Έρευνα ΑΠΘ : Πώς λειτούργησε το εκπαιδευτικό σύστημα στην καραντίνα-Αποκαρδιωτικά τα συμπεράσματα

Κατα­πιε­στική ή όχι, αιφ­νί­δια ή τρο­μα­κτική, η περί­ο­δος της καρα­ντί­νας και το χρονικό διά­στημα που ακο­λού­θησε έφεραν εκ νέου μπροστά μας την εικόνα ενός εκπαι­δευ­τι­κού συστή­μα­τος που νοσεί: ανα­χρο­νι­στι­κές εκπαι­δευ­τι­κές πρα­κτι­κές, ανύ­παρ­κτη ψηφιακή κουλ­τούρα ή υποδομή, χαμηλά εκπαι­δευ­τικά απο­τε­λέ­σματα, μεγάλα ποσοστά απο­τυ­χίας στο επόμενο «βήμα» της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης.

Τα συμπε­ρά­σματα προφανή. Τα εκπαι­δευ­τικά συστή­ματα που άντεξαν ανά την υφήλιο την περίοδο της παν­δη­μίας, ήταν εκείνα που είχαν πίσω τους θεμέλια, μελέτη και υπομονή. Το ελλη­νικό εκπαι­δευ­τικό σύστημα δεν ήταν ανάμεσα σε αυτά. Κι αυτό γιατί τα τελευ­ταία σαράντα χρόνια ταλα­νί­ζε­ται μεταξύ πολι­τι­κών που φέρνουν το «καράβι» της εκπαί­δευ­σης από το ένα άκρο μιας φουρ­του­νια­σμέ­νης θάλασ­σας στο άλλο.

Η πανελ­λα­δική έρευνα που έκανε μια ομάδα γλωσ­σο­λό­γων από το Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης (ΑΠΘ) με το Κέντρο Ελλη­νι­κής Γλώσσας στους μαθητές σχο­λείων την περίοδο της καρα­ντί­νας κατα­λή­γει στα ίδια απο­καρ­διω­τικά συμπε­ρά­σματα: Η συντρι­πτική πλειο­νό­τητα των παιδιών που πέρασαν από τα προ­γράμ­ματα της τηλεκ­παί­δευ­σης την περίοδο της καρα­ντί­νας απά­ντη­σαν ότι σπάνια αυτή την περίοδο συνερ­γά­στη­καν στα μαθή­ματά τους. Κυρίως παρα­κο­λου­θού­σαν. Παρα­κο­λού­θηση και άγχος για την κάλυψη της ύλης. Τους άρεσε; Πιθα­νό­τατα όχι. Ο μαγικός κόσμος του Δια­δι­κτύου που δια­περνά καθη­με­ρινά ολό­κληρη τη ζωή τους, στην περί­πτωση της εκπαί­δευ­σης θάμπωσε και κούρασε. 

Τι λένε οι διε­θνείς πρα­κτι­κές

Η κυρία Mary Kalatzis, ελλη­νίδα επι­στή­μο­νας, πρώην κοσμή­το­ρας στη σχολή εκπαί­δευ­σης του Πανε­πι­στη­μίου του Ιλινόις των ΗΠΑ και καθη­γή­τρια εκπαι­δευ­τι­κής πολι­τι­κής, συγ­γρα­φέας και σύμ­βου­λος για θέματα εκπαί­δευ­σης, μιλώ­ντας στο «Βήμα» δια­πι­στώ­νει και εξηγεί τα μεγάλα προ­βλή­ματα των εκπαι­δευ­τι­κών συστη­μά­των που «έμειναν πίσω» την περίοδο της παν­δη­μίας. Με πολι­τι­κούς αλλά και επι­στή­μο­νες διεθνώς να θεωρούν τον τρόπο που πρέπει να αντι­με­τω­πί­σουν πλέον οι κυβερ­νή­σεις τους νέους ως το δεύτερο μεγα­λύ­τερο θέμα προς συζή­τηση μετά την οικο­νο­μία, οι συμ­βου­λές της απο­κτούν ιδιαί­τερη σημασία. Οπως εξηγεί, ο τρόπος με τον οποίο προ­χώ­ρη­σαν το προη­γού­μενο χρονικό διά­στημα τα εκπαι­δευ­τικά συστή­ματα με τις δια­λέ­ξεις καθη­γη­τών από έδρας, οι οποίες άλλους μαθητές κάνουν να βαρε­θούν και άλλους απλά να μπερ­δευ­τούν, ανήκει στο παρελ­θόν. Οι μαθητές δεν είναι πλέον «κατα­να­λω­τές γνώσης» αλλά «παρα­γω­γοί γνώσης» και ως τέτοιοι πρέπει να αντι­με­τω­πί­ζο­νται και να καθο­δη­γού­νται.

