DW: Οδηγούνται σε πόλεμο Ελλάδα και Τουρκία;

Είναι απο­φα­σι­σμέ­νος ο πρό­ε­δρος Ερντο­γάν για μια στρα­τιω­τική σύρραξη στο Αιγαίο; Πως θα μπο­ρού­σαν να διευ­θε­τη­θούν οι δια­φο­ρές. Ο ρόλος του Βερο­λί­νου. Συνέ­ντευξη με τον γερμανό ειδή­μονα Γκύντερ Ζόιφερτ.

H κατά­σταση στην ανα­το­λική Μεσό­γειο επι­δει­νώ­θηκε τις τελευ­ταίες ημέρες επι­κίν­δυνα. Η Τουρκία επι­μέ­νει ότι το ερευ­νη­τικό πλοίο «Ορούτς Ρέις» θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει γεω­τρή­σεις κοντά στο Καστε­λό­ριζο. Η ελλη­νική κυβέρ­νηση καθιστά σαφές πως δεν πρό­κει­ται να ανεχτεί τουρ­κι­κές γεω­τρή­σεις σε θαλάσ­σιες εκτά­σεις της ελλη­νι­κής επι­κρά­τειας. Ο Γκύντερ Σόιφερτ, επι­κε­φα­λής του Κέντρου Εφαρ­μο­σμέ­νων Τουρ­κι­κών Σπουδών (CAST) που υπά­γε­ται στο Ίδρυμα Επι­στήμη και Πολι­τική (SWP) του Βερο­λί­νου απαντά σε ερω­τή­σεις της Deutsche Welle.

Deutsche Welle: Σύμφωνα με ρεπορ­τάζ γερ­μα­νι­κής εφη­με­ρί­δας, χάρη στην παρέμ­βαση της γερ­μα­νί­δας καγκε­λα­ρίου Άνγκελα Μέρκελ απο­φεύ­χθηκε την Τρίτη θερμό επει­σό­διο στο Αιγαίο. Οι ένοπλες δυνά­μεις των δύο χωρών παρα­μέ­νουν όμως σε αυξη­μένη ετοι­μό­τητα. Είναι ο τούρκος πρό­ε­δρος Ερντο­γάν πράγ­ματι δια­τε­θει­μέ­νος να ανα­λά­βει το ρίσκο ενός πολέμου με την Ελλάδα;

Ο Γκύντερ Σόιφερτ έχει διδάξει σε πανε­πι­στή­μια στην Κων­στα­ντι­νού­πολη, τη Λευ­κω­σία και τη Λοζάνη

Γκύντερ Σοιφερτ: Το θεωρώ δεδο­μένο ότι ο κ. Ερντο­γάν θα συνε­χί­σει την πολι­τική της στρα­τιω­τι­κής «μπηχτής». Όπως δεν ανα­γνω­ρί­ζει την Απο­κλει­στική Οικο­νο­μική Ζώνη (ΑΟΖ) της Κύπρου και έχει δώσει εντολή για γεω­τρή­σεις, δεν ανα­γνω­ρί­ζει και την ελλη­νική ΑΟΖ. Το πιθα­νό­τερο είναι να δώσει στο εγγύς μέλλον εντολή για γεω­τρή­σεις. Το ερώτημα αν αυτό οδη­γή­σει σε πόλεμο θα εξαρ­τη­θεί από το πώς θα συμπε­ρι­φερ­θεί η Ελλάδα: θα προ­τεί­νει στην Τουρκία δια­πραγ­μα­τεύ­σεις ή όχι. Επίσης, θα εξαρ­τη­θεί από τη στάση που θα τηρή­σουν η ΕΕ και πριν απ’ όλα οι ΗΠΑ. Εξάλλου, η Ελλάδα και η Τουρκία είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Οι μεγάλες χώρες του ΝΑΤΟ θα πρέπει να παρέμ­βουν δια­με­σο­λα­βη­τικά.

Ωστόσο, μέχρι στιγμής οι ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ σχεδόν απο­φεύ­γουν να εμπλα­κούν στη διένεξη, ενώ η ΕΕ αρκεί­ται στο να κάνει δηλώ­σεις.

