Κωνσταντίνος Φίλης: Τα δύο σενάρια για Χάγη 

Για το κλίμα που δια­μορ­φώ­νε­ται μετά τη συμ­φω­νία Τουρ­κίας – Λιβύης, τη διπλω­μα­τική υπερ-κινητικότητα της Ελλάδας αλλά και το ενδε­χό­μενο προ­σφυ­γής στο δικα­στή­ριο της Χάγης μίλησε στο «Ραντάρ» ο διευ­θυ­ντής Ερευ­νη­τι­κών Προ­γραμ­μά­των του ΙΔΙΣ, Κων­στα­ντί­νος Φίλης στο «Ραντάρ» με τους Τάκη Χατζή και Δήμο Βερύκιο στο ραδιό­φωνο του Alpha.

«Η διπλω­μα­τική υπερ­κι­νη­τι­κό­τητα που έχει παρου­σιά­σει η Ελλάδα τις τελευ­ταίες τρεις και πλέον εβδο­μά­δες μετά το τουρκο-λιβυκό σύμφωνο είναι βέβαιο πως έχει παράξει κάποια απο­τε­λέ­σματα. Ασφαλώς δεν πρέπει να ‘καθίσουμε’ σε αυτά γιατί οι διε­θνείς σχέσεις είναι πολύ δυνα­μι­κές, ειδι­κό­τερα τα τελευ­ταία χρόνια, και οι εξε­λί­ξεις πολύ πυκνές για να μην πω ραγδαίες και οι ανα­κα­τα­τά­ξεις επίσης, άρα λοιπόν αλίμονο αν κανείς θεω­ρή­σει ότι η Ελλάδα μόνο και μόνο με ότι έκανε τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες θεω­ρή­σει εαυτόν κατο­χυ­ρω­μένο απέ­να­ντι στην Τουρκία», τόνισε ο κ. Φίλης αρχικά.

Στη συνέ­χεια υπο­γράμ­μισε: «Είναι αισιό­δοξα μηνύ­ματα (σ.σ. ανα­φέ­ρε­ται στη συνερ­γα­σία με Ιταλία κα) υπό την έννοια ότι αφυ­πνί­στη­καν οι χώρες της περιο­χής ειδι­κό­τερα μετά το σύμφωνο Τουρ­κίας – Λιβύης όχι μόνο για την οριο­θέ­τηση των θαλασ­σίων ζωνών αλλά και για τη στρα­τιω­τική συνερ­γα­σία αντι­λαμ­βα­νό­με­νες αυτό το οποίο εμείς ισχυ­ρι­ζό­μα­στε και φωνά­ζουμε εδώ και καιρό ότι δηλαδή η Τουρκία προ­κει­μέ­νου να έχει ένα ρόλο στις εξε­λί­ξεις δεν την απα­σχο­λεί αν θα έχει ένα ρόλο απο­στα­θε­ρο­ποι­η­τικό αρκεί να ξέρει ότι θα κάτσει στο τραπέζι των δια­πραγ­μα­τεύ­σεων. Και αυτό νομίζω καθί­στα­ται εμφανές στη Λιβύη. Είναι, λοιπόν, λογικό ότι όλη αυτή η προ­σέγ­γιση από πλευράς Τουρ­κίας δίνει επι­χει­ρή­ματα στην Ελλάδα τα οποία μπο­ρούμε να  χρη­σι­μο­ποι­ή­σουμε και να αξιο­ποι­ή­σουμε έναντι των εταίρων μας αλλά αυτό δεν είναι αρκετό από μόνο του υπό την έννοια είπαμε ότι τα πράγ­ματα είναι πολύ δυνα­μικά, η κατά­σταση στη Λιβύη είναι πολύ ρευστή».