Και κατα­θέ­τει μερικές απλές «εντολές» προς δασκά­λους και καθη­γη­τές, με το δεδο­μένο δε ότι οι «ηλε­κτρο­νι­κές τάξεις» μπορεί το επόμενο χρονικό διά­στημα να επε­κτα­θούν:

-Τέλος τα τεστ, ας υπο­δε­χθούμε την έννοια «αξιο­λό­γηση» των γνώσεων των νέων.

-Οι μαθητές σήμερα δεν είναι κατα­να­λω­τές γνώσης, αλλά παρά­γουν οι ίδιοι τη γνώση. Αντί να τους πείτε «δια­βά­στε το κεφά­λαιο 7», πείτε τους: «Γράψτε το κεφά­λαιο 7»!

-Οι παρα­δο­σια­κές αρχι­τε­κτο­νι­κές εκπαί­δευ­σης που ήθελαν τους μαθητές και τις μαθή­τριες «φυλα­κι­σμέ­νους» στον χώρο και στον χρόνο, στους τέσ­σε­ρις τείχους μιας τάξης και τα ασφυ­κτικά χρο­νο­δια­γράμ­ματα έχουν τελειώ­σει. Την περίοδο της παν­δη­μίας η μάθηση ήταν «παντα­χού παρούσα». Κατ’ επέ­κταση, μαθητές και εκπαι­δευ­τι­κοί γυρί­ζο­ντας στις τάξεις τους, έχοντας μάθει νέους τρόπους, θα πρέπει να είναι έτοιμοι για τη δική τους «επα­νά­σταση».

-Πετάξτε τις φρικτές σκα­να­ρι­σμέ­νες σελίδες βιβλίων και τα φύλλα εργα­σίας! Υπάρχει άφθονο υπέροχο περιε­χό­μενο στον Ιστό. Μπο­ρείτε να δείξετε τους μαθητές σε αυτό ή, ακόμη καλύ­τερα, να τους βρείτε, καθώς μαθαί­νουν να δια­κρί­νουν καλές πηγές από το κακό. Η δουλειά του δασκά­λου είναι η επι­μέ­λεια περιε­χο­μέ­νου, όχι η παρά­δοση περιε­χο­μέ­νου, και οι μαθητές μπορούν επίσης να συμ­με­τά­σχουν στην επι­μέ­λεια.

-Εγκαταλείψτε τις «θανα­τη­φό­ρες» δια­λέ­ξεις μέσω Δια­δι­κτύου και χρη­σι­μο­ποιώ­ντας προ­σε­κτικά τις δυνα­τό­τη­τες που δίνει η τεχνο­λο­γία «ανοίξτε συζή­τηση». Η συνε­δρί­αση σε τάξεις και η ακρόαση των καθη­γη­τών, πριν διά ζώσης και στη διάρ­κεια της καρα­ντί­νας σε βίντεο, ήταν πάντα ένα παρά­λογα χαμηλών προ­δια­γρα­φών γνω­στικό φορτίο για τους σημε­ρι­νούς μαθητές που έχουν πλέον όλοι δικές τους ηλε­κτρο­νι­κές συσκευές, ερευ­νούν, έχουν άποψη και πλη­ρο­φο­ρίες και χρειά­ζο­νται απλά καθο­δή­γηση. Χρη­σι­μο­ποι­ή­στε video αλλά σπάστε το σε μικρά μέρη και απο­δε­χθείτε ότι ο έλεγχος έχει παρα­χω­ρη­θεί στους μαθητές για την ακρόαση.

-Επιλέξτε δια­δι­κτυακά φόρουμ συζη­τή­σεων μεταξύ των εμπλε­κο­μέ­νων στο μάθημα.

-Η ισχύς στην ομάδα: Στις ηλε­κτρο­νι­κές τάξεις ο κλα­σι­κός τρόπος διδα­σκα­λίας είναι η παρά­δοση, παρα­κο­λού­θηση βίντεο, μελέτη κει­μέ­νου, τεστ. Αυτή ακριβώς είναι η συνταγή της κοι­νω­νι­κής απο­μό­νω­σης. Αντί να έχετε τους μαθητές να ανη­συ­χούν για τα τεστ, αν θα γίνουν αντι­γρα­φές ή αν διά­βα­σαν καλά, βάλτε τους να δου­λέ­ψουν μαζί, σε ομάδες, σε κοινά projects.

