O αγαπημένος καλλιτέχνης Aγαπητός Πάχος ανοίγει την καρδιά του στη “δημοκρατική” σε μια πολύ ενδιαφέρουσα συνέντευξη

Κύριε Πάχο, μιας και δια­νύ­ουμε την εορ­τα­στική περίοδο, θα ήθελα να ξεκι­νή­σουμε την συνέ­ντευξη ανα­τρέ­χο­ντας στις εορ­τα­στι­κές περιό­δους της δεκα­ε­τίας του 70, του ΄80. Πώς δια­σκέ­δα­ζαν τότε οι Ρόδιοι;

Μάλλον θα σας απο­γοη­τεύσω γιατί δεν έχω ολο­κλη­ρω­μένη εικόνα ούτε των χώρων δια­σκέ­δα­σης, ούτε του πώς δια­σκέ­δα­ζαν οι Ροδίτες στις γιορτές της δεκα­ε­τίας ’70-80. Τις περισ­σό­τε­ρες φορές τύχαινε να λείπω το συγκε­κρι­μένο διά­στημα επειδή τρα­γου­δούσα στο Λονδίνο ή στην Αθήνα. Τις χρονιές που ήμουν στη Ρόδο θυμάμαι τις συγκε­ντρώ­σεις σε σπίτια φίλων και συγ­γε­νών, τους χορούς που διορ­γά­νω­ναν σύλ­λο­γοι και σωμα­τεία και τα ρεβε­γιόν (ιδίως από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ‘80 και μετά) σε ξενο­δο­χεία και νυχτε­ρινά κέντρα, με εορ­τα­στικό μενού και ζωντανή ορχή­στρα. Νομίζω πως όλα ήταν κάπως λιγό­τερο “φορ­τω­μένα” και λαμπερά σε σχέση με σήμερα, αλλά ίσως με πιο χαρού­μενη και γιορ­τινή διάθεση. Γενικά πάντως δε θυμάμαι κάποιο σήμα κατα­τε­θέν της δια­σκέ­δα­σης στη Ρόδο στη διάρ­κεια των γιορτών.

Τι θυμάστε πιο έντονα από την νυχτε­ρινή δια­σκέ­δαση της Ρόδου εκείνης της περιό­δου;

Από τα τέλη της δεκα­ε­τίας του εξήντα στη Ρόδο, κυρίως την καλο­και­ρινή, υπήρχαν πολλές επι­λο­γές για δια­σκέ­δαση: νυχτε­ρινά κέντρα με ζωντανή μουσική, πίστες για χορό, night clubs, μπου­ζού­κια, ντι­σκο­τέκ που άφησαν έντονο το στίγμα τους από τη δεκα­ε­τία του ’80 και μετά. Αργό­τερα πιάνο μπαρ, εστια­τό­ρια με μουσική και στα τελευ­ταία χρόνια, μου­σι­κές σκηνές. Θυμάμαι έντονα τον Κήπο του «Θέρμαι» που από το πάλκο του πέρασαν σπου­δαίοι εκπρό­σω­ποι του ελλη­νι­κού και του ξένου πεντα­γράμ­μου. Μεγάλα ονόματα τρα­γού­δη­σαν επίσης κατά καιρούς και στο Ροδίνι (στη γιορτή του κρασιού), το Bel Passo, το Golden Beach, το Copa Cabana κ.ά. Θα ήθελα όμως να σταθώ σε δυο χώρους με ζωντανή μουσική που κατά τη γνώμη μου έγραψαν ιστορία στη νυχτε­ρινή ζωή, αλλά και γενικά στην πολι­τι­στική ζωή της Ρόδου. Είναι ο «Ζορμπάς» και η «Μέθεξη», όπου έπαιξα και τρα­γού­δησα δεκα­τέσ­σερα και δώδεκα χρόνια αντί­στοιχα, παρέα με εκλε­κτούς συνερ­γά­τες. Θεωρώ πως είμαι πολύ τυχερός που βρέθηκα στις δύο αυτές σκηνές που για δια­φο­ρε­τι­κούς λόγους η κάθε μία, ήταν πολύ μπροστά από την εποχή της.