Σε σχέση με το γεγονός πως η Τουρκία θα είναι παρούσα στη διά­σκεψη του Βερο­λί­νου για τη Λιβύη ενώ η Ελλάδα όχι ο κ. Φίλης τόνισε: «Η Τουρκία έχει κάνει δουλειά συστη­μα­τική στη Λιβύη όχι τις τελευ­ταίες εβδο­μά­δες αλλά τα τελευ­ταία χρόνια. Είναι μία μόλις από τις δύο χώρες που έχουν σταθερή πρε­σβεία στην Τρίπολη, η άλλη είναι η Ιταλία που έχει ειδικό ενδια­φέ­ρον κυρίως λόγω των προ­σφυ­γι­κο­με­τα­να­στευ­τι­κών ρευ­μά­των και του ανα­σχε­τι­κού ρόλου που έχει η Λιβύη ως προς αυτά. Η Ελλάδα προ­σπά­θησε το προη­γού­μενο διά­στημα – δεν θέλω να αδικήσω κανένα – να προ­σεγ­γί­σει την κυβέρ­νηση της Τρί­πο­λης αυτό δεν κατέστη εφικτό κυρίως διότι είναι μία ισλα­μί­ζουσα κυβέρ­νηση η οποία  έχει μεγάλο βαθμό εξάρ­τη­σης και προ­ϊ­ό­ντος του χρόνου θα έχει και ολοένα μεγα­λύ­τερο βαθμό εξάρ­τη­σης από την Τουρκία και πράγ­ματι σήμερα η Τουρκία είναι στο τραπέζι ενώ εμείς δεν είμαστε, θα δούμε αν θα είμαστε, γιατί η διά­σκεψη του Βερο­λί­νου είναι συνέ­χεια άλλων διπλω­μα­τι­κών προ­σπα­θειών που έχουν γίνει τα επόμενα χρόνια από τα οποία εμείς απου­σιά­ζαμε αλλά ανε­ξάρ­τητα από αυτό η αλήθεια είναι ότι σήμερα είμαστε σε καλύ­τερη θέση δια­πραγ­μα­τευ­τική απ’ ότι ήμασταν πριν από λίγο καιρό».

Σχο­λιά­ζο­ντας συνέ­ντευξη του εκπρο­σώ­που του Ερντο­γάν, Ιμπραήμ Καλίν, σύμφωνα με τον οποίο η Αίγυ­πτος είναι ικα­νο­ποι­η­μένη από τουρ­κο­λι­βυκό σύμφωνο ο κ. Φίλης σχο­λί­ασε: «Ο ‘ποιητής’ αυτό το οποίο εννοεί, η Τουρκία υπο­στη­ρί­ζει προς της Λιβύη, προς την Αίγυπτο προς το Ισραήλ ότι με βάση τη δική της προ­σέγ­γιση οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών αυτές οι τρεις χώρες έχουν να κερ­δί­σουν επι­πλέον χώρο ΑΟΖ και υφα­λο­κρη­πί­δας απ’ ότι αν υπο­γρά­ψουν ένα αντί­στοιχο σύμφωνο με την Ελλάδα ή την Κύπρο. Είναι πολύ ξεκά­θαρα τα πράγ­ματα. Προ­φα­νώς γιατί η Αίγυ­πτος και το Ισραήλ έχουν υπο­γρά­ψει συμ­φω­νία οριο­θέ­τη­σης με την Κύπρο παρότι χάνουν από αυτή τη συμ­φω­νία με βάση την τουρ­κική λογική; Γιατί πολύ απλά αντι­λαμ­βά­νο­νται το ανεκ­δι­ή­γητο των τουρ­κι­κών προ­τά­σεων, πράγμα το οποίο μία κανο­νική κυβέρ­νηση στη Λιβύη η οποία θα εκπρο­σω­πούσε το σύνολο της Λιβύης επίσης