Διογκώνεται στη Ρόδο το πρόβλημα με τη διάβρωση των ακτών!

Το φαι­νό­μενο της διά­βρω­σης των ακτών της Ρόδου είναι εμφανές και χρόνο με το χρόνο το πρό­βλημα διο­γκώ­νε­ται. Την κατά­σταση που επι­κρα­τεί απο­τυ­πώ­νουν με ακρί­βεια στη «δ» ο Δρ. Βασίλης Καψι­μά­λης, ωκε­α­νο­γρά­φος, διευ­θυ­ντής ερευνών του Ινστι­τού­του Ωκε­α­νο­γρα­φίας του Ελλη­νι­κου Κέντρου Θαλάσ­σιων Ερευνών και ο κ. Γιώργος Χατήρης, ωκε­α­νο­γρά­φος του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου του ΕΛΚΕΘΕ.

Σχετικά με τα αίτια της πρό­κλη­σης του φαι­νο­μέ­νου ανα­φέ­ρουν τα εξής: «Οι παρά­κτιες περιο­χές είναι δυνα­μικά συστή­ματα στα οποία αλλη­λο­ε­πι­δρούν συνεχώς θαλάσ­σιες και χερ­σαίες φυσικές διερ­γα­σίες (ο άνεμος, τα κύματα και τα ρεύματα, οι δια­κυ­μάν­σεις της στάθμης της θάλασ­σας, οι μετα­κι­νή­σεις των ιζη­μά­των, η τοπο­γρα­φία, η γεω­λο­γία και η τεκτο­νική, η δράση των θαλάσ­σιων οργα­νι­σμών κλπ.)· σ΄ αυτά τα πολύ­πλοκα περι­βάλ­λο­ντα έχει εντα­χθεί πληθώρα ανθρω­πο­γε­νών δρα­στη­ριο­τή­των, ενίοτε σε αρμονία με την φυσική λει­τουρ­γία, πολλές φορές όμως σε δυσαρ­μο­νία και κατα­φανή περι­φρό­νηση προς την φυσική λει­τουρ­γία των παρά­κτιων συστη­μά­των (π.χ. αλό­γι­στη κατα­σκευή παρά­κτιων υπο­δο­μών, επεμ­βά­σεις στο υδρο­γρα­φικό δίκτυο της ξηράς από το οποίο τρο­φο­δο­τεί­ται με υλικά η ακτή, εξο­ρύ­ξεις παρα­λια­κής άμμου κ.α.)· η δια­τά­ραξη λοιπόν της φυσικής ισορ­ρο­πίας στις παρά­κτιες περιο­χές μπορεί να προ­κα­λέ­σει σημα­ντική και συχνά μη ανα­τά­ξιμη μετα­βολή των χαρα­κτη­ρι­στι­κών τους (π.χ. διά­βρωση μίας ακτής ή συσ­σώ­ρευση υλικών σε μία άλλη, μετα­βολή της σύστα­σης της ακτής κ.α.) και ως εκ τούτου να επη­ρε­ά­σουν την ποιό­τητα του περι­βάλ­λο­ντος, την κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μική αξία και την ασφά­λεια των παρα­λιών και των λιμα­νιών.

