Πέθανε η Άλκη Ζέη – Τεράστια απώλεια για την ελληνική λογοτεχνία

Η Άλκη Ζέη γεν­νή­θη­κε στην Αθήνα. Ο πα­τέ­ρας της κα­τα­γό­ταν από την Κρήτη και η μη­τέ­ρα της από τη Σάμο, όπου πέ­ρα­σε τα πρώτα παι­δι­κά της χρό­νια μαζί με τη με­γα­λύ­τε­ρή της αδελ­φή, ενόσω η μη­τέ­ρα της ανάρ­ρω­νε από φυ­μα­τί­ω­ση σε σα­να­τό­ριο στην Πάρ­νη­θα.

Επι­στρέ­φο­ντας στην Αθήνα οι­κο­γε­νεια­κώς το 1937, φοί­τη­σε αρ­χι­κά στην ιδιω­τι­κή Ιόνιο Σχολή, όπου γνώ­ρι­σε τη φίλη της και με­τέ­πει­τα συγ­γρα­φέα Ζωρζ Σαρή, αλλά τα τε­λευ­ταία τρία χρό­νια του γυ­μνα­σί­ου πήγε στην επί­σης ιδιω­τι­κή Σχολή Αη­δο­νο­πού­λου. Σπού­δα­σε στη Φι­λο­σο­φι­κή Σχολή του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αθη­νών, στη Δρα­μα­τι­κή Σχολή του Ωδεί­ου Αθη­νών και στο Κι­νη­μα­το­γρα­φι­κό Ιν­στι­τού­το της Μό­σχας, στο τμήμα σε­να­ριο­γρα­φί­ας.

Εκεί­νη την πε­ρί­ο­δο ο θείος της, Πλά­των Σω­τη­ρί­ου (αδελ­φός της μη­τέ­ρας της), πα­ντρεύ­τη­κε τη με­γά­λη συγ­γρα­φέα Διδώ Σω­τη­ρί­ου, η οποία βο­ή­θη­σε την Άλκη Ζέη να ασχο­λη­θεί με τη συγ­γρα­φή.

Ενώ ήταν μα­θή­τρια στη Σχολή Αη­δο­νο­πού­λου συμ­με­τεί­χε στον όμιλο κου­κλο­θε­ά­τρου της σχο­λής της που διεύ­θυ­νε η κα­θη­γή­τρια τέ­χνης Ελένη Περ­ρά­κη-Θε­ο­χά­ρη. Τότε ξε­κί­νη­σε να γρά­φει έργα για κου­κλο­θέ­α­τρο και ένας από τους χα­ρα­κτή­ρες που δη­μιούρ­γη­σε, ο Κλού­βιος, έγινε με­τέ­πει­τα ένας από τους κυ­ριό­τε­ρους ήρωες του κου­κλο­θε­ά­τρου Αθη­νών «Μπάρ­μπα Μυ­τού­σης»  που ίδρυ­σε η Περ­ρά­κη-Θε­ο­χά­ρη.

Η Άλκη Ζέη συμ­με­τεί­χε στην ΕΠΟΝ στη διάρ­κεια της κα­το­χής και εξο­ρί­στη­κε το 1948, όταν προ­σπά­θη­σε να ακο­λου­θή­σει τον αρι­στε­ρό σύ­ζυ­γό της Γιώρ­γο Σε­βα­στί­κο­γλου, (θε­α­τρι­κός συγ­γρα­φέ­ας, με­τα­φρα­στής και σκη­νο­θέ­της) κατά την από­δρα­σή του στην Τα­σκέν­δη. Τον συ­νά­ντη­σε τε­λι­κά εκεί έξι χρό­νια αρ­γό­τε­ρα. Με τον Σε­βα­στί­κο­γλου, που πέ­θα­νε το 1991, απέ­κτη­σαν δύο παι­διά.

Από το 1954 έως το 1964 έζησε σαν πο­λι­τι­κή πρό­σφυ­γας στη Σο­βιε­τι­κή Ένωση. Το 1964 επι­στρέ­φει οι­κο­γε­νεια­κώς στην Ελ­λά­δα, για να ξα­να­φύ­γουν πάλι όλοι μαζί με τον ερ­χο­μό της Χού­ντας το 1967. Αυτήν τη φορά ο τόπος δια­μο­νής τους είναι η Γαλ­λία, και συ­γκε­κρι­μέ­να το Πα­ρί­σι, απ’ όπου επι­στρέ­φουν μετά τη δι­κτα­το­ρία το 1974.

