O δύτης B. Mαντικός μιλά για τις μεγάλες χαρές και τους ανείπωτους πόνους που έχει βιώσει – Συγκλονιστική εξομολόγηση για την Eλένη Tοπαλούδη

Κύριε Μαντικέ, πώς απο­φα­σί­σατε να γίνετε δύτης; 

Είμαι από οικο­γέ­νεια δυτών, ο πατέρας μου από τη Σύμη και η μητέρα μου από τη Χάλκη. Οι παπ­πού­δες μου και ο πατέρας μου ήταν δύτες και στα δύο νησιά, όπως και οι θείοι μου. Από μικρός ήθελα να γίνω δύτης. Τους το είχα ξεκα­θα­ρί­σει! Στα 15 μου πήγα στα καράβια, και γύρισα για να υπη­ρε­τήσω τη στρα­τιω­τική μου θητεία.

Πριν υπη­ρε­τήσω, δούλευα σε λιμε­νικά έργα ως βοηθός  δύτη και το 1987 έβγαλα επι­σή­μως άδεια δύτη. Το 1990 μπήκα στη Σχολή δυτών Καλύ­μνου και πήρα το πτυχίο. Ημουν πιστο­ποι­η­μέ­νος από τον ρωσικό νηο­γνώ­μονα. Η κύρια δουλειά μου είναι λιμε­νικά έργα, αγωγοί, ναυάγια…

Μια ζωή μέσα στη θάλασσα δηλαδή…

Ναι, την περισ­σό­τερή μου ζωή την έχω περάσει μέσα στο βυθό. Σε μηχα­νάκι δεν ανε­βαίνω γιατί φοβάμαι, αλλά τον βυθό όχι! Στα λιμε­νικά έργα έχω κάνει χρήση εκρη­κτι­κών, τοπο­θέ­τηση και ανα­τί­ναξη, υπηρετώ στην εθνο­φυ­λακή, έχω κάνει χρήση όλων των όπλων που μπο­ρείτε να φαντα­στείτε, με το μηχα­νάκι όμως δεν έχω καλές σχέσεις, δεν ανε­βαίνω!

Θα έχετε δει πολλά όλα αυτά τα χρόνια, και καλά και άσχημα.

Τα καλά, αφορούν σε ναυάγια στο λιμάνι της Ρόδου. Το 2008 βρήκα ναυάγιο με μεγάλο θησαυρό με χρυσά νομί­σματα και το 2003 ναυάγιο με αμφο­ρείς που περιεί­χαν κρασιά. Αυτά είναι τα καλά. Τα κακά είναι οι έρευνες και οι δια­σώ­σεις που σχεδόν πάντα έχουν αρνη­τικά απο­τε­λέ­σματα. Οταν καλού­μαι, συνήθως ανα­λαμ­βάνω να ανασύρω ανθρώ­πους από το νερό που δεν τα κατά­φε­ραν…

Εχει μεγάλο ενδια­φέ­ρον να μας πείτε για τους θησαυ­ρούς που ανα­κα­λύ­ψατε.

Το 2003, κλήθηκα για να ανα­ζη­τήσω έναν αγνο­ού­μενο που υπο­τί­θε­ται ότι έπεσε στη θάλασσα. Ο κύριος αυτός είχε απει­λή­σει ότι θα αυτο­κτο­νή­σει, αλλά ήταν στα μπου­ζού­κια και δια­σκέ­δαζε! Εν πάση περι­πτώ­σει, στην ανα­ζή­τηση τότε στο λιμάνι της Ρόδου, ανα­κά­λυψα έναν αμφορέα και ανα­δύ­θηκα ενη­με­ρώ­νο­ντας σχετικά τον λιμε­νάρχη κ. Γαλάνη και τον υπο­λι­με­νάρχη κ. Τσα­γκάρη, ότι κάτω ο βυθός είναι γεμάτος αμφο­ρείς από ναυάγιο. Οι αμφο­ρείς αυτοί περιεί­χαν κρασιά.