Τι έδειξε η έρευνα στα σχολεία

Με φορέα το Κέντρο Ελλη­νι­κής Γλώσσας και το Αρι­στο­τέ­λειο Πανε­πι­στή­μιο Θεσ­σα­λο­νί­κης, σε ένα δείγμα 912 μαθητών (17,4% μαθητές Ε’ – Στ΄ Δημο­τι­κού, 49,8% μαθητές Γυμνα­σίου, 32,8% μαθητές Λυκείου), από τους οποίους το 45,5% προ­ερ­χό­ταν από επαρ­χια­κές περιο­χές, το 25,4% από μικρή πόλη, 29,1% από μεγάλη πόλη και ερευ­νη­τική ομάδα τον κ. Δημήτρη Κου­τσο­γιάννη, ειδι­κευ­μένο επι­στή­μονα στην εκπαι­δευ­τική γλωσ­σο­λο­γία και στην αξιο­ποί­ηση των ψηφια­κών μέσων στην εκπαί­δευση και ερευ­νη­τές τους Σταυ­ρούλα Αντω­νο­πού­λου και Αντώνη Κων­στα­ντι­νίδη, προ­έ­κυ­ψαν τα παρα­κάτω: Η πλειο­νό­τητα των ερω­τη­θέ­ντων δήλωσε ότι έχει σταθερή σύνδεση στο Δια­δί­κτυο (91,7%), προ­σω­πικό κινητό τηλέφωνο-smartphone (87,9%). Ωστόσο, μόνο το 39,4% κατέχει προ­σω­πικό υπο­λο­γι­στή, καθώς η πλειο­νό­τητα των μαθητών (65%) χρη­σι­μο­ποιεί κάποιον κοι­νό­χρη­στο υπο­λο­γι­στή που βρί­σκε­ται στο σπίτι. Βρέθηκε ένα 9% που δεν έχει καθόλου υπο­λο­γι­στή στο σπίτι (ούτε προ­σω­πικό ούτε κοι­νό­χρη­στο).

Το 65,1% ανα­φέ­ρει πως χρη­σι­μο­ποί­ησε το προ­σω­πικό smartphone για να έχει πρό­σβαση στα εξ απο­στά­σεως μαθή­ματα, το 47% κάποιον κοι­νό­χρη­στο υπο­λο­γι­στή και το 33,1% έναν προ­σω­πικό υπο­λο­γι­στή. Οι μαθητές απά­ντη­σαν πως παρα­κο­λού­θη­σαν εξ απο­στά­σεως σε ένα αρκετά μεγάλο ποσοστό (76,4%) φιλο­λο­γικά μαθή­ματα, 61,3% φυσικές επι­στή­μες, 55,8% Μαθη­μα­τικά, 51,2% Ιστορία. Πιο υψηλά είναι τα ποσοστά των μαθητών που απά­ντη­σαν ότι παρα­κο­λού­θη­σαν ασύγ­χρονα εξ απο­στά­σεως φιλο­λο­γικά μαθή­ματα (84,5%), 73,5% φυσικές επι­στή­μες, 70,9% Μαθη­μα­τικά, 67% Ιστορία.

Ενα μεγάλο ποσοστό ανα­φέ­ρει πως τους έλειψαν οι φίλοι τους και ένα 30% ανα­φέ­ρει στοι­χεία που έχουν να κάνουν με τη σχολική ζωή. Παρότι ανα­φέ­ρο­νται διάφορα στοι­χεία για τη ζωή κατά τη διάρ­κεια της καρα­ντί­νας που άρεσαν στα παιδιά, ένα 32% ανα­φέ­ρει την ξεκού­ραση και τον επι­πλέον ύπνο, ένα 21,3% την ύπαρξη ελεύ­θε­ρου χρόνου, το 20,4% ανα­φέ­ρει διάφορα στοι­χεία που σχε­τί­ζο­νται με το σχολείο (π.χ. είχαν χρόνο να δια­βά­σουν για τις Πανελ­λα­δι­κές ή δεν ήταν υπο­χρε­ω­τική η παρα­κο­λού­θηση των μαθη­μά­των και δεν υπήρχαν απου­σίες), το 16,5% η δυνα­τό­τητα να ασχο­λη­θούν με διά­φο­ρες δρα­στη­ριό­τη­τες εντός του σπιτιού ή γενι­κό­τερα με τον εαυτό τους, ένα 9,9% ανα­φέ­ρει ως θετικό το γεγονός ότι πέρασαν περισ­σό­τερο χρόνο με την οικο­γέ­νειά τους και ένα 8,9% ανα­φέ­ρει στοι­χεία που σχε­τί­ζο­νται με την ψυχο­λο­γία τους, κυρίως με την έλλειψη άγχους.