Η παρά­κτια ζώνη της νήσου Ρόδου χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από ενδια­φέ­ρουσα βιο-γεω-ποικιλότητα και δια­χρο­νικά απο­τε­λούσε ελκυ­στικό φυσικό θώκο για την ανά­πτυξη ανθρώ­πι­νων κοι­νω­νιών, προ­σφέ­ρο­ντας σε αφθονία κρί­σι­μους φυσι­κούς πόρους όπως νερό, τροφή, γόνιμο έδαφος, ιδα­νι­κές κλι­μα­τι­κές συν­θή­κες κλπ. Οι εκτε­τα­μέ­νες αμμώ­δεις και κρο­κα­λώ­δεις παρα­λίες του νησιού απο­τε­λούν σημα­ντι­κό­τατο πόλο έλξης για τους του­ρί­στες από όλο σχεδόν τον κόσμο και επο­μέ­νως, η παρά­κτια περιοχή εκτός από την υψηλή αισθη­τική αξία απο­τε­λεί μια σημα­ντική πηγή εσόδων για την τοπική οικο­νο­μία και κάθε χωρική μετα­βολή της έκτασης ή κάθε αλλοί­ωση της σύστα­σης της παρα­λίας (άρα και της ελκυ­στι­κό­τη­τάς της) οδηγεί σε απώλεια εσόδων. Τις τελευ­ταίες δεκα­ε­τίες όμως, η παρά­κτια ζώνη της Ρόδου υπό­κει­ται σε έντονη οικι­στική και οικο­νο­μική ανά­πτυξη, συχνά μη ορθο­λο­γικά χωρο­θε­τη­μένη και σχεδόν μονο­διά­στατα ενταγ­μένη στο πλαίσιο της υπο­στή­ρι­ξης της «βαριάς» βιο­μη­χα­νίας του νησιού, δηλαδή του του­ρι­σμού· αυτή, η μη εναρ­μο­νι­σμένη με το φυσικό περι­βάλ­λον, ανά­πτυξη εντεί­νει υφι­στά­μενα προ­βλή­ματα ή δημιουρ­γεί νέα (διά­βρωση, ρύπανση, ληστρική εκμε­τάλ­λευση φυσικών πόρων κλπ.) και τελικά το υπο­βαθ­μί­ζει».

Η παραλία του

Ακρω­τη­ρίου των Μύλων

Ο Υδρο­βιο­λο­γι­κός Σταθμός Ρόδου του ΕΛΚΕΘΕ έχει εκπο­νή­σει σειρά ερευνών για το φαι­νό­μενο αλλά και για τη δια­χεί­ριση των παρά­κτιων ζωνών. Όπως προ­κύ­πτει από αυτές, το μέρος της παρα­λίας που είναι πιο επιρ­ρε­πές σε ακραίες αλλαγές είναι το Ακρω­τή­ριο των Μύλων, με το βορειο­δυ­τικό και βορειο­α­να­το­λικό τμήμα του να είναι πιο ευαί­σθητα σε φαι­νό­μενα προ­έ­λα­σης/οπι­σθο­χώ­ρη­σης της ακτο­γραμ­μής, ενώ το ανα­το­λικό τμήμα του να είναι λιγό­τερο μετα­βλητό. Η χρονική κλίμακα των αλλαγών αυτών είναι πολύ σύντομη και συχνά της κλί­μα­κας των λίγων ημερών μέχρι λίγων μηνών.

«Το πρό­βλημα της διά­βρω­σης στην παρά­κτια ζώνη του νησιού της Ρόδου, αλλά και τα θέματα της ολο­κλη­ρω­μέ­νης δια­χεί­ρι­σης της ζώνης αυτής έχουν απο­τε­λέ­σει αντι­κεί­μενο ερευ­νη­τι­κών δράσεων του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού Ρόδου – Ενυ­δρείου (ΥΣΡ) και του Ελλη­νι­κού Κέντρου Θαλάσ­σιων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), στο οποίο ανήκει ο Σταθμός.

