E. Σολταρίδου, ψυχολόγος: Tο μεγάλο στοίχημα είναι να βγούμε πιο ώριμοι από την περιπέτεια του κορωνοϊού

Κυρία Σολ­τα­ρί­δου, γίνεται πάρα πολύς λόγος για την πίεση που βιώ­νουμε στην περίοδο της καρα­ντί­νας, σε ποιο βαθμό ισχύει τελικά αυτό;

Προ­φα­νώς δεν έχουν ζορι­στεί όλοι, γιατί η πίεση που βιώνει ο κάθε άνθρω­πος εξαρ­τά­ται από στοι­χεία της προ­σω­πι­κό­τη­τάς του. Σε έναν άνθρωπο εσω­στρεφή η καρα­ντίνα και τα περιο­ρι­στικά μέτρα, απε­νε­χο­ποιούν την εσω­στρέ­φειά του παρα­μέ­νο­ντας στο σπίτι. Ενας άνθρω­πος ο οποίος είχε μάθει να είναι εκτός σπιτιού 10 με 15 ώρες την ημέρα, προ­φα­νέ­στατα θα βιώσει ένα αίσθημα περιο­ρι­σμού και πίεσης. Θεωρώ λοιπόν ότι είναι πολυ­πα­ρα­γο­ντικό, είναι λάθος να εστιά­σουμε εξαρχής μόνο στην λέξη «πίεση».

Εκείνος που αισθά­νε­ται πίεση, είναι εκείνος που θα αλλάξει μετά την περίοδο της καρα­ντί­νας; Ή αυτή η αλλαγή μας αφορά τελικά όλους;

Ολοι βιώ­νουμε ένα αίσθημα πίεσης, με δια­φο­ρε­τικό τρόπο. Η καρα­ντίνα, τα περιο­ρι­στικά μέτρα και όλο το θέμα του κορω­νοϊού, μας έδειξαν πράγ­ματα που κάνουν πιο έντονο το αίσθημα της πίεσης, μας έδειξαν ότι είμαστε ευά­λω­τοι, διότι μέχρι πρό­τι­νος είχαμε έναν έλεγχο της καθη­με­ρι­νό­τη­τάς μας και νιώθαμε ασφά­λεια. Οπότε, το κυρί­αρχο ζήτημα στο θέμα του κορω­νοϊού, είναι ότι μας αφαί­ρεσε το αίσθημα της ασφά­λειας, μας έκανε να νιώ­θουμε πιο ευά­λω­τοι.

Αυτό, προ­κά­λεσε και το αίσθημα της πίεσης. Ο καθένας μας θα το βιώσει δια­φο­ρε­τικά, θα το εκφρά­σει δια­φο­ρε­τικά. Μετά, θα εκδη­λω­θούν ακραίες συμπε­ρι­φο­ρές. Θα υπάρ­χουν οι άνθρω­ποι, οι οποίοι θα νιώσουν κατα­πιε­σμέ­νοι και θα θελή­σουν να βιώσουν στο μέγιστο όλα αυτά που ένιωσαν πως είχαν στε­ρη­θεί. Θα υπάρ­χουν άνθρω­ποι οι οποίοι θα έχουν μια πολύ ισορ­ρο­πη­μένη μετά­βαση, γιατί θα θεω­ρή­σουν ότι όλο αυτό το διά­στημα ήταν υπέρ τους και υπέρ της κοι­νω­νίας και υπά­κου­σαν σε κάποιους συγκε­κρι­μέ­νους κανόνες για το γενι­κό­τερο καλό. Θα υπάρ­χουν οι εσω­στρε­φείς που το μετά θα τους φανεί εξίσου οικείο. Αρα και το τώρα και το μετά δια­φέ­ρει από άτομο σε άτομο. Δεν υπάρχει για ‘μενα, ένας κοινός κανόνας. Μπο­ρούμε να βγά­λουμε κάποια γενι­κό­τερα συμπε­ρά­σματα αλλά νομίζω ότι ούτως ή άλλως η κατά­σταση με τον κορω­νοϊό θα μας επη­ρε­ά­σει με έναν δια­φο­ρε­τικό τρόπο. Αυτή την περίοδο έχουν ξεκι­νή­σει από πολλά πανε­πι­στή­μια και πανε­πι­στη­μια­κές κλι­νι­κές διά­φο­ρες ερευ­νη­τι­κές προ­σπά­θειες για να μπο­ρέ­σουν, με συγκε­κρι­μένα δείγ­ματα, να δουν πώς έχει επη­ρε­α­στεί ο πλη­θυ­σμός, να εξε­τά­σουν τις ψυχο­κοι­νω­νι­κές επι­πτώ­σεις, αλλά νομίζω ότι είναι κάτι που θα πρέπει να το δούμε μακρο­πρό­θε­σμα όπως και να έχει.