Το 2008, εντό­πισα άλλο ναυάγιο με θησαυρό, δεν με πίστευε κανείς. Ενη­μέ­ρωσα την Εφορία Εναλίων Αρχαιο­τή­των και για να με πιστέ­ψουν, απέ­στειλα πρω­το­κολ­λη­μένο έγγραφο με φωτο­γρα­φίες. Είχα δει κάποια κομ­μά­τια χρυσού και μόλις κατέ­βηκα κάτω με ακόμα έναν δύτη, αφαι­ρέ­σαμε λίγο την άμμο από πάνω και βρήκαμε χιλιά­δες νομί­σματα, μέσα σε μπαούλο.

Το καράβι ήταν πει­ρα­τικό του 18ου αιώνα, εγώ πιστεύω ότι ήταν κολα­ΐ­νες καρ­πά­θι­κες, γιατί πολλά νομί­σματα ήταν τρυ­πη­μένα. Είχε πεντό­λιρα του 1747 που απει­κό­νι­ζαν τον Βασιλιά της Πορ­το­γα­λίας. Ηταν νομί­σματα που είχαν κοπεί στην Τυνησία, την Κων­στα­ντι­νού­πολη, την Αλε­ξάν­δρεια, και πάρα πολλά κοσμή­ματα. Αρκεί να σας πω ότι την πρώτη μέρα είχαμε ανα­σύ­ρει 2.500 νομί­σματα. Εκανα αίτηση για την προ­βλε­πό­μενη αμοιβή, για τον εντο­πι­σμό του ναυα­γίου με τα κρασιά. Η αμοιβή ήταν 9.000 ευρώ μείον τις κρα­τή­σεις, που ήταν στα 2.700 ευρώ. Ηρθε το ένταλμα, αλλά χρήματα δεν πήρα.

Τότε υπουρ­γός Πολι­τι­σμού ήταν ο κ. Λιάπης. Κατέ­θεσα εξώδικο, δικαιώ­θηκα για να πάρω τα χρήματα από το 2011 εντόκως και το Υπουρ­γείο Πολι­τι­σμού άσκησε έφεση! Δεν πήρα την νόμιμη αμοιβή ποτέ, ούτε για τον θησαυρό ούτε για τα κρασιά. Κι αυτό είναι το μεγάλο μου παρά­πονο, διότι έτσι δίνουν κακό παρά­δειγμα στους υπό­λοι­πους, αν βρουν κάτι να μην το παρα­δώ­σουν…

Ο θησαυ­ρός πού βρί­σκε­ται σήμερα;

Τον πήρε το “κράτος των Αθηνών”, εδώ άφησαν μόνο δύο φλουριά στην οδό Ιπποτών και δεν δίνουν αναφορά σε κανέναν πού βρί­σκε­ται. Οταν ρώτησα μου είπαν ότι ο θησαυ­ρός δεν θα εκτεθεί στο Μουσείο μας, διότι δεν είναι ασφαλές… Τι άλλο να πω.

Εξαι­τίας της φύσης της δου­λειάς σας, έχετε έρθει αντι­μέ­τω­πος και με πολλά δυσά­ρε­στα περι­στα­τικά.

Ναι, δυστυ­χώς.

Υπάρχει κάποιο περι­στα­τικό που θυμάστε πιο έντονα;

Το περι­στα­τικό με την Ελένη Τοπα­λούδη. Δεν θα ξεχάσω ποτέ τη στιγμή που αντί­κρισα το πρόσωπό της. Επαθα σοκ. Ηταν σαν να μου έριξαν γροθιά στο στομάχι.