Ως παρά­δειγμα μπορεί να ανα­φερ­θεί η μελέτη της ακτής στο βορειό­τερο άκρο του νησιού της Ρόδου, απο­τε­λέ­σματα της οποίας δημο­σιεύ­τη­καν πρό­σφατα σε διεθνές περιο­δικό από ερευ­νη­τική ομάδα του ΕΛΚΕΘΕ και του ΥΣΡ/ΕΛΚΕΘΕ. Στο πλαίσιο της μελέτης έγινε επε­ξερ­γα­σία και σύγκριση πολλών δορυ­φο­ρι­κών εικόνων υψηλής ανά­λυ­σης και αερο­φω­το­γρα­φιών και επι­βε­βαιώ­θηκε ότι από το 1982 μέχρι το 2015 η ακτο­γραμμή μετα­το­πί­ζε­ται συνεχώς, ανάλογα με τη γωνία πρό­σπτω­σης και το ύψος των κυμάτων που προ­σεγ­γί­ζουν την ακτή· οι μετα­βο­λές δια­πι­στώ­θηκε ότι κυμαί­νο­νται από λίγα εκα­το­στά έως δεκάδες μέτρα και παρότι η συνο­λική έκταση των παρα­λιών που βρί­σκο­νται ανα­το­λικά, βόρεια και δυτικά του Ενυ­δρείου παρα­μέ­νει σχεδόν σταθερή, υπάρ­χουν κάποια τμήματα που επι­χω­μα­τώ­θη­καν μέχρι και 97 μέτρα και σε κάποια άλλα που υπο­χώ­ρη­σαν περίπου 35 μέτρα. Το μέρος της παρα­λίας που είναι πιο επιρ­ρε­πές σε ακραίες αλλαγές είναι το Ακρω­τή­ριο των Μύλων, με το βορειο­δυ­τικό και βορειο­α­να­το­λικό τμήμα του να είναι πιο ευαί­σθητα σε φαι­νό­μενα προ­έ­λα­σης/οπι­σθο­χώ­ρη­σης της ακτο­γραμ­μής, ενώ το ανα­το­λικό τμήμα του να είναι λιγό­τερο μετα­βλητό· η χρονική κλίμακα των αλλαγών αυτών είναι πολύ σύντομη και συχνά της κλί­μα­κας των λίγων ημερών μέχρι λίγων μηνών. Γενικά, παρα­τη­ρή­θηκε ότι λαμ­βά­νει χώρα μετα­φορά χαλαρών υλικών της παρα­λίας από τη βόρεια και βορειο­α­να­το­λική πλευρά προς τη βορειο­δυ­τική και δυτική κατά τη χει­με­ρινή περίοδο και αντί­στροφα κατά τη θερινή, ανα­φέ­ρουν οι επι­στή­μο­νες και συμπλη­ρώ­νουν:

«Οι μετα­το­πί­σεις των χαλαρών υλικών στο Ακρω­τή­ριο των Μύλων μπορούν να αποβούν κατα­στρο­φι­κές το χειμώνα όταν πνέουν ισχυροί έως και θυελ­λώ­δεις νοτιο­α­να­το­λι­κοί άνεμοι και o σφοδρός κυμα­τι­σμός προ­κα­λεί την ολο­κλη­ρω­τική διά­βρωση της παρα­λίας στη Β και ΒΑ πλευρά του Ακρω­τη­ρίου και απο­κα­λύ­πτει το βρα­χώ­δες υπό­βα­θρο. Απο­τέ­λε­σμα τέτοιου φαι­νο­μέ­νου ήταν η κατάρ­ρευση τμή­μα­τος του κτηρίου του Φάρου του ΥΣΡ/ΕΛΚΕΘΕ τον Μάρτιο του 1998 λόγω υπο­σκα­φής των θεμε­λίων του.

Σημα­ντικό ρόλο στη δια­μόρ­φωση ενός μάλλον ελλειμ­μα­τι­κού ισο­ζυ­γίου χαλαρών υλικών στην περιοχή, δια­δρα­μα­τί­ζει η απώλεια των χαλαρών υλικών που μετα­φέ­ρο­νται προς μεγα­λύ­τερα βάθη λόγω του κυμα­τι­σμού και χάνο­νται ορι­στικά από το παρά­κτιο σύστημα μετα­φο­ράς και από­θε­σης. Η έλλειψη φερτών υλικών είναι απο­τέ­λε­σμα της μείωσης της στε­ρε­ο­πα­ρο­χής στο παρά­κτιο σύστημα, λόγω της πυκνής δόμησης, αλλά και στην επί μακρόν (έως και τη δεκα­ε­τία του ’90) τεχνική απο­μά­κρυνση χαλίκων και άμμου από την παραλία βορειο­δυ­τικά του Ενυ­δρείου. Τα υλικά χρη­σι­μο­ποιού­νταν κυρίως για την τεχνητή τρο­φο­δο­σία άλλων τμη­μά­των της παρα­λίας στην ακτο­γραμμή της Ακτής Μιαούλη».