Η γενιά μας, η κοι­νω­νία μας, θεω­ρείτε ότι θα έχει ως σημείο ανα­φο­ράς τον κορω­νοϊό; Το πριν και το μετά;

Νομίζω ότι είναι σημείο ανα­φο­ράς ούτως ή άλλως, πρό­κει­ται για κάτι το οποίο κανένας δεν μπο­ρούσε να περι­μέ­νει και κανείς δεν μπο­ρούσε να προ­βλέ­ψει πώς θα εξε­λι­χθεί. Αυτό το οποίο δεν γνω­ρί­ζουμε, αυτό το οποίο είναι άγνωστο, ούτως ή άλλως αφήνει ένα σημάδι επάνω μας. Και μετά έγκει­ται στον καθένα μας πώς θα το δια­χει­ρι­στεί ψυχο­λο­γικά. Ας μην ξεχνάμε ότι υπάρχει και το κομμάτι των κοι­νω­νι­κών και οικο­νο­μι­κών επι­πτώ­σεων, που θα επι­βα­ρύ­νει τον καθένα μας ξεχω­ρι­στά κι εκεί πρέπει να δράσει υπο­στη­ρι­κτικά η πολι­τεία.

Εστιά­ζουμε όλοι μας πάρα πολύ στην ψυχο­λο­γία των ενη­λί­κων. Ομως υπάρ­χουν και τα παιδιά και θέλω να μας πείτε πόσο πιε­στικό μπορεί να είναι όλο αυτό για την ψυχο­λο­γία τους.

Νομίζω ότι τα παιδιά δρουν κατ΄ει­κόνα και καθ’ ομοίωση των ενη­λί­κων. Οπότε, ένας ενή­λι­κας ο οποίος λει­τουρ­γεί με έντονη πίεση χωρίς ψυχραι­μία και με έντονο άγχος στο σπίτι, δεν δια­χει­ρί­ζε­ται τον εαυτό του, εκδη­λώ­νει αισθή­ματα φόβου χωρίς φίλτρο μπροστά στα παιδιά, προ­φα­νέ­στατα θα τα επη­ρε­ά­σει. Βεβαίως παίζει σημα­ντικό ρόλο η ηλικία των παιδιών στον τρόπο που το αφο­μοιώ­νουν όλο αυτό. Αυτό που όλοι οι γονείς έχουν ως υπο­χρέ­ωση είναι να επι­δει­κνύ­ουν ψυχραι­μία. Ενα παιδί θα πανι­κο­βλη­θεί πολύ περισ­σό­τερο εάν δει το γονέα του πανι­κο­βλη­μένο, αγχω­μένο, και προ­φα­νέ­στατα θα ανα­πα­ρά­γει συγκε­κρι­μέ­νες συμπε­ρι­φο­ρές. Τα παιδιά αγαπούν πάρα πολύ το πρό­γραμμα και την ασφά­λειά τους, οπότε νομίζω ότι πρέπει να τα βοη­θή­σουμε να νιώσουν ασφά­λεια. Να κάνουμε κάποια πράγ­ματα απ όσα έκαναν πριν, προ­φα­νώς δεν μπορούν να τα κάνουν όλα, και προ­φα­νώς δεν ζητάμε σε περιό­δους κρίσης την τελειο­θη­ρία. Δεν περι­μέ­νουμε από τα παιδιά να μη δουν τηλε­ό­ραση, δεν περι­μέ­νουμε να μη χρη­σι­μο­ποι­ή­σουν το ίντερ­νετ, νομίζω όμως ότι μπορεί να υπάρξει μια χρυσή ισορ­ρο­πία.

