Φρένο στο «κάθε πόλη και ΑΕΙ»

Την πολι­τική απόφαση η ίδρυση νέων τμη­μά­των ΑΕΙ να μην υπα­γο­ρεύ­ε­ται από μικρο­πο­λι­τι­κούς λόγους έλαβε ο πρω­θυ­πουρ­γός Κυριά­κος Μητσο­τά­κης, δίνο­ντας το πράσινο φως για τη μη λει­τουρ­γία 37 νέων τμη­μά­των από το 2021. Η απόφαση εντάσ­σε­ται στη μεταρ­ρυθ­μι­στική προ­σπά­θεια της κυβέρ­νη­σης, ιδιαί­τερα στον χώρο της Παι­δείας, με στόχο να αντι­με­τω­πι­στούν χρόνιες στρε­βλώ­σεις. Eτσι, η κυβέρ­νηση στέλνει το μήνυμα ότι δεν φοβάται το κοντό­θωρο πολι­τικό κόστος, αφού παρα­δο­σιακά κάθε αναφορά σε ανα­στολή λει­τουρ­γίας ή κατάρ­γηση πανε­πι­στη­μια­κού τμή­μα­τος προ­κα­λούσε οξύ­τα­τες αντι­δρά­σεις από τις τοπικές κοι­νω­νίες και «περι­φε­ρειακά» ενδια­φε­ρό­με­νους.

Ειδι­κό­τερα, η τρι­το­βάθ­μια εκπαί­δευση στην Ελλάδα ανα­πτύ­χθηκε με μια τακτική που συμπυ­κνώ­θηκε στο σύνθημα «κάθε πόλη και ΑΕΙ». Δηλαδή, δημιουρ­γή­θη­καν όχι μόνο τμήματα, αλλά και νέα πανε­πι­στή­μια και ΤΕΙ με ψηφο­θη­ρική στό­χευση και χωρίς πολι­τική «αιδώ», από διά­φο­ρους υπουρ­γούς Παι­δείας από τα μέσα της δεκα­ε­τίας του ’90, αρχικά με την αξιο­ποί­ηση ευρω­παϊ­κών κον­δυ­λίων.

Ο κ. Γαβρό­γλου

Λίγο πριν από τις φετινές εθνικές εκλογές, η κυβέρ­νηση του ΣΥΡΙΖΑ διά του αρμό­διου υπουρ­γού Παι­δείας, Κώστα Γαβρό­γλου, ίδρυσε 133 νέα τμήματα –105 απο­τε­λού­σαν μετε­ξέ­λιξη τμη­μά­των ΤΕΙ και 28 ήταν εντελώς και­νούρ­για–, τα περισ­σό­τερα με έδρα στην περι­φέ­ρεια. Αυτά άρχισαν να λει­τουρ­γούν από τον Οκτώ­βριο, δηλαδή κατά το τρέχον ακα­δη­μαϊκό έτος. Σύμφωνα με τον ακα­δη­μαϊκό χάρτη της Ελλάδας, συνο­λικά 55 πόλεις –πρω­τεύ­ου­σες νομών και κωμο­πό­λεις– δια­θέ­τουν ένα του­λά­χι­στον πανε­πι­στη­μιακό τμήμα. Σε 15 πόλεις υπάρχει μόνο ένα τμήμα, ενώ σε επτά πόλεις υπάρ­χουν δύο τμήματα. Μεταξύ των παρά­δο­ξων είναι ότι υπάρ­χουν τμήματα σε πόλεις που ανήκουν σε άλλη Περι­φέ­ρεια από εκείνη του πανε­πι­στη­μίου τους. Ενδει­κτικά, τμήμα στο Καρ­πε­νήσι της Στερεάς Ελλάδας ανήκει στο Γεω­πο­νικό Πανε­πι­στή­μιο Αθηνών. Αντί­θετα, το τμήμα στη Λαμία (επίσης Περι­φέ­ρεια Στερεάς Ελλάδας) ανήκει στο Παν. Θεσ­σα­λίας. Ετσι, ακυ­ρώ­νε­ται το επι­χεί­ρημα για ισχυ­ρούς ακα­δη­μαϊ­κούς πόλους ανά Περι­φέ­ρεια. Συνο­λικά, η Ελλάδα δια­θέ­τει 23 πανε­πι­στή­μια και ένα ΤΕΙ, με 430 τμήματα.

Μάλιστα, η προη­γού­μενη κυβέρ­νηση απο­φά­σισε να λει­τουρ­γή­σουν το 2020 ή το 2021 άλλα συνο­λικά 37 νέα τμήματα –πολλά εκ των οποίων «ψηφί­στη­καν» ύστερα από βου­λευ­τι­κές τρο­πο­λο­γίες, κάποιες εκπρό­θε­σμες–, προ­σθέ­το­ντας στον ακα­δη­μαϊκό χάρτη ακόμη έξι πόλεις. Μεταξύ των αντι­κει­μέ­νων τους ήταν η υδρο­βιο­λο­γία, η διαι­το­λο­γία, η γεω­λο­γία, οι ανα­το­λι­κές γλώσσες και πολι­τι­σμοί, η μου­σειο­λο­γία, η δημόσια διοί­κηση, η εκπαί­δευση ενη­λί­κων, ο εναλ­λα­κτι­κός του­ρι­σμός.