Η ξακου­στή νυχτε­ρινή ζωή της Ρόδου, που ο κόσμος πραγ­μα­τικά δια­σκέ­δαζε και που οι καλ­λι­τέ­χνες οι οποίοι ήταν μέρος της, όπως εσείς, σήμερα τη θυμού­νται με νοσταλ­γία, φαντά­ζει πάντως μια μακρινή ανά­μνηση. Εσάς τι σας έχει λείψει περισ­σό­τερο;

Μου λείπει η ηλικία που είχα εκείνα τα χρόνια! (γέλια). Αυτό είναι το μόνο που νοσταλγώ. Γιατί κατά τα άλλα, ειλι­κρινά δεν πιστεύω στο κάθε πέρσι και καλύ­τερα. Μια χαρά είναι η σύγ­χρονη νυχτε­ρινή ζωή και μια χαρά δια­σκε­δά­ζουν οι νέοι. Υπάρ­χουν τόσο ωραίοι χώροι, μπα­ρά­κια, club, μου­σι­κές σκηνές, τόσες συναυ­λίες και εκδη­λώ­σεις… Όχι, δε νομίζω ότι λείπει κάτι από τη νυχτε­ρινή ζωή της Ρόδου.

Είναι φυσικό κάποια πράγ­ματα να αλλά­ζουν όσο περνούν τα χρόνια, κάθε γενιά έχει τις δικές της συνή­θειες, το δικό της τρόπο να σκέ­φτε­ται και να δια­σκε­δά­ζει και σίγουρα δεν είναι τα δικά μας νεανικά χρόνια το πρότυπο. Πάντως όσον αφορά στη μουσική, έχω να πω ότι, μέσα στις τόσες αλλαγές, αρκετά από τα τρα­γού­δια που ακού­γαμε τότε, ακού­γο­νται και τώρα. Αυτό κάτι σημαί­νει.

Σε τι θα λέγατε όμως ότι δια­φέ­ρει η δια­σκέ­δαση σήμερα από τη δια­σκέ­δαση τότε;

Για να δούμε μερικές δια­φο­ρές… Στο παρελ­θόν η σεζόν διαρ­κούσε 7-8 μήνες και οι καλ­λι­τέ­χνες δού­λευαν επτά μέρες την εβδο­μάδα, σε κάποια μαγαζιά συχνά μέχρι πρωίας. Ο κόσμος ήταν κάθε βράδυ έξω. Η έξοδος για φαγητό ήταν μια πολύ συχνή επιλογή Ο ήχος ήταν συνήθως κακός. Καμία σχέση με τα σημε­ρινά μηχα­νή­ματα! Και μια που το έφερε η κου­βέ­ντα, να μη ξεχνάμε ότι η τεχνο­λο­γία είναι ένα πολύ μεγάλο δώρο και για το κοινό και για τους καλ­λι­τέ­χνες. Μας κάνει ανοι­χτούς σε όλα τα είδη και όλες τις εποχές της μου­σι­κής. Γι΄αυτό νομίζω ο κόσμος σήμερα ακούει περισ­σό­τερη και καλύ­τερη μουσική σε σχέση με παλιά.

Τότε ψάχναμε για να βρούμε μου­σι­κές, τώρα έχουμε τη δυνα­τό­τητα να ακού­σουμε ό,τι θέλουμε και αυτό είναι ευλογία, του­λά­χι­στον για τον καλ­λι­τέ­χνη Το θέμα από εκεί και πέρα είναι ο καθένας τι επι­λέ­γει και πώς το φιλ­τρά­ρει, πώς το ακούει και πώς το χρη­σι­μο­ποιεί.

Πάντως είναι γεγονός, ότι αν και σπου­δαίος καλ­λι­τέ­χνης που δια­γρά­ψατε λαμπρή πορεία σε εποχές που ήταν πολύ δύσκολο να ανα­δει­χθούν και να κατα­ξιω­θούν καλ­λι­τέ­χνες, προ­τι­μή­σατε μια σεμνή δια­δρομή παρά τις ευκαι­ρίες που είχατε.

Ευχα­ρι­στώ για τα καλά σας λόγια… Είναι αλήθεια ότι είχα ευκαι­ρίες, αλλά μάλλον δεν μπόρεσα, ή δεν ήθελα, να αντα­πο­κριθώ στις απαι­τή­σεις του star system εκείνης της εποχής. Εμφα­νι­ζό­μουν στην Αθήνα σε πολύ καλούς -ποιοτικούς θα τους χαρα­κτή­ριζα σήμερα- χώρους, πλάι σε γνωστά ονόματα της ελλη­νι­κής καλ­λι­τε­χνι­κής σκηνής.