Τι όπλα έχουμε απέ­να­ντι σε αυτή την πίεση;

Το κυρί­αρχο όπλο είναι ο εαυτός μας. Θα πρέπει να βοη­θή­σουμε τον εαυτό μας, διότι σε δια­φο­ρε­τική περί­πτωση δεν θα μπορεί να είναι λει­τουρ­γι­κός στην καθη­με­ρι­νό­τητά του και έτσι δεν θα μπορεί να είναι λει­τουρ­γι­κός στις σχέσεις του. Για μένα, ο φόβος δημιουρ­γεί φόβο και ο φόβος μας εγκλω­βί­ζει. Αρα για να μπο­ρέ­σουμε να δια­χει­ρι­στούμε το φόβο μας, για να μπο­ρέ­σουμε να δια­χει­ρι­στούμε το άγχος μας, θα πρέπει να μπο­ρέ­σουμε να δια­χει­ρι­στούμε τον εαυτό μας χρη­σι­μο­ποιώ­ντας και δημιουρ­γώ­ντας διάφορα όπλα, ή διάφορα σωσίβια όπως τα λέω εγώ. Ο καθένας εμπνέ­ε­ται ή έχει ως αγχό­λυση διά­φο­ρους τρόπους.

Για άλλους μπορεί να βοη­θή­σει η μουσική, για άλλους το διά­βα­σμα, η σωμα­τική εκτό­νωση επίσης είναι πολύ σημα­ντική. Το πρώτο πράγμα στη δια­χεί­ριση του άγχους είναι το πρό­γραμμα.

Οι άνθρω­ποι σε μια περίοδο κρίσης, έχουν στα χέρια τους ένα όπλο, κι αυτό είναι η επιλογή. Είτε θα επι­λέ­ξουν να βγουν πιο δυνατοί απ όλο αυτό, πιο ώριμοι, ή θα επι­λέ­ξουν να πανι­κο­βλη­θούν, να ζορι­στούν και να έρθουν στην επι­φά­νεια και όλα τα προ­βλή­ματα και οι αδυ­να­μίες της ζωής. Νομίζω ότι όλοι έχουμε την υπο­χρέ­ωση να κάνουμε το πρώτο, να βγούμε πιο δυνατοί.

Επειδή ανα­φερ­θή­κατε στα προ­βλή­ματα, θα ήθελα να σας ρωτήσω αν ο κορω­νο­ϊός λει­τουρ­γεί ως μεγε­θυ­ντι­κός φακός όσων δια­λαμ­βά­νο­νται μέσα σε μια οικο­γέ­νεια.

Νομίζω ότι τα προ­βλή­ματα που υπήρχαν θα μεγι­στο­ποι­η­θούν, οι καλές σχέσεις που υπήρχαν θα λει­τουρ­γή­σουν ως σωσίβιο στην πίεση την οποία θα βιώσει κάποιος.