Παρά την εμπει­ρία σας και παρά τα όσα έχουν δει τα μάτια σας…

Πιστέψτε με, έχω δει πάρα πολλά… Όμως η περί­πτωση της Ελένης, με συγκλό­νισε. Όταν γυρί­σαμε το σώμα της και είδαμε το πρόσωπό της… Τι να σας πω… Ακόμα και σήμερα που το σκέ­φτο­μαι δεν μπορώ να συγκρα­τήσω τα δάκρυά μου. Πρό­περσι στο Πρα­σο­νήσι, μέσα σε μια μέρα ανα­σύ­ραμε νεκρούς τρεις ερα­σι­τέ­χνες ψαράδες, από εδώ από τη Ρόδο.

Στην Τήλο είχαν σκο­τώ­σει μέσα στη θαλα­μηγό δύο Ιταλούς, την θυμάστε την ιστορία. Και στα ναυάγια με τους μετα­νά­στες που χάσαμε τη μάνα με το παιδί μέσα από τα χέρια μας… Είναι περι­στα­τικά που δύσκολα ξεχνάς, όσο εξοι­κειω­μέ­νος κι αν είσαι… Αλλά αυτό με τη φοι­τή­τρια ήταν πολύ σκληρό. Μια κοπέλα, 1,90 στο ύψος κατα­κρε­ουρ­γη­μένη… και μάλιστα από δύο νέα παιδιά… Στο κορίτσι αυτό, βλέπαμε τα παιδιά μας. Η Ελένη έγινε το κορι­τσάκι όλων μας εκείνη την ημέρα.

Εσάς πότε σας ειδο­ποί­η­σαν;

Οταν ειδο­ποι­η­θή­καμε εμείς, η σορός ήταν ακόμα στη μέση του κόλπου της Φώκιας. Μέχρι να φτά­σουμε στο σημείο, διότι εκείνη την ημέρα ήταν πολύ κακός ο καιρός είχε αέρα και βροχή, η θάλασσα την είχε βγάλει στα χαλίκια. Τι να σας πω, δεν περι­μέ­ναμε να δούμε αυτό το θέαμα. Εμένα και του συνερ­γάτη μου, του Κώστα Μπαλάφα, μας κόπηκε η αναπνοή όταν κατα­λά­βαμε περί τίνος πρό­κει­ται. Δεν μπο­ρού­σαμε να συνέλ­θουμε. Ηταν ξεκά­θαρο ότι η κοπέλα δεν πήγε εκεί για να αυτο­κτο­νή­σει. Κάτι άλλο είχε συμβεί. Πριν ταυ­το­ποι­η­θεί, ψάχναμε στην γύρω περιοχή, αν γνω­ρί­ζει κάποιος μια κοπέλα με ένα τρια­ντά­φυλλο στο δεξί πόδι… Με εντολή του Λιμε­ναρ­χείου, πήγαμε άλλες δύο φορές στο σημείο για να ψάξουμε τα προ­σω­πικά της αντι­κεί­μενα.

Την πρώτη φορά δεν βρήκαμε τίποτα. Τη δεύτερη φορά, οι δράστες υπέ­δει­ξαν το σημείο που τα είχαν πετάξει και τα βρήκαμε όλα, εκτός από τα γυαλιά και το κινητό της τηλέ­φωνο. Έκανα πάρα πολύ καιρό για να βρω τις ισορ­ρο­πίες μου μετά από αυτό το σκληρό περι­στα­τικό. Και δεν ξέρω αν τις έχω βρει μέχρι τώρα που μιλάμε. Εγώ θυμάμαι, περί­μενα με αγωνία στο μπαλ­κόνι να δω την κόρη μου, που είναι δέκα ετών, να επι­στρέ­φουν στο σπίτι με την μητέρα της ασφα­λείς από το σχολείο ή όπου αλλού πήγαι­ναν. Και σας το λέω εγώ, που έχω δει πάρα πολλά πράγ­ματα στη ζωή μου. Κι άλλοι φίλοι γνωστοί, εκείνη την περίοδο μού έλεγαν ότι κάνουν ακριβώς το ίδιο.

