Εγκλωβισμένοι στην ανεργία οι νέοι

Τα υψη­λό­τερα ποσοστά νέων που βρί­σκο­νται εκτός απα­σχό­λη­σης, εκπαί­δευ­σης και κατάρ­τι­σης, των απο­κα­λού­με­νων ΝΕΕΤ (Not in Employment, Education or Training), εμφα­νί­ζει η Ελλάδα στον ευρω­παϊκό Νότο.

Της ΤΑΣΟΥΛΑΣ  ΚΑΡΑΙΣΚΑΚΗ

Ερευνα που διε­ξή­χθη από το Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου στο πλαίσιο του έργου Youthshare, το οποίο χρη­μα­το­δο­τεί­ται από τον Ευρω­παϊκό Οικο­νο­μικό Χώρο, έδειξε ότι το 19,5% των νέων 15-29 ετών δεν εργά­ζε­ται και δεν παρα­κο­λου­θεί κάποιο επι­μορ­φω­τικό πρό­γραμμα. Το πρό­βλημα εμφα­νί­ζε­ται ιδιαί­τερα οξυμένο στις ηλικίες των 25 έως 29 ετών. Την περίοδο 2006-2009 οι νέοι 25-29 ετών εκτός εργα­σίας ή επι­μόρ­φω­σης απο­τε­λού­σαν το 25% του συνόλου αυτής της πλη­θυ­σμια­κής ομάδας στην Ελλάδα. Το 2013 άγγιξαν το 40%, στη συνέ­χεια άρχισαν να μειώ­νο­νται και το 2018 έφτασαν να απο­τε­λούν το 29,5%, παρά τη δημο­γρα­φική συρ­ρί­κνωση αυτής της πλη­θυ­σμια­κής ομάδας, η οποία το 2006 περιε­λάμ­βανε 800.000 άτομα και το 2018 περίπου 560.000, λόγω brain drain.

«Μελε­τάμε το φαι­νό­μενο σε τέσ­σε­ρις χώρες, Ελλάδα, Κύπρο, Ιταλία, Ισπανία, αλλά και στις περι­φέ­ρειές τους, κατα­γρά­φο­ντας δια­φο­ρές και εσω­τε­ρι­κές ανι­σό­τη­τες, για όλη την περίοδο της κρίσης. Μετά το 2013, πρώτη ανέ­καμψε η Κύπρος (14,8% το σημε­ρινό ποσοστό των ΝΕΕΤ), κατόπιν η Ισπανία (16,5%), ενώ Ελλάδα και Ιταλία εξα­κο­λου­θούν να εμφα­νί­ζουν υψη­λό­τερα ποσοστά (περί το 20%). Εστιά­ζουμε στους ΝΕΕΤ 25-29 ετών, 168.000 άτομα στην Ελλάδα, καθώς το φαι­νό­μενο σε αυτή την ηλι­κιακή ομάδα, που μέχρι πρό­τι­νος δεν περι­λαμ­βα­νό­ταν στις ευρω­παϊ­κές δράσεις για τους άνερ­γους ή ανε­νερ­γούς νέους, είναι πολύ πιο έντονο. Είναι οι ηλικίες που απει­λού­νται περισ­σό­τερο από τις δυσκο­λίες ένταξης στην αγορά εργα­σίας», σημειώ­νει στην «Κ» ο δρ Στέλιος Γκιάλης, ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής στο Πανε­πι­στή­μιο Αιγαίου. Ο κ. Γκιάλης είναι κύριος ερευ­νη­τής του Youthshare (www.youthshare-project.org) και επι­βλέ­πων της ερευ­νη­τι­κής ομάδας που συγκρο­τούν η διδα­κτο­ρική ερευ­νή­τρια Εφη Εμμα­νουήλ, ο μετα­δι­δα­κτο­ρι­κός ερευ­νη­τής δρ Μιχάλης Που­λη­μάς και ο ερευ­νη­τής δρ Ιωάννης Παπα­γε­ωρ­γίου.