Η ΕΕ έχει μεν απει­λή­σει με περαι­τέρω κυρώ­σεις, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει συμβεί τίποτα. Ο επι­κε­φα­λής της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής της ΕΕ Ζοζέπ Μπορέλ  προ­τρέ­πει και τις δύο πλευρές να ξεκι­νή­σουν δια­πραγ­μα­τεύ­σεις. Υπάρ­χουν όντως πολλά ζητή­ματα να συζη­τη­θούν. Προς το παρόν, τόσο η Τουρκία όσο και η Ελλάδα έχουν μαξι­μα­λι­στι­κές θέσεις. Σύμφωνα με τη Διεθνή Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασ­σας, η Αθήνα διεκ­δι­κεί ακόμη και για μικρά νησιά υφα­λο­κρη­πίδα. Για παρά­δειγμα για το Καστε­λό­ριζο, το οποίο βρί­σκε­ται μπροστά από τις ακτές της Τουρ­κίας. Κατά την ελλη­νική θεώρηση, η Τουρκία δικαιού­ται μόνο μια μικρή ΑΟΖ, παρ΄ ότι η ακτο­γραμμή της είναι μεγα­λύ­τερη. Η Άγκυρα, από την άλλη πλευρά, υπο­στη­ρί­ζει ότι τα νησιά γενικά δεν έχουν υφα­λο­κρη­πίδα και επο­μέ­νως δεν μπορούν να διεκ­δι­κή­σουν ΑΟΖ. Ο μόνος τρόπος για να βγουν από αυτό το αδιέ­ξοδο είναι δια­πραγ­μα­τεύ­σεις.

Το ρωσικό πυραυ­λικό αμυ­ντικό σύστημα S-400 στην Τουρκία δημιουρ­γεί πονο­κέ­φαλο στην Ουά­σιγ­κτον

Οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες πάλι βρί­σκο­νται σε δύσκολη θέση. Από τη μία πλευρά, έχουν αρκετά προ­βλή­ματα με την Τουρκία – απλώς σκε­φτείτε την αγορά του ρωσικού πυραυ­λι­κού αμυ­ντι­κού συστή­μα­τος S-400. Από την άλλη πλευρά, οι ΗΠΑ προ­σπα­θούν να περιο­ρί­σουν με τη βοήθεια της Τουρ­κίας την επιρροή της Ρωσίας στην Α. Μεσό­γειο όπως και στη Λιβύη. Η Ουά­σιγ­κτον δεν έχει ακόμη απο­φα­σί­σει αν θα πρέπει κατά κύριο να τοπο­θε­τη­θεί ενα­ντίον της Ρωσίας ή κυρίως να «συμ­μορ­φώ­σει» την Τουρκία. Ο Ερντο­γάν εκμε­ταλ­λεύ­ε­ται την αμε­ρι­κα­νική ταλά­ντευση κατά κόρον, όπως επίσης και την ανα­πο­φα­σι­στι­κό­τητα της ΕΕ.

Αυτό το εξάμηνο η Γερ­μα­νία ασκεί την προ­ε­δρία της ΕΕ. Η καγκε­λά­ριος Μέρκελ δήλωσε από την αρχή πως θα επι­διώ­ξει να ανα­πτύ­ξει η ΕΕ μια «συνε­κτική στρα­τη­γική» για την Τουρκία. Κατά πόσο εξα­κο­λου­θεί να είναι εφικτός αυτός το στόχος μετά τις τελευ­ταίες εξε­λί­ξεις;

Γίνεται όλο πιο δύσκολο. Η ΕΕ είχε στην πραγ­μα­τι­κό­τητα ένα καλό πλαίσιο για μια πολι­τική γραμμή έναντι της Τουρ­κίας: τη δια­δι­κα­σία ένταξης της Τουρ­κίας στην ΕΕ. Δεδο­μέ­νου ότι ήταν πολύ έντονα κανο­νι­στική, δηλαδή απαι­τούσε την εφαρ­μογή δημο­κρα­τι­κών μεταρ­ρυθ­μί­σεων στην Τουρκία, όλες οι χώρες της ΕΕ μπο­ρού­σαν να την απο­δε­χτούν. Η δια­δι­κα­σία αυτή απέτυχε λόγω των πολι­τι­κών της Τουρ­κίας και της στάσης της ΕΕ. Στο προ­σκή­νιο βρί­σκο­νται τώρα πολλά μεμο­νω­μένα ζητή­ματα – το προ­σφυ­γικό, η ενερ­γειακή πολι­τική, ο ρόλος της Τουρ­κίας στη Συρία και τη Λιβύη. Για κάθε ένα από αυτά τα θέματα η κάθε χώρα της ΕΕ έχει μια δια­φο­ρε­τική θέση – ανάλογα με τα συμ­φέ­ρο­ντά της. Η παγίωση της εντα­ξια­κής δια­δι­κα­σίας ανέ­δειξε τα εκά­στοτε εθνικά συμ­φέ­ρο­ντα των κρατών-μελών της ΕΕ έναντι της Τουρ­κίας. Αυτό καθιστά ακόμη πιο δύσκολη την ανα­ζή­τηση μιας ενιαίας πολι­τι­κής γραμμής απέ­να­ντι στην Τουρκία. Μια κοινή στρα­τη­γική είναι όμως πιο σημα­ντική από ποτέ γιατί η Τουρκία γίνεται όλο και πιο επι­θε­τική: για παρά­δειγμα, χρη­σι­μο­ποιεί πρό­σφυ­γες ως όπλο και παρα­βιά­ζει την ΑΟΖ μελών της ΕΕ.

