς. Τέλος, η στάση ότι η ύπαρξη υψηλών επι­πέ­δων σύγκρου­σης ενδέ­χε­ται να απο­κλεί­σει την κοινή επι­μέ­λεια παρέχει κίνητρο τόσο για υπερ­βολή όσο και για τον πολ­λα­πλα­σια­σμό των συγκρού­σεων. Κατά συνέ­πεια, όταν οι γονείς εκπαι­δεύ­ο­νται από δικα­στή­ρια, δικη­γό­ρους και άλλους επαγ­γελ­μα­τίες στο ότι η κοινή επι­μέ­λεια είναι ωφέλιμη και εξι­σορ­ρο­πη­τική, η αντί­θεσή τους σε σχέση με τα παιδιά συχνά εξα­φα­νί­ζε­ται.

Οι ειδικοί της επι­τρο­πής, ιδιαί­τερα εκείνοι που διε­νερ­γούν αξιο­λο­γή­σεις επι­μέ­λειας, σημεί­ω­σαν ότι κάποιοι γονείς ενδε­χο­μέ­νως να υπο­δαυ­λί­ζουν τη διαμάχη παιδιού-γονέα, δια­τα­ράσ­σο­ντας τις σχέσεις των παιδιών με ένα, κατά τ’ άλλα, άξιο και άμεμπτο γονέα. Η κοινή επι­μέ­λεια τείνει να προ­λαμ­βά­νει την απο­ξέ­νωση, ενώ επίσης όταν υπάρχει, προ­σπά­θειες ενο­ποί­η­σης με τον απορ­ρι­φθέ­ντα γονέα είναι σημα­ντι­κές για την προ­ώ­θηση της ευη­με­ρίας του παιδιού.

Το πεδίο της ανα­τρο­φής των παιδιών έπειτα από ένα δια­ζύ­γιο μετα­βάλ­λε­ται γοργά. Οι πατέρες περι­γρά­φο­νται πλέον σε πολλές πολι­τι­σμι­κές απει­κο­νί­σεις τόσο διεθνώς όσο και στη χώρα μας, ως στορ­γι­κοί και ωφέ­λι­μοι στα παιδιά σε αντί­θεση με τη προη­γού­μενη εικόνα τους ως αδέξιοι, ανί­κα­νοι, αδιά­φο­ροι και πιθανώς επι­κίν­δυ­νοι. Δεν είναι, λοιπόν, περί­εργο ότι οι ΗΠΑ καθώς και οι Ευρωπαïκές και άλλες χώρες υιο­θε­τούν ταχέως την κοινή επι­μέ­λεια ως προ­ε­πι­λεγ­μένη ρύθμιση μετά από ένα χωρισμό, ενώ καμία δεν κινεί­ται στην αντί­θετη κατεύ­θυνση. Οι πολίτες παγκο­σμίως απο­δέ­χο­νται τις ρυθ­μί­σεις κοινής επι­μέ­λειας με συντρι­πτι­κές πλειο­ψη­φίες και είναι επι­κρι­τι­κοί με τις τρέ­χου­σες πολι­τι­κές των δικα­στη­ρίων προς το αντί­θετο, όπως πρό­σφατη δημο­σκό­πηση έδειξε και στην Ελλάδα3. Η επι­τροπή του συνε­δρίου, συνεπώς, συνό­ψισε στο σήμερα αυτό που θα είναι η κανο­νι­στική πρα­κτική του αύριο, προς το συμ­φέ­ρον των αυρια­νών οικο­γε­νειών και παιδιών.

Οι ρυθ­μί­σεις συνε­πι­μέ­λειας σημα­το­δο­τούν ότι και οι δύο γονείς έχουν σημασία, και οι δύο δια­τη­ρούν τους γονι­κούς ρόλους και τις ευθύνες τους, ότι και οι δύο είναι απα­ραί­τη­τοι για την ευη­με­ρία του παιδιού και ότι κανένας δεν πρέπει να απορ­ρι­φθεί ή να μειωθεί σε δευ­τε­ρεύ­ο­ντα ή καθαρά οικο­νο­μικό ρόλο, και τούτο επι­βάλ­λε­ται από το πραγ­μα­τικό συμ­φέ­ρον του παιδιού.

«Ενεργοί Μπα­μπά­δες για τα Δικαιώ­ματα του Παιδιού ΑΜΚΕ» 1 https://www.energoimpampades.gr/apopseis-12-eidikon/

2. https://www.energoimpampades.gr/diethni-meletes/

3 https://www.energoimpampades.gr/wp-content/uploads/2020/10/Results_Pie.pdf

Πηγή: energoimpampades.gr