«Ο όρος ΝΕΕΤ εισήχθη τη δεκα­ε­τία του ’90 στη Βρε­τα­νία και διευ­ρύ­νει την ομάδα των άνεργων νέων συμπε­ρι­λαμ­βά­νο­ντας και εκεί­νους που δεν ψάχνουν για δουλειά και άρα δεν εμφα­νί­ζο­νται στις στα­τι­στι­κές των ανέργων. Συνα­θροί­ζο­νται με τους ανε­νερ­γούς, με τα παιδιά και τους συντα­ξιού­χους» συνε­χί­ζει ο κ. Γκιάλης. «Περι­λαμ­βά­νει διά­φο­ρες κατη­γο­ρίες νέων 15-29 ετών, από άνερ­γους πτυ­χιού­χους μέχρι νέους που απα­σχο­λού­νται περι­στα­σιακά στη “μαύρη” οικο­νο­μία, δεν εργά­ζο­νται γιατί έχουν ανα­λά­βει τη φρο­ντίδα μελών της οικο­γέ­νειας, είτε ανήκουν σε άλλες “ευά­λω­τες” ομάδες, είναι εξαρ­τη­μέ­νοι ή αντι­με­τω­πί­ζουν σοβαρά προ­βλή­ματα ψυχικής υγείας.

Πρό­κει­ται για μια μεγάλη ανο­μοιο­γενή ομάδα, που απα­σχο­λεί ιδιαί­τερα την Ε.Ε., καθώς θεω­ρεί­ται πηγή αρνη­τι­κού ριζο­σπα­στι­σμού και προς τα δύο άκρα του πολι­τι­κού φάσμα­τος. Δοκι­μά­ζο­νται δράσεις για να περιο­ρι­στεί, με πιο εμβλη­μα­τική το Youth Guarantee (κανένας νέος εκτός εργα­σίας ή κατάρ­τι­σης μετά την απο­φοί­τησή του ή τον τερ­μα­τι­σμό προη­γού­με­νης σύμ­βα­σής του) που “τρέχει” και στην Ελλάδα, ωστόσο με σχετικά περιο­ρι­σμένα ακόμη απο­τε­λέ­σματα», ανα­φέ­ρει ο κ. Γκιάλης.

Ανι­σό­τη­τες

Σημα­ντι­κές είναι οι ανι­σό­τη­τες που κατα­γρά­φο­νται στο εσω­τε­ρικό της χώρας. «Στην Αττική και στην Κεντρική Μακε­δο­νία, που συγκε­ντρώ­νουν το 60-70% του πλη­θυ­σμού και των δρα­στη­ριο­τή­των της χώρας, σημειώ­θηκε μια μεγάλη έκρηξη των ΝΕΕΤ στη διάρ­κεια της κρίσης, η οποία σήμερα έχει υπο­χω­ρή­σει στα προ κρίσης επίπεδα.

Στις μειο­νε­κτι­κές μας Περι­φέ­ρειες, Δυτική Μακε­δο­νία, Βόρειο Αιγαίο, τα ποσοστά παρέ­μει­ναν υψηλά και απαι­τού­νται ειδικά σχε­δια­σμέ­νες παρεμ­βά­σεις ώστε να μην απο­κτή­σουν μόνιμο χαρα­κτήρα, ειδικά για την ομάδα 25-29», εξηγεί ο κ. Γκιάλης.

Στην Ελλάδα, οι περιο­χές της Δυτικής Μακε­δο­νίας (29%), του Βορείου Αιγαίου (27%) και της Κεντρι­κής Ελλάδας (26%) παρου­σιά­ζουν τα υψη­λό­τερα ποσοστά νέων ΝΕΕΤ 15-29 ετών. Πρέπει να σημειω­θεί ότι η Κεντρική Μακε­δο­νία ήταν σε ύφεση πολύ πριν από το 2008, καθώς εκα­το­ντά­δες περι­φε­ρεια­κές βιο­μη­χα­νι­κές μονάδες είχαν εγκα­τα­λεί­ψει την περιοχή. Η κρίση ενί­σχυσε το φαι­νό­μενο.