Με άλλα λόγια, ό,τι καλύ­τερο για έναν νέο καλ­λι­τέ­χνη. Όμως γρήγορα δια­πί­στωσα ότι δεν ήταν αρκετό να τρα­γου­δάς καλά και να έχεις μια σοβαρή παρου­σία στο χώρο. Χρεια­ζό­ταν δισκο­γρα­φία, χρεια­ζό­ντου­σαν δημό­σιες σχέσεις, γνω­ρι­μίες, επαφές, διά­φο­ρες κινή­σεις που εγώ δεν ήξερα ή δεν μπο­ρούσα να κάνω.

Εγώ το μόνο που ήθελα και ήξερα να κάνω καλά, ήταν να τρα­γου­δάω. Και αυτή ήταν η μονα­δική εποχή στη ζωή μου που η μουσική και το τρα­γούδι δεν μου έδιναν χαρά. Έτσι απο­φά­σισα να φύγω από την Αθήνα και συνε­χίσω πιο χαλαρά, με όριο τις δικές μου ανοχές και αντοχές! Ήταν τόσο μεγάλη η πίεση που αισθα­νό­μουν όλο εκείνο το διά­στημα, που χωρίς να το συνει­δη­το­ποιώ, δεν έχω κρα­τή­σει ούτε μια φωτο­γρα­φία από τις τότε εμφα­νί­σεις μου, πράγμα για το οποίο βέβαια έχω μετα­νιώ­σει πολύ!

Την πρώτη φορά που τρα­γου­δή­σατε μπροστά σε κοινό τη θυμάστε;

Τρα­γου­δούσα από μικρός στις εκδρο­μές του σχο­λείου, σε παρέες και στις εκδη­λώ­σεις της Εθνικής Τρά­πε­ζας όπου εργα­ζό­μουν για κάποια χρόνια. Όμως η στιγμή που θυμάμαι έντονα ήταν σε ένα κλαμπ στο Ροδίνι, στο Τίβολι (οι συνο­μή­λι­κοί μου θα το θυμού­νται) όπου, ύστερα από πίεση κάποιων φίλων, βγήκα στη σκηνή και τρα­γού­δησα Χατζή. Είχα τόσο πολύ τρακ που έλεγα πως απο­κλεί­ε­ται να τα κατα­φέρω. Σήμερα ύστερα από τόσα χρόνια, εξα­κο­λουθώ να έχω πάντα λίγο τρακ και αγωνία πριν από την κάθε εμφά­νισή μου. Είναι κάτι που δεν έχει σχέση με την εμπει­ρία, αλλά με το σεβασμό προς το κοινό.

Ποιες συνερ­γα­σίες σας έχετε ξεχω­ρί­σει;

Είναι μεγάλη η λίστα για να μπορώ να ξεχω­ρίσω κάποιες. Στο ξεκί­νημα της μου­σι­κής δια­δρο­μής μου συνερ­γά­στηκα με τον Γιάννη Πάριο, τη Χαρούλα Αλεξίου, τον Στράτο Διο­νυ­σίου, τον Φίλιππα Νικο­λάου, τον Τώνη Μαρούδα και το Γιάννη Καρα­μπε­σίνη. Αργό­τερα στο Ζορμπά βρέθηκα στην ίδιο πάλκο με τον αξέ­χα­στο Στέλιο Βαμ­βα­κάρη, την Ισιδώρα Σιδέρη, την Αλε­ξάν­δρα, τη Βούλα Σαββίδη, τον Βασίλη Κουμπή, τον Γιάννη Γερο­γιάννη και άλλους. Συνερ­γά­στηκα επίσης με εξαι­ρε­τι­κούς Δωδε­κα­νή­σιους καλ­λι­τέ­χνες τον Τάκη Βούη, τον Γιάννη Κατσι­μπράκη, τον Γιώργο Πούλο, την Αφρο­δίτη, τον Λευτέρη Στε­φά­νου, την Ίριδα, τον Σταύρο, τον Λάκη, τον Θόδωρο, τον Πανα­γιώτη, τον Παντελή, τον Νεκτά­ριο. Δυστυ­χώς ο χώρος δεν επαρκεί για να τους αναφέρω όλους…

Και ποιες εκδη­λώ­σεις /συναυ­λίες θυμάστε πιο έντονα;