Μια σχέση η οποία είχε θέματα δεν θα περι­μέ­ναμε μέσα σε μια έντονη κρίση γεμάτη πίεση να λει­τουρ­γή­σει βοη­θη­τικά. Αν ο γάμος, ή η σχέση κάποιου έχει προ­βλή­ματα και δεν εκτο­νώ­νε­ται πουθενά ούτε ο ένας ούτε ο άλλος, αυτό θα επι­φέ­ρει απο­μό­νωση, εσω­στρέ­φεια, ευε­ρε­θι­στό­τητα, εκνευ­ρι­σμό…

Βία;

Η αλήθεια είναι ότι πρώτες έρευνες δεί­χνουν πως έχουν αυξηθεί, τα κρού­σματα ενδο­οι­κο­γε­νεια­κής βίας. Για να είμαι ειλι­κρι­νής, περι­μένω πάντα και μακρο­πρό­θε­σμα να δω κάποια ευρή­ματα, παρ΄όλα αυτά όμως και η βία, ή οι θυμικές αντι­δρά­σεις αν θέλετε, θα αυξη­θούν γιατί οι άνθρω­ποι, δεν εκτο­νω­νό­μα­στε στην περίοδο του κορω­νοϊού. Η κανο­νι­κό­τητα, πολλές φορές μας κινη­το­ποιεί να απο­φεύ­γουμε να βλέ­πουμε τα προ­βλή­ματα. Βάζει ουσια­στικά κάτω από το χαλί της καθη­με­ρι­νό­τη­τας όλα τα προ­βλή­ματα τα οποία κάποιος δεν θέλει να λύσει. Οταν λοιπόν βρεθεί εγκλω­βι­σμέ­νος μέσα στο σπίτι του, δεν έχει καμία άλλη επιλογή. Ανα­γκα­στικά έρχεται αντι­μέ­τω­πος.

Αρα ο κορω­νο­ϊός βάζει έναν καθρέ­φτη απέ­να­ντί μας.

Ο κορω­νο­ϊός είναι ένας καθρέ­φτης, είναι μια ευκαι­ρία για ανα­διορ­γά­νωση και για εσω­τε­ρι­κές ανα­ζη­τή­σεις. Θα φέρει στην επι­φά­νεια πολλά προ­βλή­ματα και μπορεί να μας κάνει πιο δυνα­τούς ή και πιο αδύ­να­μους.

Αυτά σε εξα­το­μι­κευ­μένο επίπεδο, συν­δυα­στικά και συνο­λικά θα λέγατε ότι μπορούν να αλλά­ξουν την φυσιο­γνω­μία της κοι­νω­νίας;

Ο κορω­νο­ϊός θα προ­κα­λέ­σει, αυτό­ματα και μη αυτό­ματα, διά­φο­ρες συν­θέ­σεις και αλλαγές. Θα μπο­ρούσε να επι­φέ­ρει πάρα πολλές αλλαγές στη ζωή μας. Ας μην ξεχνάμε ότι μπροστά μας είναι η του­ρι­στική περί­ο­δος και η Ελλάδα είναι μια χώρα που βασί­ζε­ται πολύ στον του­ρι­σμό οπότε η οικο­νο­μία θα κλο­νι­στεί και πάρα πολλοί άνθρω­ποι θα πληγούν γεγονός που θα επι­φέ­ρει επι­πτώ­σεις στην ψυχο­λο­γία τους και στην ψυχο­σύν­θεσή τους, οικο­νο­μική και ψυχική ανα­σφά­λεια για το μέλλον. Νομίζω ότι άλλους θα τους κάνει πιο σοφούς, άλλους θα τους κάνει πιο πλού­σιους, άλλους θα τους κάνει πιο φτωχούς, σε άλλους θα βγάλει στην επι­φά­νεια την ευαι­σθη­σία τους, σε άλλους θα δείξει ένα άλλο πρόσωπο, προ­φα­νέ­στατα αληθινό, που όμως δεν έβλεπαν. Δεν παύει ωστόσο να είναι μια μονα­δική ευκαι­ρία για να μπο­ρέ­σουμε να δεί­ξουμε τον πολι­τι­σμό μας, να μπο­ρέ­σουμε να βοη­θή­σουμε τον συνάν­θρωπό μας. Σε αυτό είμαστε όλοι μαζί.

