Ο Δήμαρχος Λέρου Μιχάλης Κόλιας υπέγραψε κείμενο αρχών των «Φίλων της Αγίας Σοφίας»

Ο Δήμαρ­χος Λέρου κ. Μιχάλης Κόλιας υπέ­γραψε σήμερα (Πέμπτη 2 ιουλίου

2020) το κείμενο επι­φα­νών πολιτών του Κόσμου, οι «Φίλοι της Αγίας

Σοφίας», προ­κει­μέ­νου να ανα­τρα­πεί η μετα­τροπή του Ναού της Αγίας Σοφίας

σε χώρο προ­σευ­χής για τους μου­σουλ­μά­νους, αλλά ενδε­χο­μέ­νως και σε

μου­σειακό χώρο με συγκε­κρι­μέ­νες τεχνι­κές παρεμ­βά­σεις και μετα­τρο­πές.

Το κείμενο των «Φίλων της Αγίας Σοφίας» που υπέ­γραψε ο Δήμαρ­χος Λέρου

και το οποίο αναρ­τή­θηκε στο δια­δί­κτυο στα αγγλικά, στα ελλη­νικά και στα

τουρ­κικά, έχει ως εξής:

«Στις 2 Ιουλίου το Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας της Τουρ­κίας θα ανα­κοι­νώ­σει

την απόφασή του σχετικά με το καθε­στώς της Αγίας Σοφίας της

Κων­στα­ντι­νού­πο­λης.

Εν αναμονή των εξε­λί­ξεων, πολλές επι­στη­μο­νι­κές οργα­νώ­σεις έχουν ήδη

εκδη­λώ­σει την ανη­συ­χία τους.

Οι υπο­γρά­φο­ντες, μέλη της ακα­δη­μαϊ­κής κοι­νό­τη­τας και μελε­τη­τές της

τέχνης και του πολι­τι­σμού του Βυζα­ντίου και της Οθω­μα­νι­κής

Αυτο­κρα­το­ρίας, έχουμε στόχο όχι τη δια­μαρ­τυ­ρία για απο­φά­σεις που δεν

έχουν ακόμα ληφθεί, αλλά την έκφραση της ανη­συ­χίας μας με βάση τα όσα

ήδη γνω­ρί­ζουμε για το θέμα.»

Κατά τη γνώμη μας, το επίδικο σήμερα δεν είναι το αν η Αγία Σοφία πρέπει

να είναι μουσείο ή τζαμί, αλλά το ποιος είναι ο καλύ­τε­ρος τρόπος, για να

προ­στα­τεύ­σουμε το μνημείο.

Με άλλα λόγια, είναι ανα­γκαία η διά­κριση ανάμεσα στη λει­τουρ­γία του

χώρου και την επι­μέ­λειά του.

Αυτό που μας ανη­συ­χεί είναι ότι η συνε­χι­ζό­μενη διαμάχη δυσκο­λεύει την

εκπό­νηση μιας νέας στρα­τη­γι­κής δια­χεί­ρι­σης του μνη­μείου που να στέ­κε­ται

στο ύψος των προ­κλή­σεων που εκείνο αντι­με­τω­πί­ζει σήμερα: τη συντή­ρηση

των δομικών του στοι­χείων, τη δια­τή­ρηση του δια­κό­σμου του σε δημόσια

έκθεση, την υπεύ­θυνη δια­χεί­ριση του όγκου των του­ρι­στών που το

επι­σκέ­πτο­νται και την προ­στα­σία του από τους σει­σμούς.

Από το 1453 έως το 1934, την περίοδο που η Αγία Σοφία λει­τουρ­γούσε ως

τζαμί, υπεύ­θυνο για τη λει­τουρ­γία της ήταν το οικείο ευαγές ίδρυμα

(βακούφι). Με την ίδρυση της Τουρ­κι­κής Δημο­κρα­τίας το 1923, τη

δια­χεί­ριση αυτών των ιδρυ­μά­των ανέλαβε μια νέα κυβερ­νη­τική υπη­ρε­σία, η

Γενική Διεύ­θυνση Βακου­φίων.

Η Αγία Σοφία συνέ­χισε να λει­τουρ­γεί ως χώρος λατρείας μέχρι το 1931,

όταν οι συντη­ρη­τές άρχισαν να απο­κα­λύ­πτουν τον ψηφι­δωτό διά­κο­σμο στο

εσω­τε­ρικό της.

Το 1934, ως απά­ντηση στην τερά­στια επι­τυ­χία των έργων συντή­ρη­σης, το

υπουρ­γικό συμ­βού­λιο απο­φά­σισε να μετα­φέ­ρει το μνημείο από τη Γενική

Διεύ­θυνση Βακου­φίων στην αρμο­διό­τητα του Υπουρ­γείου Παι­δείας.

Η αλλαγή στο φορέα δια­χεί­ρι­σης του μνη­μείου συνέ­πεσε με τη μετα­βολή στο

καθε­στώς λει­τουρ­γίας του, καθώς η Αγία Σοφία έπαψε να απο­τε­λεί χώρο

λατρείας.

Σήμερα το κτίριο ανήκει στην αρμο­διό­τητα του Υπουρ­γείου Πολι­τι­σμού και

Του­ρι­σμού, το οποίο δια­δέ­χτηκε το Υπουρ­γείο Παι­δείας στον ρόλο αυτό.

Παράλ­ληλα τα τελευ­ταία χρόνια η χρήση του χώρου έχει διευ­ρυν­θεί, ώστε να

επι­τρέ­πει και πάλι την έκφραση της ισλα­μι­κής πίστης.