Τα υψη­λό­τερα ποσοστά γυναι­κών ΝΕΕΤ κατα­γρά­φο­νται στις Περι­φέ­ρειες Πελο­πον­νή­σου (67%), Δυτικής Ελλάδας (61%) και Θεσ­σα­λίας (59%), δηλαδή η πλειο­νό­τητα των νέων γυναι­κών στις περιο­χές αυτές είναι άνεργες. Τα υψη­λό­τερα ποσοστά ανδρών ΝΕΕΤ κατα­γρά­φο­νται στην Ηπειρο (54%), στο Νότιο Αιγαίο (52%) και στα Ιόνια Νησιά (51%). «Οι νέοι απου­σιά­ζουν από τις σύγ­χρο­νες κοι­νω­νι­κο­πα­ρα­γω­γι­κές δομές κυρίως στις λιγό­τερο ανε­πτυγ­μέ­νες νησιω­τι­κές και παρά­κτιες περιο­χές που υπέ­φε­ραν περισ­σό­τερο κατά τη διάρ­κεια της ύφεσης.

Οι λόγοι; «Προ­σφορά κυρίως επο­χι­κής εργα­σίας, από­σταση από τη μητρό­πολη (η Ελλάδα εμφα­νί­ζει από τα μεγα­λύ­τερα χάσματα μεταξύ πόλεων και αγρο­τι­κών περιο­χών όσον αφορά τους NEET), πρόωρη εγκα­τά­λειψη του σχο­λείου, φύλο, εθνι­κό­τητα, σχετικά χαμηλό οικο­νο­μικό επίπεδο της οικο­γέ­νειας», σημειώ­νουν οι Εφη Εμμα­νουήλ και Μιχάλης Που­λη­μάς.

«Πιο ευά­λω­τες είναι οι γηγε­νείς γυναί­κες και οι πρό­σφυ­γες 25-29 ετών», λέει ο κ. Που­λη­μάς. «Στις νησιω­τι­κές Περι­φέ­ρειες οι γυναί­κες ανα­φέ­ρουν έλλειψη ευκαι­ριών. Οι περισ­σό­τε­ρες επι­χει­ρή­σεις στα χωριά είναι οικο­γε­νεια­κές, οι προ­σφε­ρό­με­νες θέσεις απαι­τούν χαμηλό επίπεδο ειδί­κευ­σης σε σχέση με τις δεξιό­τη­τες που δια­θέ­τουν οι γυναί­κες. Ωστόσο, αγω­νιούν και προ­σπα­θούν να εντα­χθούν στην αγορά εργα­σίας, για να μετα­δώ­σουν στα παιδιά τους μέσα από τη δική τους επαγ­γελ­μα­τική εμπει­ρία αξίες, πρότυπα, στάσεις», ανα­φέ­ρει ο κ. Που­λη­μάς.

Σοβαρές είναι οι έμφυλες ανι­σό­τη­τες. «Οι γυναί­κες ανα­λαμ­βά­νουν τον μεγα­λύ­τερο όγκο του οικο­γε­νεια­κού φόρτου, τη φρο­ντίδα των παιδιών, των ηλι­κιω­μέ­νων. Δεν υπάρχει ευε­λι­ξία στο ωράριο, οι προ­σφε­ρό­με­νες θέσεις είναι κακο­πλη­ρω­μέ­νες και ανα­σφά­λι­στες», λέει η κ. Εμμα­νουήλ. «Μεγάλες δυσκο­λίες αντι­με­τω­πί­ζουν οι γυναί­κες από εργα­τικά και λαϊκά στρώ­ματα που εργά­ζο­νταν από μικρές και ακόμη μεγα­λύ­τε­ρες εκείνες σε μονο­γο­νεϊ­κές οικο­γέ­νειες καθώς δεν έχουν βοήθεια ούτε από το κράτος ούτε από την οικο­γέ­νεια», τονίζει ο κ. Που­λη­μάς. Ομως, δεν πτο­ού­νται. «Μια νεαρή γυναίκα που τελεί­ωσε με δυσκο­λίες το νυχτε­ρινό, έχει βάλει στόχους, να πάρει το “lower”, να μάθει υπο­λο­γι­στές, να βρει μια καλή και σταθερή δουλειά, όπως είπε “δουλεύω από μικρή χωρίς ασφά­λιση, τώρα πια δεν θέλω μια τέτοια δουλειά”», ανα­φέ­ρει η κ. Εμμα­νουήλ.