Ανη­συ­χούμε το ίδιο για την ψυχική μας κατά­σταση όσο για την οικο­νο­μική;

Νομίζω ότι εξαρ­τά­ται τον άνθρωπο, τις ανη­συ­χίες του… Κάποιος που θα ζορι­στεί πολύ οικο­νο­μικά, θα έχει επί­πτωση στην ψυχική του ισορ­ρο­πία και στην ψυχική του υγεία. Είναι πιο εύκολο να ανη­συ­χούμε για την οικο­νο­μική μας κατά­σταση παρά για τον ψυχισμό μας, διότι όταν κάποιος αρχίσει να κάνει εσω­τε­ρι­κές ανα­ζη­τή­σεις, καλεί­ται να δώσει απα­ντή­σεις πολύ συχνά δύσκο­λες, που συνήθως απο­φεύ­γει.

Τι συμ­βου­λές μπορεί να ακο­λου­θή­σει κάποιος μέχρι να βγούμε από την καρα­ντίνα, για να κάνουν πιο εύκολη αυτή τη δια­δρομή;

Νομίζω ότι θα πρέπει να φρο­ντί­σουμε τον εαυτό μας, κι αυτό δεν είναι εγω­ι­σμός ούτε εγω­κε­ντρι­σμός, είναι μια υγιής στάση και είναι ένα απα­ραί­τητο σωσίβιο. Αυτό σημαί­νει σωμα­τική εκτό­νωση, καλή δια­τροφή, διά­βα­σμα, μουσική, αυτο­πα­ρα­τή­ρηση… Υπάρ­χουν πάρα πολλοί άνθρω­ποι που βιώνουν έντονη σωμα­το­ποί­ηση, κάνουν έντονες κρίσεις πανικού, έχουν δύσπνοια, φοβού­νται ότι νοσούν, κάνουν υπο­χον­δρί­αση… Να παρα­τη­ρούμε το σώμα μας και να αντι­λαμ­βα­νό­μα­στε τα μηνύ­ματα που μας δίνει, ο καθένας μας ξέρει τον εαυτό του καλύ­τερα από όλους, που σημαί­νει ότι σε όλους μπο­ρούμε να πούμε ψέματα, αλλά όχι στον εαυτό μας. Είναι σημα­ντικό όταν δούμε κάτι που θα μας προ­βλη­μα­τί­σει να ανα­ζη­τή­σουμε βοήθεια. Υπάρ­χουν δομές ψυχο­κοι­νω­νι­κής στή­ρι­ξης από την πολι­τεία, υπάρ­χουν Δήμοι, όπως ο Δήμος Ρόδου, που έχουν κινη­το­ποι­η­θεί, υπάρ­χουν βίντεο ψυχο­λό­γων στο δια­δί­κτυο… Το πιο σημα­ντικό κομμάτι σε μια περίοδο κρίσης είναι να μη φοβό­μα­στε να ζητή­σουμε βοήθεια.

Οι ανθρώ­πι­νες σχέσεις θα δοκι­μα­στούν;