Το 1991 ένα από τα κτίρια του συμπλέγ­μα­τος της Αγίας Σοφίας άρχισε να

λει­τουρ­γεί ως χώρος προ­σευ­χής. Από το 2016 και μετά η Αγία Σοφία

δια­θέ­τει το δικό της ιμάμη, από το μιναρέ της αντηχεί το κάλεσμα στην

προ­σευχή.

Επι­πλέον κάθε χρόνο, στην εορτή της Νύχτας του Θεσπί­σμα­τος (λαϊλάτ

αλ-καντρ), το κτίριο φιλο­ξε­νεί την ανά­γνωση του Κορα­νίου και οι πιστοί

είναι ελεύ­θε­ροι να προ­σευ­χη­θούν στο εσω­τε­ρικό του.

Υπό μία έννοια, λοιπόν, η Αγία Σοφία ήδη λει­τουρ­γεί συγ­χρό­νως ως μουσείο

και ως τζαμί.

Η διεύ­ρυνση του θρη­σκευ­τι­κού χαρα­κτήρα της Αγίας Σοφίας δεν έχει

προ­κα­λέ­σει ζημιές στο κτίριο ή στον ψηφι­δωτό του διά­κο­σμο.

Το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού και Του­ρι­σμού παρα­μέ­νει ένας ευσυ­νεί­δη­τος

δια­χει­ρι­στής του μνη­μείου.

»Ωστόσο, στην Τουρκία ακού­γο­νται εδώ και καιρό φωνές που υπο­στη­ρί­ζουν

ότι η απόδοση της Αγίας Σοφίας στο υπουρ­γείο ήταν παρά­νομη. Ισχυ­ρί­ζο­νται

ότι το υπουρ­γικό συμ­βού­λιο δεν είχε το δικαί­ωμα να “εκκο­σμι­κεύ­σει” το

μνημείο το 1934, καθώς το νομικό καθε­στώς των βακου­φιών είναι αμε­τά­βλητο

και ορί­ζε­ται στο διη­νε­κές.

Για αυτούς, ο νόμιμος φορέας δια­χεί­ρι­σης της Αγίας Σοφίας είναι η Γενική

Διεύ­θυνση Βακου­φίων.

»Στην Τουρκία, κατά τα τελευ­ταία χρόνια, πολλά άλλα βυζα­ντινά μνημεία

έχουν περάσει στη δικαιο­δο­σία της Γενικής Διεύ­θυν­σης και έχουν

μετα­τρα­πεί σε χώρους ισλα­μι­κής λατρείας. Χαρα­κτη­ρι­στικό παρά­δειγμα είναι

η Αγία Σοφία της Τρα­πε­ζού­ντας, το νομικό καθε­στώς της οποίας απο­τε­λεί

αντι­κεί­μενο αντι­πα­ρά­θε­σης από το 2013.

Μια από­πειρα να ανοίξει ο χώρος στην ισλα­μική λατρεία συνο­δεύ­τηκε από

την κατα­σκευή περί­πλο­κων καλυμ­μά­των που έκρυβαν τα βυζα­ντινά ψηφι­δωτά.

Ένα δεύτερο παρά­δειγμα, λιγό­τερο γνωστό, είναι η Αγία Σοφία της Βιζύης,

τη μετα­τροπή της οποίας σε τζαμί το 2006 ακο­λού­θη­σαν εργα­σίες συντή­ρη­σης

υπό της επο­πτεία της Γενικής Διεύ­θυν­σης Βακου­φίων, που προ­κά­λε­σαν

σοβαρές ζημιές στο κτίριο.

»Αυτό λοιπόν που μας κάνει να ανη­συ­χούμε είναι το ενδε­χό­μενο η μέχρι

τώρα λεκτική αντι­πα­ρά­θεση να οδη­γή­σει σε αντί­στοιχα ανεύ­θυ­νες επεμ­βά­σεις

στην Αγία Σοφία, με απο­τέ­λε­σμα τη φθορά ιστο­ρι­κών και αρχαιο­λο­γι­κών

στοι­χείων και την από­κρυψη των έργων τέχνης στο εσω­τε­ρικό της.

»Ένα μνημείο τόσο όμορφο, ένα ιστο­ρικό κει­μή­λιο τόσο πολύ­τιμο όσο η Αγία

Σοφία δεν πρέπει να κατα­λή­ξει εργα­λείο σε παι­χνί­δια εξω­τε­ρι­κής

πολι­τι­κής.

Στους αιώνες της ύπαρξής της, η Αγία Σοφία προ­στα­τεύ­τηκε από τη φθορά

του χρόνου χάρη στο έργο των Βυζα­ντι­νών, Οθω­μα­νών και Τούρκων

δια­χει­ρι­στών της, που κρά­τη­σαν ζωντανή τη σημασία του μνη­μείου όχι μόνο

για τους εαυτούς τους αλλά και για τις επό­με­νες γενιές.

Ως μελε­τη­τές της τέχνης και του πολι­τι­σμού του Βυζα­ντίου και της

Οθω­μα­νι­κής Αυτο­κρα­το­ρίας, θεω­ρούμε εξαι­ρε­τικά σημα­ντικό η τουρ­κική

κυβέρ­νηση να συνε­χί­σει αυτήν την παρά­δοση της ευσυ­νεί­δη­της δια­χεί­ρι­σης.

Με σεβασμό,

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ

ΚΟΛΙΑΣ ΜΙΧΑΗΛ