Άλλος ένας μακρύς κατά­λο­γος… Κρατώ για συναι­σθη­μα­τι­κούς λόγους συγκε­κρι­μέ­νες συναυ­λίες: Το αφιέ­ρωμα στον Λευτέρη Παπα­δό­πουλο στην Τάφρο το οποίο επι­με­λή­θηκε η αξέ­χα­στη Λουκία Ρικάκη, τη συναυλία-αφιέρωμα στον Θάνο Μικρού­τσικο στο Πνευ­μα­τικό Κέντρο του Δήμου Καρ­πά­θου με τον Τάκη, την Ίριδα και με συμ­με­τοχή του ίδιου του συνθέτη, τις συναυ­λίες με τον Λίνο Κόκοτο και τον Βασίλη Κετεν­τζό­γλου, το «Αρχι­πέ­λα­γος ανθρώ­πων» του Κώστα Σκαν­δα­λίδη στο Ρωμαϊκό Ωδείο (η πρώτη «μεγάλη» συναυ­λία της Μιρέλας), τις συναυ­λίες με τον Μίλτο Πασχα­λίδη στο Ήχος και Φως και στο Καστε­λό­ριζο και δεκάδες συμ­με­το­χές στο φεστι­βάλ Σύμης, από την έναρξή του μέχρι και τον περα­σμένο Αύγου­στο στην πλατεία Αυγε­ρι­νού. Τρα­γού­δησα επίσης μελο­ποι­η­μένα ποι­ή­ματα του Λόρκα, του Νίκου Γκάτσου και του Παντελή Ευθυ­μίου, Επι­φά­νεια Αβέρωφ στο Εθνικό θέατρο και στη Λέρο όπου συμ­με­τείχε η Αλίκη Καγια­λό­γλου. Να αναφέρω επίσης τη συμ­με­τοχή μου στην μουσική παρά­σταση «Για να’ρθουν της Αγάπης οι σκιές», με ποι­ή­ματα του Κων/νου Καβάφη μελο­ποι­η­μένα από τον Αντώνη Κυζούλη, στο Καστέλο της Ρόδου και στην Κω, στον «Πλούτο» του Αρι­στο­φάνη σε σκη­νο­θε­σία του Ζαχαρία Αγγε­λά­κου και μουσική του Αντώνη Κυζούλη καθώς και σε συναυ­λίες της Παι­δι­κής και Πει­ρα­μα­τι­κής Χορω­δίας Δήμου Ρόδου υπό τη διεύ­θυνση του Γιώργου Σακελ­λα­ρίδη και της Μικτής Χορω­δίας του Δήμου Ρόδου υπό τη διεύ­θυνση του Μιχάλη Καλα­εν­τζή.

Πριν από μερι­κούς μήνες, σας απο­λαύ­σαμε στο Νεστο­ρί­δειο με τον κ. Τάκη Βούη αλλά και την κόρη σας Μιρέλα Πάχου, που δια­γρά­φει τη δική της ξεχω­ρι­στή πορεία στο μουσικό στε­ρέ­ωμα. Οσοι παρα­βρέ­θη­καν μίλησαν για μια ξεχω­ρι­στή, συγκι­νη­τική βραδιά. Θα ήθελα να μας μιλή­σετε για τα συναι­σθή­ματα εκείνης της βραδιάς.

Ήταν πραγ­μα­τικά μια πολύ ξεχω­ρι­στή βραδιά. Ο Τάκης κι εγώ συζη­τού­σαμε πολύ καιρό για μια κοινή εμφά­νιση, αλλά πάντα κάτι συνέ­βαινε και μέναμε στα λόγια… Φέτος όμως φάνηκε ότι η απόφαση είχε ωρι­μά­σει μέσα μας και ήταν η κατάλ­ληλη στιγμή για να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί. Πρέπει να σας πω ότι με τον Τάκη ήμασταν συμ­μα­θη­τές και αργό­τερα συνά­δελ­φοι, πάνω απ΄όλα όμως είμαστε πολύ καλοί φίλοι. Βρε­θή­καμε για πρώτη φορά μαζί στη σκηνή το 1963, στο ξενο­δο­χείο των Ρόδων και ύστερα στο Εθνικό θέατρο, σε μια συναυ­λία όπου συμ­με­τείχε και ο πρω­το­εμ­φα­νι­ζό­με­νος τότε, Μανώλης Μητσιάς. Στο Νεστο­ρί­δειο έπαιξα με την ίδια κιθάρα που είχα σε αυτές τις συναυ­λίες! Στην παρά­σταση «Του εξήντα οι εκδρο­μείς» τρα­γου­δή­σαμε για όλα εκείνα που μας ενώνουν και μας χωρί­ζουν, βγάλαμε στην επι­φά­νεια μισό αιώνα ανα­μνή­σεων και συναι­σθη­μά­των… Ήταν τόσο μεγάλη η συγκί­νηση -κι ακόμα μεγα­λύ­τερη λόγω της παρου­σίας της Μιρέλας-, τόσο πολλά τα βουρ­κω­μένα μάτια που έβλεπα γύρω μου, που κάποια στιγμή είπα μέσα μου ότι απο­κλεί­ε­ται να ολο­κλη­ρω­θεί η συναυ­λία! Τελικά τα κατα­φέ­ραμε και νιώσαμε τόσο όμορφα, αλλά και ακού­σαμε τόσο θετικά σχόλια από τον κόσμο, που σκε­φτό­μα­στε σύντομα να ξανα­κά­νουμε κάτι ανάλογο.