Από πολύ μικρή ασχο­λή­θη­κε με το γρά­ψι­μο. Στις πρώ­τες ακόμη τά­ξεις του Γυ­μνα­σί­ου άρ­χι­σε να γρά­φει κεί­με­να για το κου­κλο­θέ­α­τρο. Ένας από τους ήρωες που δη­μιούρ­γη­σε, ο Κλού­βιος, έγινε κα­το­πι­νά ο ήρωας του γνω­στού κου­κλο­θέ­α­τρου «Μπαρ­μπα-Μυ­τού­σης», εμπνεύ­στρια του οποί­ου ήταν η Ελένη Θε­ο­χά­ρη-Πε­ρά­κη.

Πρώτο της μυ­θι­στό­ρη­μα είναι Το κα­πλά­νι της βι­τρί­νας (1963), που το έχει εμπνευ­στεί από τα παι­δι­κά της χρό­νια στη Σάμο και είναι σχε­δόν αυ­το­βιο­γρα­φι­κό. Ακο­λου­θεί μια σειρά μυ­θι­στο­ρη­μά­των για παι­διά, και το 1987 κυ­κλο­φο­ρεί το πρώτο της βι­βλίο για με­γά­λους Η αρ­ρα­βω­νια­στι­κιά του Αχιλ­λέα.

Το 2013 κυ­κλο­φό­ρη­σε το αυ­το­βιο­γρα­φι­κό της βι­βλίο Με μο­λύ­βι φά­μπερ νού­με­ρο δύο, και το 2017 το Πόσο θα ζή­σεις ακόμα, για­γιά.

Το 2010 τι­μή­θη­κε με το Βρα­βείο της Ακα­δη­μί­ας Αθη­νών για το σύ­νο­λο του έργου της.

Ο κα­θα­ρός τρό­πος γρα­φής της, η γλωσ­σι­κή αρ­τιό­τη­τα, η κρι­τι­κή στάση απέ­να­ντι σε πρό­σω­πα και κα­τα­στά­σεις, το χιού­μορ και η διεισ­δυ­τι­κή ματιά στα γε­γο­νό­τα, είναι τα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά των έργων της Άλκης Ζέη που το έχουν κάνει να αγα­πη­θεί από το ελ­λη­νι­κό και το ξένο ανα­γνω­στι­κό κοινό.

«Η αρ­ρα­βω­νια­στι­κιά του Αχιλ­λέα»,

«Το κα­πλά­νι της βι­τρί­νας» (με­τα­φέρ­θη­κε στη μικρή οθόνη)

και «Ο με­γά­λος πε­ρί­πα­τος του Πέ­τρου», (με­τα­φέρ­θη­κε στο θέ­α­τρο)

συ­μπε­ρι­λαμ­βά­νο­νται στα δια­χρο­νι­κά ευ­πώ­λη­τα βι­βλία της σύγ­χρο­νης ελ­λη­νι­κής λο­γο­τε­χνί­ας.

Τα βι­βλία της απευ­θύ­νο­νται κυ­ρί­ως στα παι­διά και τους εφή­βους, πάντα όμως δια­βά­ζο­νται με με­γά­λη ευ­χα­ρί­στη­ση και από τους ενή­λι­κες. Εμπνέ­ο­νται από προ­σω­πι­κές της εμπει­ρί­ες υφαί­νο­ντας την υπό­θε­σή τους πα­ράλ­λη­λα με ιστο­ρι­κά γε­γο­νό­τα. Τα θέ­μα­τα που πραγ­μα­τεύ­ο­νται είναι κα­θη­με­ρι­νά και πα­ναν­θρώ­πι­να.

Το Κα­πλά­νι της βι­τρί­νας, το πρώτο της μυ­θι­στό­ρη­μα, υπήρ­ξε έργο – σταθ­μός για την ελ­λη­νι­κή παι­δι­κή λο­γο­τε­χνία και θε­ω­ρεί­ται πλέον ένα κλα­σι­κό έργο της πα­γκό­σμιας λο­γο­τε­χνί­ας για παι­διά, με συ­νε­χείς επα­νεκ­δό­σεις από το 1963 που πρω­το­κυ­κλο­φό­ρη­σε στην Ελ­λά­δα και πολ­λές με­τα­φρά­σεις και δια­κρί­σεις στο εξω­τε­ρι­κό.