θα αντι­λαμ­βα­νό­ταν, ότι αυτή η συμ­φω­νία είναι έωλη είναι εντελώς στον αέρα αλλά η συγκε­κρι­μένη κυβέρ­νηση του Σαρατζ όχι μόνο δεν το αντι­λαμ­βά­νε­ται αλλά προ­σέξτε εδώ τι έχουμε τώρα. Στο πλαίσιο αυτής της συναλ­λα­κτι­κής διπλω­μα­τίας όπως λέμε η μεν Τουρκία εξαρ­γυ­ρω­νει την πολυ­διά­στατη υπο­στή­ριξή της προς την κυβέρ­νηση του αλ Σαρατζ με τα δύο σύμφωνα στρα­τιω­τι­κής συνερ­γα­σίας και κυρίως οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών η δεν κυβέρ­νηση αλ Σαρατζ εξαρ­γυ­ρώ­νει το σύμφωνο οριο­θέ­τη­σης θαλασ­σίων ζωνών που είναι ένα μεγάλο δώρο προς την Τουρκία, έστω και αν είναι προ­σω­ρινό, με το να απαι­τή­σει ή να ζητήσει μεγα­λύ­τερη στρα­τιω­τική υπο­στή­ριξη της Τουρ­κίας στον λιβυκό εμφύλιο κάτι το οποίο δεν είμαι σίγου­ρος ότι θα συμβεί. Έχω την εντύ­πωση ότι ο Ερντο­γάν το χρη­σι­μο­ποιεί ως δια­πραγ­μα­τευ­τικό χαρτί ότι ‘θέλω να επιβάλω την ατζέντα μου, δια­φο­ρε­τικά θα στείλω Τούρ­κους στρατιώτες’. Δεν νομίζω ότι είναι καθόλου πρό­θυ­μος να κάνει κάτι τέτοιο. Πιο πιθανό είναι να στείλει μισθο­φό­ρους. (Στη Συρία) έβαλε μπροστά τους μισθο­φό­ρους που ήταν η αντι­πο­λί­τευση στον Άσαντ. Στη Συρία ήταν πιο εύκολα τα πράγ­ματα, γιατί επειδή γειτ­νιά­ζουν οι χώρες είχε επι­χει­ρη­σια­κές ευκο­λίες. Στη Λιβύη δεν είναι το ίδιο πράγμα γι’ αυτό πιστεύω ότι θα είναι πολύ δύσκολο, δεν είναι απίθανό τίποτα, να δούμε τουρ­κικά στρα­τεύ­ματα, τουρ­κι­κές μπότες του επί­ση­μου τουρ­κι­κού στρατού να εμπλέ­κο­νται στη Λιβύη. Πρώτον, διότι θα βρεθούν στο στό­χα­στρο του Χάφταρ. Φαντά­ζε­στε τι σημαί­νει να  αφήνουν πίσω 10,20,30 φέρετρα με Τούρ­κους στρα­τιώ­τες για τον Χάφταρ. Είναι σιγου­ρά­τζες οι Τούρκοι (σ.σ. σχο­λιά­ζο­ντας ότι δεν είδαμε τουρ­κικά φέρετρα από τη Συρία). Στη Συρία πήγαν έχοντας το πράσινο φως των Αμε­ρι­κα­νών και των Ρώσων και κατα­φέρ­νο­ντας μέρος των επι­διώ­ξεών τους που ήταν η απόθεση των Κούρδων πολι­το­φυ­λά­κων και να εγκα­θι­δρυ­θεί η Τουρκια σε ένα κομμάτι χωρίς να ανοίξει μύτη, διότι ούτε βρέ­θη­καν μπροστά Τούρκοι στρα­τιώ­τες, αντί­θετα μισθο­φό­ροι, ούτε ήταν καμία μεγάλη στρα­τιω­τική επι­χεί­ρηση που διήρ­κεσε ή είχε μεγάλο οικο­νο­μικό κόστος».