Οι δυτικές και βορειο­δυ­τι­κές

ακτές του νησιού

Στη βορειο­δυ­τική πλευρά του νησιού, η διά­βρωση «απειλεί» το 85% των ακτών. Χαρα­κτη­ρι­στικό το παρά­δειγμα της παρα­λίας Κρε­μα­στής όπου από το 1973 μέχρι και σήμερα η θάλασσα στην Κρε­μα­στή έχει εισχω­ρή­σει στη στεριά κατά 117 μέτρα, σύμφωνα με ρεπορ­τάζ της «δ»!

«Έντονα φαι­νό­μενα διά­βρω­σης έχουν δια­πι­στω­θεί στις δυτικές και βορειο­δυ­τι­κές παρα­λίες του νησιού θέτο­ντας σε κίνδυνο παρά­κτιες κατοι­κίες, αγρο­τε­μά­χια και δημό­σιες υπο­δο­μές· συγκε­κρι­μένα και σύμφωνα με την Τεχνική Έκθεση που συνέ­ταξε το 2014 το ΕΛΚΕΘΕ στο πλαίσιο του ερευ­νη­τι­κού προ­γράμ­μα­τος «ΑΚΤΗ: Δια­μόρ­φωση και Πιλο­τική Εφαρ­μογή Σχεδίων Ολο­κλη­ρω­μέ­νης Δια­χεί­ρι­σης της Παρά­κτιας Ζώνης (ΣΟΔΠΖ) στη Ρόδο και στην Κύπρο» στο μήκος των περίπου 40 χλμ. ακτο­γραμ­μής από την Κάμειρο Σκάλα έως τον Όρμο των Τρια­ντών, οι προ­σχω­σι­γε­νείς υπό διά­βρωση ακτές συνι­στούν περίπου τα 34 χλμ. ή το 85%.

Η μορ­φο­δυ­να­μική συμπε­ρι­φορά της ακτής σε αυτό το τμήμα του νησιού δεν είναι η ίδια σε όλο το μήκος της αφού υπάρ­χουν ορι­σμέ­νες θέσεις, στις οποίες η υπο­χώ­ρηση της ακτο­γραμ­μής έχει ξεπε­ρά­σει 30-40 μέτρα από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του 1950 μέχρι σήμερα, όπως προ­κύ­πτει από τη σύγκριση ιστο­ρι­κών αερο­φω­το­γρα­φιών αλλά και από πλη­ρο­φο­ρίες κατοί­κων της περιο­χής. Οι ιδιω­τι­κές κατα­σκευές κάθετων προς την ακτο­γραμμή προ­βό­λων που έγιναν κατά το παρελ­θόν με σκοπό να εξα­λεί­ψουν τις επι­πτώ­σεις της διά­βρω­σης ήταν ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κές διότι δεν σχε­διά­στη­καν με βάση ένα στρα­τη­γικό σχέδιο αλλά για την αντι­με­τώ­πιση τοπικών αναγκών. Αυτές οι αυθαί­ρε­τες παρεμ­βά­σεις, που το συνο­λικό μήκος τους (σύμφωνα με την ίδια Τεχνική Έκθεση) υπερ­βαί­νει τα 2,7 χλμ., προ­κα­λούν δια­τά­ραξη του ιζη­μα­τι­κού ισο­ζυ­γίου ανα­κό­πτο­ντας τη φυσική μετα­κί­νηση των παρά­κτιων φερτών υλικών κατά μήκος της ακτο­γραμ­μής και προς βόρεια· έτσι προ­κα­λούν μεν προ­σάμ­μωση στην ανάντη (νοτιο­δυ­τική) πλευρά τους «προ­στα­τεύ­ο­ντας» την παραλία ή το αγρο­τε­μά­χιο, αλλά επι­τεί­νουν τη διά­βρωση στην κατάντη (βορειο­α­να­το­λική) πλευρά τους μετα­φέ­ρο­ντας το πρό­βλημα στο αμέσως γει­το­νικό τμήμα της παρα­λίας. Η πρα­κτική αυτή όχι μόνο δεν ανέκοψε την διά­βρωση αλλά επι­πλέον δημιούρ­γησε διε­νέ­ξεις και αντι­πα­ρα­θέ­σεις μεταξύ των ιδιο­κτη­τών των παρά­κτιων οικο­πέ­δων.