Με τη Μιρέλα ενώσατε καλ­λι­τε­χνικά τις φωνές σας στο τρα­γούδι «Γράμ­ματα» του επίσης Ρόδιου κατα­ξιω­μέ­νου καλ­λι­τέ­χνη, Βασίλη Καζούλη. Και ανα­ρω­τιέ­μαι σε αυτή την συνερ­γα­σία ποιος ένιωθε άραγε μεγα­λύ­τερη περη­φά­νια ο μπαμπάς ή η κόρη;

Σίγουρα εγώ είμαι αυτός που νιώθει περισ­σό­τερο περή­φα­νος από όλους για αυτή τη συνερ­γα­σία! Πρώτον γιατί εκτιμώ απε­ριό­ρι­στα τον Βασίλη Καζούλη ως τρα­γου­δο­ποιό, ερμη­νευτή, αλλά και ως άνθρωπο. Δεύ­τε­ρον γιατί πιστεύω ότι τα «Γράμ­ματα» είναι ένα από τα καλύ­τερα ελλη­νικά τρα­γού­δια που γρά­φτη­καν στα τελευ­ταία χρόνια. Δε θα ξεχάσω ποτέ πόσο με άγγιξε όταν το πρω­το­ά­κουσα! Ο τρίτος και ίσως ο πιο σημα­ντι­κός λόγος είναι το γεγονός ότι τρα­γουδώ αυτό το υπέροχο τρα­γούδι με τη Μιρέλα, η οποία κατά τη γνώμη μου το απο­γειώ­νει με μια συγκλο­νι­στική ερμη­νεία. Ελπίζω να τρα­γου­δή­σουμε ξανά στο μέλλον. Αλλά και πέρα από το τρα­γούδι, μιας και το έφερε η κου­βέ­ντα, θέλω να πω ότι γενικά αισθά­νο­μαι πολύ περή­φα­νος για τα τρία παιδιά μου και θεωρώ τον εαυτό μου ιδιαί­τερα τυχερό που είμαι πατέρας τους.

Υπάρχει κάτι στην καλ­λι­τε­χνική σας δια­δρομή που δεν έχετε κάνει ακόμα, ή που σχε­διά­ζετε να κάνετε;

Πολλά δεν έχω κάνει ακόμα και πολλά σχε­διάζω, αλλά είμαι γενικά άτομο ανα­βλη­τικό και πρέπει κάποιος συνέ­χεια να με ταρα­κου­νάει! Να, για παρά­δειγμα, έχω γράψει πολλά τρα­γού­δια που θα ήθελα να ηχο­γρα­φη­θούν, αλλά δεν το βάζω στο πρό­γραμμα. Επίσης έχω στο μυαλό μου κάποιες ιδέες για μια πολύ ξεχω­ρι­στή συναυ­λία και ελπίζω σύντομα να αρχίσω να ασχο­λού­μαι πιο συγκε­κρι­μένα με την οργά­νωσή της. Σχέδια υπάρ­χουν πολλά… θα δούμε! Προς το παρόν και μέχρι να γίνουν όλα αυτά, νιώθω πολύ όμορφα που τρα­γου­δάω κάθε Σάββατο στην Ωβέρνη -ένα χώρο που έχει ήδη αρχίσει να γράφει τη δική του ιστορία στη Ρόδο-, παρέα με δυο εξαι­ρε­τι­κούς μου­σι­κούς, τον Αντώνη Κυζούλη και τον Βασίλη Καρά­μαλη.

Κύριε Πάχο αφού σας ευχα­ρι­στήσω πολύ θα ήθελα να κλεί­σουμε τις ευχές σας για το νέο έτος.

Καλή χρονιά σε όλους! Υγεία, ευτυχία, επι­τυ­χίες και ωραίες μου­σι­κές!