Πριν από 26 χρόνια, χάρη στον τότε Πρόεδρο των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, απο­τρά­πηκε την τελευ­ταία στιγμή μια ένοπλη σύγκρουση Τουρκίας-Ελλάδας, λόγω του ακα­τοί­κη­του νησιού Ίμια που έχει έκταση τεσ­σά­ρων στρεμ­μά­των. Την Τρίτη το από­γευμα, η Καγκε­λά­ριος Μέρκελ έπεισε τον πρόεδρο Ερντο­γάν να απο­φύ­γει μια στρα­τιω­τική κλι­μά­κωση. Ανα­λαμ­βά­νει η Γερ­μα­νία ένα νέο ρόλο;

Ενδε­χο­μέ­νως, ναι. Οι Ηνω­μέ­νες Πολι­τείες εστιά­ζουν όλο και περισ­σό­τερο το ενδια­φέ­ρον τους σε άλλες περιο­χές του κόσμου, ιδίως στον Ειρη­νικό και τη διένεξη με την Κίνα. Επίσης, η ΕΕ δεν είναι σε θέση να ανα­πτύ­ξει κοινές θέσεις εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής. Αυτό ισχύει ιδίως για την Α. Μεσό­γειο και τις σχέσεις με την Τουρκία. Ήταν κυρίως η Γερ­μα­νία που τελικά ανέλαβε την ευθύνη για τη σύναψη της συμ­φω­νίας για το προ­σφυ­γικό με την Τουρκία. Σε μια διαι­ρε­μένη ΕΕ, η Γερ­μα­νία πρέπει να ηγηθεί, αν και κατά τη γνώμη μου η γερ­μα­νική κυβέρ­νηση δεν θα το έκανε ευχα­ρί­στως. Προτιμά να είναι ενταγ­μένη στην ΕΕ παρά να ηγηθεί. Πιστεύω όμως ότι η Γερ­μα­νία δεν έχει άλλη επιλογή από το να ανα­λά­βει δράση.

Ο Ερντο­γάν θέλει να δώσει τέλος στην Τουρκία του Κεμάλ Ατα­τούρκ

Σύμφωνα με δημο­σιεύ­ματα, το τουρ­κικό ερευ­νη­τικό πλοίο «Ορούτς Ρέις» θα εγκα­τα­λεί­ψει την Παρα­σκευή το λιμάνι της Αττά­λειας για να ταξι­δέ­ψει στα ελλη­νικά ύδατα κοντά στο νησί Καστε­λό­ριζο, όπου πρό­κει­ται να ξεκι­νή­σει με τις γεω­τρή­σεις. Την ίδια ημέρα, θα πραγ­μα­το­ποι­η­θεί και η πρώτη μου­σουλ­μα­νική θρη­σκευ­τική τελετή από τότε που μετα­τρά­πηκε η Αγία Σοφία σε τζαμί. Είναι επίσης η ημέρα της επε­τείου της Συν­θή­κης της Λωζάνης, η οποία υπε­γράφη στις 24 Ιουλίου 1923, και καθο­ρί­ζει έκτοτε τα ελλη­νο­τουρ­κικά σύνορα. Είναι τυχαίο ότι αυτές οι ημε­ρο­μη­νίες συμπί­πτουν;

Δεν είναι τυχαίο. Η πολι­τική του κ. Ερντο­γάν στο­χεύει στη δημιουρ­γία μιας μεγάλης Τουρ­κίας. Δεν πρό­κει­ται για την Τουρκία του Κεμάλ Ατα­τούρκ που είχε σημείο προ­σα­να­το­λι­σμού τη Δύση, αλλά για μια Τουρκία που επι­κα­λεί­ται την ιστορία και το αυτο­κρα­το­ρικό μεγα­λείο της Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας: είμαστε η νέα δύναμη στην περιοχή, γεμί­ζουμε το κενό ισχύος που δημιουρ­γή­θηκε με την από­συρση των ΗΠΑ και την αδυ­να­μία της ΕΕ, και, εκπρο­σω­πούμε τα συμ­φέ­ρο­ντα των σου­νι­τών μου­σουλ­μά­νων στη Μέση Ανατολή. Οι πρα­κτι­κές συνέ­πειες αυτής της πολι­τι­κής είναι ο περαι­τέρω εξο­πλι­σμός του τουρ­κι­κού στρατού και η στρα­τιω­τι­κο­ποί­ηση της εξω­τε­ρι­κής πολι­τι­κής στην Α. Μεσό­γειο. Αυτή η πολι­τική έχει επίσης μεγάλες συμ­βο­λι­κές δια­στά­σεις, όπως η μετα­τροπή της Αγίας Σοφίας σε τζαμί.

Πηγή: DW

Πανα­γιώ­της Κου­πα­ρά­νης, Βερο­λίνο