Απα­ντώ­ντας σε ερώτημα αν η Ελλάδα πρέπει να προ­σφύ­γει στο δικα­στή­ριο της Χάγης ο κ. Φίλης σημεί­ωσε: «Αυτή τη στιγμή δεν συντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις, βασικές στοι­χειώ­δεις προ­ϋ­πο­θέ­σεις για να προ­σφύ­γουμε στο δικα­στή­ριο της Χάγης. Το κατα­λα­βαί­νουμε όλοι αυτό. Η ένταση με την Τουρκία έχει χτυ­πή­σει κόκκινο. Η Τουρκία δεν  απο­δέ­χε­ται τη δικαιο­δο­σία του δικα­στη­ρίου παρά μόνο παίρνει και κάνει αχταρμά διά­φο­ρες νομο­λο­γίες του δικα­στη­ρίου για να ισχυ­ρι­στεί νομικά ότι η ίδια είναι κατο­χυ­ρω­μένη. Αυτά είναι ούτε καν να  τα συζη­τάμε. Δεν είναι σοβαρά πράγ­ματα. Όμως στο τέλος της δια­δρο­μής υπάρχει κάτι άλλο εκτός από το δικα­στή­ριο της Χάγης; Το θέμα είναι μέσα σε πιο πλαίσιο πηγαί­νεις στο δικα­στή­ριο της Χάγης. Και εδώ οι τρόποι είναι πολύ συγκε­κρι­μέ­νοι και είναι δύο. Ο ένας τρόπος είναι, στο ιδανικό σενάριο που σήμερα είναι μακρινό, επα­να­κάμ­πτουν τα ΜΟΕ αφού πρώτα έχει απο­κλι­μα­κω­θεί η ένταση, επα­νεκ­κι­νούν οι διε­ρευ­νη­τι­κές επαφές οι οποίες έχουν παγώσει τα τελευ­ταία χρόνια και μέσα από αυτές βρί­σκουμε κάποιους κοινούς παρα­νο­μα­στές αλλά και σημεία δια­φω­νίας και με βάση αυτά πηγαί­νουμε στο δικα­στή­ριο της Χάγης. Το δικα­στή­ριο της Χάγης με απόφαση του κ. Βενι­ζέ­λου της κυβέρ­νη­σης Σαμαρά λίγες μέρες πριν απο­χω­ρή­σει, τον Γενάρη του 2015, στεί­λαμε επι­στολή στον ΟΗΕ στην οποία επι­στολή λέμε ότι ζητή­ματα κυριαρ­χίας μας δεν δεχό­μα­στε γι’ αυτά τη δικαιο­δο­σία του δικα­στη­ρίου της Χάγης. Άρα αυτό είναι διεθνώς κατο­χυ­ρω­μένο. Είναι μία απόφαση της Ελλάδος που σημαί­νει ότι συζη­τάμε μόνο για θέματα υφα­λο­κρη­πί­δας και ΑΟΖ. Δεν συζη­τάμε για τίποτε άλλο. Δεν συζη­τάμε δηλαδή για αιγια­λί­τιδα ζώνη ή οτι­δή­ποτε αφορά την εθνική μας κυριαρ­χία. Αυτό είναι το ιδανικό σενάριο το οποίο ξαναλέω σήμερα δεν φαντά­ζει καθόλου πιθανό. (…) Το άλλο σενάριο το οποίο δεν πρέπει να απο­κλεί­σουμε και στο οποίο εμεις θα σύραμε την Τουρκία στο δικα­στή­ριο της Χάγης είναι αν και εφόσον οριο­θε­τού­σαμε ΑΟΖ με την Αίγυπτο –πιστέψτε με ούτε αυτή είναι πολύ πιθανή εξέλιξη, αλλά πλέον έχει περισ­σό­τε­ρες πιθα­νό­τη­τες. Σε αυτή την περί­πτωση προ­κύ­πτει μία διεθνής διαφορά. Διότι η ΑΟΖ η δική μας με της Αιγύ­πτου με την αντί­στοιχη της Τουρ­κίας με τη Λιβύη επι­κα­λύ­πτο­νται. Αυτό σημαί­νει ότι με βάση αυτή τη διεθνή διαφορά η Ελλάδα μπορεί να πάει κάλ­λι­στα στο Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας του ΟΗΕ και να πει ‘κύριοι εδώ έχουμε μια διεθνή διαφορά και ζητάμε από το Συμ­βού­λιο Ασφα­λείας να ορίσει είτε επι­διαι­τη­σία είτε το δικα­στή­ριο της Χάγης’, υπο­χρε­ω­τικά, που σημαί­νει ότι η Τουρκία θα πρέπει να απο­δε­χθεί την απόφαση του Σ.Α., υπο­χρε­ω­τικά να απο­δε­χθούν τα εμπλε­κό­μενα μέρη την όποια ετυ­μη­γο­ρία προ­κύ­ψει είτε από μία επι­διαι­τη­σία είτε από το δικα­στή­ριο της Χάγης σχετικά με  την επι­κά­λυψη των δύο ΑΟΖ. Αυτός είναι ο δεύ­τε­ρος τρόπος, δεν ξέω αν είναι πρό­σφο­ρος, πάντως ίσως σήμερα να συγκε­ντρώ­νει και αυτός τις πιθα­νό­τη­τές του δεδο­μέ­νου ότι η Αίγυ­πτος μπορεί να είναι φοβική απέ­να­ντι στην  Τουρκία αλλά είναι και σφόδρα ενο­χλη­μένη με αυτά που κάνει.

«Η Τουρκία αν δει ότι στρα­βώ­νει η κατά­σταση στη Λιβύη, όπως το έκανε και στη Συρία, στη Συρία η Τουρκία ήταν ο μεγα­λύ­τε­ρος πολέ­μιος του Άσαντ μέχρι το 2016 και έκανε μία θεα­μα­τική κυβί­στηση, κωλο­τού­μπα, και το γύρισε και τώρα συνο­μι­λεί με τον Άσαντ μέσω Ρώσων και Ιρανών, αν δει ότι τα πράγ­ματα στρα­βώ­νουν στη Λιβύη και ούτως ή άλλως να επι­χει­ρή­σει μία προ­σέγ­γιση και με την Αίγυπτο και με το Ισραήλ με  τους οποίους βρί­σκε­ται σήμερα σε μια «πολε­μική»», κατέ­ληξε.