Σεισμοτεκτονικό άτλαντα της Ελλάδας δημιουργούν επιστήμονες του ΕΚΠΑ

Έναν ολο­κλη­ρω­μένο «Σει­σμο­τε­κτο­νικό ‘Ατλαντα της Ελλάδας», που θα απο­τε­λέ­σει το υπό­βα­θρο για την ρεα­λι­στική εκτί­μηση του σει­σμι­κού κιν­δύ­νου σε όλη την επι­κρά­τεια της χώρας, ετοι­μά­ζουν για πρώτη φορά Έλληνες γεω­ε­πι­στή­μο­νες. Στόχος τους είναι η απο­τύ­πωση του δυνα­μι­κού της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης στον Ελλα­δικό χώρο, ενη­με­ρω­μέ­νου με τα νεότερα στοι­χεία.

Η «Σει­σμο­τε­κτο­νική» απο­σκο­πεί στη συσχέ­τιση των σεισμών, των ενεργών ρηγ­μά­των και της παρα­μόρ­φω­σης του φλοιού της Γης, συμ­βάλ­λο­ντας έτσι στην εκτί­μηση της σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας και συνα­κό­λουθα του σει­σμι­κού κιν­δύ­νου. Ο πρώτος «Σει­σμο­τε­κτο­νι­κός Χάρτης της Ελλάδας» είχε εκδοθεί από το Ινστι­τούτο Γεω­λο­γι­κών και Μεταλ­λευ­τι­κών Ερευνών (ΙΓΜΕ) το 1989, συν­δυά­ζο­ντας τεκτο­νική γεω­λο­γία και σει­σμι­κό­τητα σε κλίμακα 1:500.000.

«Έκτοτε όμως», όπως δήλωσε στο Αθη­ναϊκό και Μακε­δο­νικό Πρα­κτο­ρείο Ειδή­σεων, ο συντο­νι­στής του έργου Ιωάννης Κασ­σά­ρας, επί­κου­ρος καθη­γη­τής του Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, «αλμα­τώ­δης πρόοδος των Γεω­ε­πι­στη­μών έχει επέλθει, τόσο διεθνώς, όσο και σε εθνικό επίπεδο, δεδο­μέ­νης της ανά­πτυ­ξης της ψηφια­κής τεχνο­λο­γίας, των δορυ­φο­ρι­κών εφαρ­μο­γών, των πιο εξε­λιγ­μέ­νων μεθο­δο­λο­γιών, ενός πλήθους υπο­λο­γι­στι­κών εργα­λείων, καθώς και της δια­θε­σι­μό­τη­τας μεγάλου όγκου και υψηλής ευκρί­νειας ενόρ­γα­νων παρα­τη­ρή­σεων».

Επι­πλέον, όπως ανα­φέ­ρει, διάφορα φυσικά φαι­νό­μενα, όπως οι σεισμοί της Κοζάνης (1995), της Αθήνας (1999) και της Ανδρα­βί­δας (2008), καθώς και η περαι­τέρω έρευνα σε φαι­νο­με­νικά ασει­σμι­κές περιο­χές (π.χ. Έβρος), «ανέ­δει­ξαν περιο­χές αυξη­μέ­νης σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας, οι οποίες δεν ήσαν γνωστές στο πρό­σφατο παρελ­θόν, ενώ νέες υπο­δο­μές ζωτικής σημα­σίας έχουν κατα­σκευα­στεί και άλλες βρί­σκο­νται υπό κατα­σκευή ή σχε­διά­ζο­νται βάσει γενικών εκτι­μή­σεων σει­σμι­κής επι­κιν­δυ­νό­τη­τας της προη­γού­με­νης 15ετίας».

Ο υπό δημιουρ­γία «Σει­σμο­τε­κτο­νι­κός ‘Ατλας της Ελλάδας» είναι μια εφαρ­μογή χωρικής απο­τύ­πω­σης του δυνα­μι­κού της εδα­φι­κής παρα­μόρ­φω­σης στον Ελλα­δικό χώρο, που ενσω­μα­τώ­νει μεθο­δο­λο­γίες αιχμής, σύγ­χρονα και αξιό­πι­στα γεω­χω­ρικά δεδο­μένα. Για την κατα­σκευή του ‘Ατλαντα, συν­δυά­ζο­νται τα πλέον πρό­σφατα γεω­λο­γικά, τεκτο­νικά, σει­σμο­λο­γικά, γεω­φυ­σικά και γεω­δαι­τικά στοι­χεία, τα οποία προ­βάλ­λο­νται σε υπό­βα­θρα, που περι­λαμ­βά­νουν δορυ­φο­ρι­κές εικόνες του τοπο­γρα­φι­κού ανά­γλυ­φου, πολι­τι­κούς χάρτες, καθώς και χάρτες κρί­σι­μων υπο­δο­μών.