Σίγουρα, γιατί ουσια­στικά η κρίση θα δώσει μια ευκαι­ρία να κατα­λά­βουμε ποιοι είναι ουσια­στικά δίπλα μας και ποιοι όχι. Για μένα είναι πάρα πολύ σημα­ντικό να μπο­ρέ­σουν όλοι οι άνθρω­ποι να κατα­λά­βουν ποιοι είναι οι σύμ­μα­χοί τους. Στη ζωή μας έχουμε συμ­μά­χους, τους ωραίους φίλους, είναι εκείνοι που θα μας εξε­λί­ξουν, είναι σημα­ντι­κοί για τη ζωή μας. Οταν κανείς δεν μας πάρει τηλέ­φωνο ή δεν μας νοια­στεί ουσια­στικά, αυτό θα πρέπει να μας προ­βλη­μα­τί­σει για τις ανθρώ­πι­νες σχέσεις και για τις φιλικές μας σχέσεις, χωρίς να νιώ­σουμε αίσθημα ενοχών ή ανα­ξιό­τη­τας. Απλά θα πρέπει να προ­βλη­μα­τι­στούμε και να δούμε ποιοι από τους ανθρώ­πους που θεω­ρού­σαμε φίλους μας, είναι εκεί για εμάς και αντι­στοί­χως και για ποιους είμαστε εμείς εκεί. Είναι ωραίο να αξιο­ποι­ή­σουμε την κρίση για να κατα­λά­βουμε κάποια βαθύ­τερα νοήματα… Ποιοι είναι δίπλα μας, ποιους θέλουμε δίπλα μας, ποιοι αξίζουν να είναι δίπλα μας.  Οι άνθρω­ποι που αξίζουν να είναι δίπλα μας, θα μας συντρο­φεύ­σουν και μετά την κρίση, γιατί προ­φα­νέ­στατα θα βγούμε από αυτή την κρίση και το μεγάλο στοί­χημα είναι να βγούμε πιο ώριμοι, να μπο­ρέ­σουμε να εξε­λι­χθούμε, να μάθουμε από τα λάθη μας. Ο κορω­νο­ϊός είναι μια περί­ο­δος που θα σημα­δέ­ψει τον καθένα μας, με έναν δια­φο­ρε­τικό τρόπο, το πιο σημα­ντικό κομμάτι όμως είναι να νιώ­σουμε ότι εξε­λι­χθή­καμε.

*Η Ελένη Σολ­τα­ρί­δου είναι ψυχο­λό­γος. εξει­δι­κευ­μένη στη Γνω­σιακή και Συμπε­ρι­φο­ρική Ψυχο­θε­ρα­πεία. Είναι υπο­ψή­φια διδά­κτωρ Ιατρι­κής του Πανε­πι­στη­μίου Θεσ­σα­λίας. Κάνει συνε­δρίες στα γραφεία της (ένα στην Θεσ­σα­λο­νίκη και ένα στην Αθήνα) και μέσω δια­δι­κτύου. Είναι επι­στη­μο­νι­κός συνερ­γά­της – lecturer του New York College & του Ανοι­χτού Λαϊκού Πανε­πι­στή­μιου. Είναι συνερ­γά­της εται­ριών σε θέματα εκπαί­δευ­σης και αξιο­λό­γη­σης ανθρώ­πι­νου δυνα­μι­κού και επι­στη­μο­νική συνερ­γά­της ιστο­σε­λί­δων εξει­δι­κευ­μέ­νων σε θέματα παροχής συμ­βου­λών για την ποιό­τητα ζωής, τις δια­προ­σω­πι­κές σχέσεις, την μητρό­τητα. Κυκλο­φο­ρεί το παιδικό της παρα­μύθι με θέμα τη δια­χεί­ριση του θυμού «Ο Χιο­νού­λης και ο Γκρι­ζού­λης μαθαί­νουν για το θυμό» (2019) & ο οδηγός αυτό-βελτίωσης και διεκ­δί­κη­σης νέων συμπε­ρι­φο­ρών, με τίτλο «Αλλά­ζο­ντας Εμένα», από τις Εκδό­σεις iWrite (2020). Είναι υπεύ­θυνη συγ­γρα­φής άρθρων σε θέματα ψυχο­λο­γίας για το Γραφείο Δια­σύν­δε­σης του Δημο­κρι­τείου Πανε­πι­στη­μίου Θράκης και επι­στη­μο­νική συνερ­γά­της ιστο­σε­λί­δων εξει­δι­κευ­μέ­νων σε θέματα παροχής συμ­βου­λών για την ποιό­τητα ζωής, τις δια­προ­σω­πι­κές σχέσεις, την μητρό­τητα.