Η περί­πτωση της Ελένης, άφησε σημάδια στην τοπική κοι­νω­νία και όχι μόνο. Προ­σω­πικά με έχει σημα­δέ­ψει… Δεν ήξερα τι να πω σε αυτόν τον πατέρα, που έκλαιγε και μου έλεγε σε ευχα­ρι­στώ που μου έφερες το παιδί μου κι εμένα σπάραζε η καρδιά μου που ανα­σύ­ραμε την κόρη του νεκρή… Οι άνθρω­ποι αυτοί, δεν είχαν την ευκαι­ρία να φιλή­σουν το παιδί τους, δεν το απο­χαι­ρέ­τη­σαν… Κατα­λα­βαίνω τον πόνο τους, την απελ­πι­σία τους και την οργή τους.

Θα ήθελα όμως να πω ότι δεν είμαστε όλοι οι Ροδίτες ίδιοι με αυτούς τους δύο και ούτε αυτοί οι δύο αντι­προ­σω­πεύ­ουν το νησί μας. Αλλά και πάλι, ο πόνος της μάνας δικαιο­λο­γεί αυτή την οργή και την αγα­νά­κτηση.

Κάθε φορά που σας καλούν, πηγαί­νετε με την ελπίδα ότι θα προ­λά­βετε;

Στους ψαρο­ντου­φε­κά­δες, υπάρχει πάντα η ελπίδα ότι κάπου μπορεί να έχει βγει σώος ο αγνο­ού­με­νος. Αλλά σε άλλα περι­στα­τικά, όταν μας ειδο­ποιούν… πάμε με σφιγ­μένη καρδιά, γιατί σπάνια η κατά­ληξη είναι ευχά­ρι­στη.

Υπάρ­χουν περι­πτώ­σεις με ευχά­ρι­στη κατά­ληξη;

Ναι, για μια έχω βρα­βευ­θεί από τον αεί­μνη­στο μητρο­πο­λίτη Σπυ­ρί­δωνα. Το 1984, στην Ακαντιά, ήμουν ως ναύτης μέσα στα ρυμουλκά και χτύπησε ένας συνά­δελ­φος, όταν έσπασε το σχοινί και τραυ­μα­τί­στηκε πολύ σοβαρά. Επεσε στη θάλασσα, πνι­γό­τανε, κι έπεσα κι εγώ για να τον κρατήσω. Θυμάμαι έπινα αίμα και θάλασσα μαζί… αλλά τα κατα­φέ­ραμε κι έζησε! Το 1983 μια γριούλα στη Σύμη, όπως δούλευα στα λιμε­νικά έργα, παρα­πά­τησε κι έπεσε στη θάλασσα. Πήγαινε να προ­σκυ­νή­σει στον Πανορ­μίτη. Το μόνο που θυμάμαι είναι ότι κρα­τούσα τη γιαγιά και παράλ­ληλα κρα­τιό­μουν από μια ρίζα αλμυ­ρίκι και φώναζα βοήθεια για να έρθουν οι άλλοι να βοη­θή­σουν κι εμένα! Τα κατα­φέ­ραμε κι εκεί. Σε μικρό­τερη ηλικία, έχω έναν κολλητό φίλο στη Σύμη, τον Θοδωρή, τότε ήμουν 12 χρονών καλά καλά δεν ήξερα μπάνιο, και τον έσωσα όταν έπεσε στη θάλασσα. Αυτός τότε ήταν 3-4 ετών, ε αυτό ήταν μέχρι σήμερα με πει­ρά­ζει!

Το κινητό σας δεν κλείνει ποτέ;

Και το κινητό και το σταθερό μου τηλέ­φωνο είναι πάντα στη διάθεση του Λιμε­ναρ­χείου.

Ουσια­στικά ανα­με­τρά­στε με τον χρόνο, με τα δευ­τε­ρό­λε­πτα.

Ακριβώς. Στο τελευ­ταίο περι­στα­τικό που κλήθηκα, πριν από μερικές ημέρες, έφυγα σχεδόν με τα εσώ­ρουχα από το σπίτι μου. Βούτηξα με το εσώ­ρουχο, δεν υπάρχει χρόνος για χάσιμο.