Τα γεω­χω­ρικά δεδο­μένα προ­έρ­χο­νται από προ­σω­πικά αρχεία των μελών της ερευ­νη­τι­κής ομάδας, διε­θνείς οργα­νι­σμούς και βάσεις δεδο­μέ­νων, επι­στη­μο­νικά πρα­κτο­ρεία και δημο­σιεύ­σεις σε έγκυρα επι­στη­μο­νικά περιο­δικά. «Κύριος άξονας της προ­σπά­θειας είναι η ομο­γε­νο­ποί­ηση και η αυστηρή αξιο­λό­γηση των δεδο­μέ­νων αυτών. Όλα τα παρα­πάνω απο­τε­λούν την και­νο­το­μία του εγχει­ρή­μα­τος», λέει ο κ. Κασ­σά­ρας.

Η χαρ­το­γρα­φική απο­τύ­πωση των στοι­χείων γίνεται μέσω ελεύ­θε­ρου λογι­σμι­κού (QGIS, GMT) και συν­δρο­μη­τι­κού (ArcGIS, WebGIS). Για την επε­ξερ­γα­σία των μεγάλου όγκου των ανυ­σμα­τι­κών δεδο­μέ­νων, χρη­σι­μο­ποιού­νται τα λογι­σμικά MATLAB και ObsPy. Η γενική κλίμακα του ‘Ατλαντα είναι 1:500.000, ενώ υπάρχει η δυνα­τό­τητα εστί­α­σης σε υπο-περιοχές βάσει της λεπτο­μέ­ρειας που παρέ­χουν τα γεω­χω­ρικά δεδο­μένα, τα οποία προ­βάλ­λο­νται ως ξεχω­ρι­στά θεμα­τικά επίπεδα. «Ο νέος ‘Ατλας θα είναι πρα­κτικά χρή­σι­μος σε γεω­ε­πι­στή­μο­νες, πολι­τι­κούς μηχα­νι­κούς και φορείς της Πολι­τείας, που είναι επι­φορ­τι­σμέ­νοι με την ασφά­λεια των υπο­δο­μών και την αντι­με­τώ­πιση και δια­χεί­ριση των σει­σμι­κών κατα­στρο­φών και κρίσεων», τονίζει ο κ. Κασ­σά­ρας.

Μελ­λο­ντι­κός στόχος των επι­στη­μό­νων είναι η δημιουρ­γία απλου­στευ­μέ­νων εκπαι­δευ­τι­κών εκδό­σεων, προ­σι­τών σε μαθητές δευ­τε­ρο­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης, φοι­τη­τές τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης και σε απλούς πολίτες. Ο ‘Ατλας είναι μια δυνα­μική επι­στη­μο­νική δράση, δηλαδή απαι­τεί­ται η συνεχής ανα­νέ­ωση και ανα­θε­ώ­ρηση της βάσης δεδο­μέ­νων από την ερευ­νη­τική ομάδα.

Ο φορέας υλο­ποί­η­σης του εγχει­ρή­μα­τος είναι ο Τομέας Γεωφυσικής-Γεωθερμίας του Τμή­μα­τος Γεω­λο­γίας και Γεω­πε­ρι­βάλ­λο­ντος του ΕΚΠΑ. Η πρώτη έκδοση του ‘Ατλαντα (v1.0) θα παρου­σια­στεί στο Συνέ­δριο της Ευρω­παϊ­κής Γεω­φυ­σι­κής Ένωσης (EGU) τον Μάιο του 2020.

Την ερευ­νη­τική ομάδα, πλην του κου Κασσάρα, απαρ­τί­ζουν οι Πανα­γιώ­της Παπα­δη­μη­τρίου (καθη­γη­τής ΕΚΠΑ και διευ­θυ­ντής Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας), Ανδρέας Τζάνης (ανα­πλη­ρω­τής καθη­γη­τής Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας ΕΚΠΑ), Βασι­λική Κου­σκουνά (ανα­πλη­ρώ­τρια καθη­γή­τρια Τομέα Γεωφυσικής-Γεωθερμίας ΕΚΠΑ), Αθα­νά­σιος Γκανάς (διευ­θυ­ντής ερευνών Γεω­δυ­να­μι­κού Ινστι­τού­του Εθνικού Αστε­ρο­σκο­πείου Αθηνών), Βασί­λειος Καπε­τα­νί­δης (Δρ. σει­σμο­λό­γος), Ανδρέας Καρα­κων­στα­ντής (Δρ. σει­σμο­λό­γος), Σωτή­ριος Βαλ­κα­νιώ­της (Δρ. γεω­λό­γος), Στυ­λια­νός Χάϊλας (γεω­φυ­σι­κός) και Χρυ­σάνθη Κοσμά (φυσικός).