Ελλειψη προ­ϋ­πη­ρε­σίας, ένας φαύλος κύκλος

Το 66% των ΝΕΕΤ 15-29 ετών ψάχνει για δουλειά και το 34% έχει παραι­τη­θεί από την ανα­ζή­τηση εργα­σίας. Πέραν των γυναι­κών, σε δυσμενή θέση βρί­σκο­νται και οι αιτού­ντες άσυλο. Οι κυριό­τε­ρες δυσκο­λίες που αντι­με­τω­πί­ζουν «είναι η έλλειψη νομι­μο­ποι­η­τι­κών εγγρά­φων, αριθμού φορο­λο­γι­κού μητρώου, η άγνοια γρα­φειο­κρα­τι­κών δια­δι­κα­σιών, η μη γνώση της ελλη­νι­κής γλώσσας. Μέχρι να εντα­χθούν στο καθε­στώς διε­θνούς προ­στα­σίας δεν μπορούν να εκδώ­σουν ΑΦΜ ούτε να εγγρα­φούν στον ΟΑΕΔ. Οι εργα­σίες που βρί­σκουν, εάν βρουν, είναι περι­στα­σια­κές και άτυπες. Ειδικά οι γυναί­κες πρό­σφυ­γες έχουν παραι­τη­θεί από όνειρα. Προ­σβλέ­πουν στην ενσω­μά­τωση των παιδιών τους, μετα­φέ­ρουν τις προσ­δο­κίες στα παιδιά τους», λένε οι ερευ­νη­τές.

Πρό­βλημα, για γηγε­νείς και πρό­σφυ­γες, «είναι η έλλειψη προ­ϋ­πη­ρε­σίας, ένας φαύλος κύκλος», σημειώ­νουν. Επίσης, «σημα­ντικό ρόλο παίζει η κοινωνικο-οικονομική θέση των γονέων. Αν οι γονείς κατα­τάσ­σο­νται στη βάση της κοι­νω­νι­κής ιεραρ­χίας είναι περισ­σό­τερο πιθανό τα παιδιά τους να είναι NΕΕΤ». Σημα­ντικό εύρημα κατά τον κ. Πουλημά είναι «ότι οι NΕΕΤ με χαμηλό μορ­φω­τικό επίπεδο, που είχαν απο­τυ­χίες ή μαθη­σιακά προ­βλή­ματα και εγκα­τέ­λει­ψαν το σχολείο, δεν ενδια­φέ­ρο­νται να συμ­με­τά­σχουν σε επι­μορ­φω­τικά προ­γράμ­ματα, σε αντί­θεση με εκεί­νους με υψηλό μορ­φω­τικό επίπεδο». Συνεπώς, «παρόλο που το υψηλό μορ­φω­τικό επίπεδο δεν προ­στα­τεύει απόλυτα τους νέους 25-29 ετών από τον κίνδυνο να βρεθούν άνεργοι, η εγκα­τά­λειψη της κατάρ­τι­σης αυξάνει την πιθα­νό­τητα να βρεθούν κοι­νω­νικά περι­θω­ριο­ποι­η­μέ­νοι. Βέβαια, εξίσου σημα­ντική με την από­κτηση δεξιο­τή­των είναι και η ανά­καμψη της αγοράς εργα­σίας. Κρίσιμη είναι και η δια­σύν­δεση της εκπαί­δευ­σης με την αγορά εργα­σίας, με συν­δυα­στι­κές παρεμ­βά­σεις και πολι­τι­κές που να στο­χεύ­ουν σε κάθε μεμο­νω­μένη κατη­γο­ρία νέων», κατα­λή­γει ο κ. Που­λη­μάς.

πηγή kathimerini.gr