Η Άλκη Ζέη έγινε πρέ­σβει­ρα της σύγ­χρο­νης ελ­λη­νι­κής λο­γο­τε­χνί­ας στο εξω­τε­ρι­κό, καθώς το σύ­νο­λο του έργου της είναι με­τα­φρα­σμέ­νο και κυ­κλο­φο­ρεί σε πολ­λές χώρες ανά τον κόσμο. Η ίδια έχει επί­σης με­τα­φρά­σει από τα γαλ­λι­κά, τα ιτα­λι­κά και τα ρω­σι­κά αρ­κε­τά βι­βλία.

Το 2012 ανα­γο­ρεύ­τη­κε επί­τι­μη δι­δά­κτωρ του Πα­νε­πι­στη­μί­ου της Κύ­πρου.

Το 2014 ανα­γο­ρεύ­τη­κε επί­τι­μη δι­δά­κτωρ του Τμή­μα­τος Επι­στη­μών Προ­σχο­λι­κής Αγω­γής και Εκ­παί­δευ­σης του Αρι­στο­τε­λεί­ου Πα­νε­πι­στη­μί­ου Θεσ­σα­λο­νί­κης, ενώ το 2015 απέ­σπα­σε την ίδια τιμή από το Πα­νε­πι­στή­μιο Πα­τρών της Σχο­λής Αν­θρω­πι­στι­κών και Κοι­νω­νι­κών Επι­στη­μών.

Τον Ια­νουά­ριο του 2015 έλαβε τον Χρυσό Σταυ­ρό του Τάγ­μα­τος της Τιμής, διά­κρι­ση που απο­δί­δε­ται από τον Πρό­ε­δρο της Δη­μο­κρα­τί­ας σε δια­πρε­πείς προ­σω­πι­κό­τη­τες των τε­χνών, των επι­στη­μών και των γραμ­μά­των, ενώ τον Σε­πτέμ­βριο του 2015 τι­μή­θη­κε από τη Γαλ­λία με τον τίτλο του Τα­ξιάρ­χη του Τάγ­μα­τος των Τε­χνών και των Γραμ­μά­των (Commandeur de l’Ordre des Arts et des Lettres).

Στη ζωή της είναι αφιε­ρω­μέ­νο το ντο­κι­μα­ντέρ «Ο με­γά­λος πε­ρί­πα­τος της Άλκης»

Βι­βλιο­γρα­φία

– Το κα­πλά­νι της βι­τρί­νας δι­ή­γη­μα (1963)

– Κοντά στις ράγες παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα (1966)

– Ο με­γά­λος πε­ρί­πα­τος του Πέ­τρου μυ­θι­στό­ρη­μα (1971)

– Αρ­βυ­λά­κια και γόβες παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα(1975)

– Ο θείος Πλά­των μυ­θι­στό­ρη­μα(1975)

– Κοντά στις ράγες δι­ή­γη­μα (1977)

– Μια Κυ­ρια­κή του Απρί­λη δι­ή­γη­μα (1978)

– Τα πα­πού­τσια του Αν­νί­βα μυ­θι­στό­ρη­μα (1979)

– Η αρ­ρα­βω­νια­στι­κιά του Αχιλ­λέα (για ενη­λί­κους) δι­ή­γη­μα (1987)

– Η μωβ ομπρέ­λα μυ­θι­στό­ρη­μα (1989)

– Η Αλίκη στη χώρα των μαρ­μά­ρων παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα (1990)

– Ο Ψεύ­της Παπ­πούς παι­δι­κό δι­ή­γη­μα (1992)

– Μα­τί­ας παι­δι­κό δι­ή­γη­μα [Ά Κρα­τι­κό βρα­βείο παι­δι­κής λο­γο­τε­χνί­ας το 2001](1993)

– Σπα­νιό­λι­κα Πα­πού­τσια δι­ή­γη­μα (1994)

– Γα­το­κου­βέ­ντες παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα (1996)

– Η δω­δέ­κα­τη για­γιά και άλλα.. παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα (1998)

– Νε­α­νι­κή Φωνή Ο τι­μω­ρός μυ­θι­στό­ρη­μα (1999)

– Η Κων­στα­ντί­να και οι αρά­χνες της παι­δι­κό μυ­θι­στό­ρη­μα (2002)

– Με μο­λύ­βι φά­μπερ νού­με­ρο δύο (2013)

– Πόσο θα ζή­σεις ακόμα, για­γιά; (2017)

– Ένα παιδί από το που­θε­νά (2019)