Εχει σημασία να πούμε κύριε Μαντικέ, ότι προ­σφέ­ρετε τις υπη­ρε­σίες σας αφι­λο­κερ­δώς…

Δεν ξέρω αν έχει σημασία να το ανα­φέ­ρουμε αυτό. Είναι δυνατόν σε τέτοια περι­στα­τικά να ζητήσει κανείς χρήματα από τις οικο­γέ­νειες των θυμάτων; Αν είναι δυνατόν… Δεν το έχω κάνει ποτέ και ούτε πρό­κει­ται να το κάνω. Έχουμε θέσει τον εαυτό μας στη διάθεση του Λιμε­ναρ­χείου, θεωρώ χρέος μου ως πολίτης, να βοηθώ όπου χρειά­ζε­ται.

Τα μόνα χρήματα που δεχθή­καμε να πάρουμε μια φορά, εγώ και οι συνά­δελ­φοί μου από οικο­γέ­νεια αγνο­ού­με­νου, ήταν για τα καύσιμα επειδή τον ανα­ζη­τού­σαμε για μέρες και η οικο­γέ­νεια ήθελε να μας καλύψει του­λά­χι­στον αυτά τα έξοδα, για να μας ευχα­ρι­στή­σει.

Στον ελεύ­θερο χρόνο σας, πάλι με την θάλασσα ασχο­λεί­στε;

Ναι, εννο­εί­ται! Μου αρέσει να φωτο­γρα­φίζω τον βυθό, να παίζω με τα χτα­πο­δά­κια… Και να τα αφήνω μετά.

Δεν ψαρεύ­ετε; 

Οχι! Αγοράζω ψάρια, δεν ψαρεύω.

Τι κρύβει αλήθεια ο βυθός της Ρόδου;

Ομορ­φιές πολλές, αλλά το θαλάσ­σιο περι­βάλ­λον της Ρόδου είναι πάρα πολύ επι­βα­ρυ­μένο. Υπάρχει εκτε­τα­μένη ρύπανση, στο βυθό υπάρ­χουν πλα­στικά και μπα­τα­ρίες αυτο­κι­νή­των μέχρι ό,τι μπορεί να φαντα­στεί κανείς… Ελπίζω οι νεό­τε­ρες γενιές επειδή έχουν μεγα­λύ­τερη οικο­λο­γική συνεί­δηση, να αντι­με­τω­πί­σουν καλύ­τερα τον θαλάσ­σιο πλούτο μας.

Μέχρι πιο βάθος έχετε φτάσει; 

Εχω φτάσει μέχρι τα 74 μέτρα με ατμο­σφαι­ρικό αέρα. Πριν μερικά χρόνια τα 50 μέτρα τα έκανα για πλάκα κάθε μέρα. Αλλά πάντα τηρώ­ντας ευλα­βικά τα μέτρα ασφα­λείας.

Το κορι­τσάκι σας, αγαπάει τη θάλασσα το ίδιο με εσάς, έρχεται μαζί σας;

Ερχεται μαζί μου και μάλιστα που έχει πει ότι σκέ­φτε­ται να γίνει δύτης! Βέβαια την μια λέει σεφ και την άλλη δύτης, αλλά είναι μικρή ακόμα.

Εσείς θα θέλατε να ακο­λου­θή­σει το επάγ­γελμά σας;

Ναι! Είναι πολύ καλό επάγ­γελμα, ανοί­γο­νται πολλές προ­ο­πτι­κές για την ανά­πτυξή του, είναι δουλειά του μέλ­λο­ντος, κι αν τηρού­νται αυστηρά οι κανόνες ασφα­λείας, τότε δεν υπάρχει κανένα πρό­βλημα. Εγώ πιο ασφαλής αισθά­νο­μαι στον βυθό παρά όταν οδηγώ στο δρόμο…