Την ίδια κατα­στρο­φική επί­δραση στο παρά­κτιο ισο­ζύ­γιο μετα­φο­ράς ιζη­μά­των άρα και στη στα­θε­ρό­τητα της παρα­λίας προ­κα­λούν και δημό­σιες υπο­δο­μές όπως το Αλιευ­τικό Κατα­φύ­γιο των Φανών όπου επι­πλέον το πρό­βλημα της διαρ­κούς πρό­σχω­σης της εισόδου του καθιστά τη βυθο­κό­ρησή του μόνιμη και δαπα­νηρή πρα­κτική», δήλωσε ο κ. Γ. Χατήρης.

Το πρό­βλημα των ακτών στη Ρόδο πρό­κει­ται να επι­δει­νω­θεί τα επόμενα χρόνια, πράγμα που σημαί­νει ότι θα χαθεί σημα­ντικό μέρος των παρα­λιών. Γι’ αυτό απαι­τεί­ται η λήψη των ανα­γκαίων μέτρων.

Ανα­λυ­τι­κό­τερα ο Δρ. Βασίλης Καψι­μά­λης ανα­φέ­ρει τα εξής: «Δυστυ­χώς, οι παρα­λίες της Ρόδου υφί­στα­νται, άλλες σε μεγα­λύ­τερο και άλλες σε μικρό­τερο βαθμό, διά­βρωση και μείωση του πλάτους τους.

Άμεση λοιπόν πρέπει να είναι η λήψη μέτρων για την άρση των ανθρω­πο­γε­νών παρεμ­βά­σεων που το εντεί­νουν και αφορούν στη δια­τά­ραξη τόσο του συστή­μα­τος τρο­φο­δο­σίας (ανε­ξέ­λεγ­κτες λήψεις χαλαρών υλικών από τις ενεργές κοίτες των ποτα­μο­χει­μάρ­ριων συστη­μά­των, παρε­μπό­διση της ελεύ­θε­ρης από­λη­ξης τους στην παρά­κτια ζώνη κλπ.) όσο και του μηχα­νι­σμού διευ­θέ­τη­σης των φερτών υλικών κατά μήκος της ακτής με κατα­σκευές, χωρίς σχε­δια­σμό, προ­βό­λων και λιμε­νι­κών εγκα­τα­στά­σεων.

Το πρό­βλημα της διά­βρω­σης των ακτών στο νησί της Ρόδου ανα­μέ­νε­ται να επι­δει­νω­θεί στις επό­με­νες δεκα­ε­τίες που η θαλάσ­σια στάθμη θα ανέβει περίπου 0,6 – 0,7 μέτρα κατα­κλύ­ζο­ντας το σημε­ρινό παρα­λιακό μέτωπο και αφαι­ρώ­ντας πολύ­τιμη έκταση από τις παρα­λίες του νησιού.

Η απώλεια αυτή σύμφωνα με υπό δημο­σί­ευση επι­στη­μο­νική μελέτη του ΕΛΚΕΘΕ και του Υδρο­βιο­λο­γι­κού Σταθμού της Ρόδου/ΕΛΚΕΘΕ υπο­λο­γί­ζε­ται να είναι κατά μέσο όρο άνω του 20% της σημε­ρι­νής έκτασης των παρα­λιών.

Για αυτό κρί­νε­ται απα­ραί­τητη η εκπό­νηση μιας επι­στη­μο­νι­κής μελέτης που θα περι­γρά­ψει με ακρί­βεια την υπάρ­χουσα κατά­σταση σε όλες τις παρα­λίες του νησιού, θα επι­χει­ρή­σει να προ­βλέ­ψει τις πιθανές μετα­βο­λές της παρά­κτιας ζώνης στις επό­με­νες δεκα­ε­τίες, θα εκτι­μή­σει τις κοι­νω­νι­κο­οι­κο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις και θα προ­τεί­νει μέτρα για να μετρια­σθεί ή ανα­χαι­τι­σθεί το φαι­νό­μενο της παρά­κτιας διά­βρω­σης