Με απόφαση του Μεγάρου Μαξίμου, η λει­τουρ­γία των 37 αυτών τμη­μά­των ανε­στάλη, ώστε να επα­νε­ξε­τα­στεί με ακα­δη­μαϊκά κρι­τή­ρια.

Συγκε­κρι­μένα, τα 37 τμήματα θα είχαν έδρα σε Αθήνα, Θεσ­σα­λο­νίκη, Ψαχνά Ευβοίας, Ηρά­κλειο Κρήτης, Φλώρινα, Βόλο, Ιωάν­νινα, Αμφισσα, Καβάλα, Εδεσσα, Ιερά­πε­τρα, Αγιο Νικόλαο, Αρτα, Αγρίνιο, Πύργο, Ηγου­με­νί­τσα, Αιγάλεω, Λευκάδα, Ληξούρι, Ρέθυμνο, Χανιά, Καρ­δί­τσα, Λαμία, Κοζάνη, Γρεβενά, Καστο­ριά, Αργος, Σπάρτη και Τρίπολη.

Σύμφωνα με την ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας –υπουρ­γός η Νίκη Κερα­μέως και αρμό­διος υφυ­πουρ­γός ο Βασίλης Διγα­λά­κης–, τα εν λόγω τμήματα δημιουρ­γή­θη­καν χωρίς συγκε­κρι­μένα ακα­δη­μαϊκά κρι­τή­ρια, χωρίς μελέτες σκο­πι­μό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας, χωρίς καν την προη­γού­μενη γνώμη της Ανε­ξάρ­τη­της Αρχής Δια­σφά­λι­σης και Πιστο­ποί­η­σης της Ποιό­τη­τας στην Ανώτατη Εκπαί­δευση (ΑΔΙΠ), παρότι ο νόμος προ­έ­βλεπε τη συμβολή της.

Βέβαια, δεν απο­κλεί­ε­ται να πάρουν πράσινο φως τμήματα των οποίων «πάγωσε» η λει­τουρ­γία. Με βάση τον σχε­δια­σμό του υπουρ­γείου, η τύχη τους θα εξε­τα­σθεί από τη νέα ενι­σχυ­μένη ΑΔΙΠ στη βάση ακα­δη­μαϊ­κών κρι­τη­ρίων και μετά την εκπό­νηση των ανα­γκαίων μελετών σκο­πι­μό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας.

Υπό αυτό το πρίσμα, εξάλλου, δεν απο­κλεί­ε­ται να τεθεί θέμα ανα­διά­τα­ξης του ακα­δη­μαϊ­κού χάρτη εν συνόλω, αφού η Ελλάδα έχει μεγάλο αριθμό ΑΕΙ σε σχέση με τον πλη­θυ­σμό της. Η κυβέρ­νηση μετα­δί­δει το μήνυμα ότι τα πολι­τικά κέρδη από την ανά­πτυξη της τρι­το­βάθ­μιας εκπαί­δευ­σης σε σταθερά, ποιο­τικά θεμέλια είναι μεγα­λύ­τερα από το όποιο πρό­σκαιρο πολι­τικό κόστος.

Η αξιο­λό­γηση

Η ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας φέρεται να ενη­μέ­ρωσε τις πρυ­τα­νι­κές αρχές των ΑΕΙ στα οποία επρό­κειτο να λει­τουρ­γή­σουν τα 37 τμήματα, για την απόφασή της να επα­νε­ξε­τα­στεί η έναρξη λει­τουρ­γίας τους από την Αρχή Δια­σφά­λι­σης Ποιό­τη­τας στην Ανώτατη Εκπαί­δευση (ΑΔΙΠ). Μάλιστα, στελέχη του υπουρ­γείου έλεγαν ότι η πλειο­νό­τητα των πρυ­τά­νεων είδε θετικά την απόφαση. Αλλωστε, δεν είναι σίγουρο ότι τελικά και τα 37 θα… κοπούν. Ενδει­κτικά, ο πρύ­τα­νης του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών κ. Θάνος Δημό­που­λος δήλωσε στην «Κ» ότι το ΕΚΠΑ έλαβε δια­βε­βαιώ­σεις από το υπ. Παι­δείας πως δεν θα καταρ­γη­θούν τα νέα τμήματα. Σύμφωνα με τον αρχικό προ­γραμ­μα­τι­σμό, τα τρία τμήματα –Δια­τρο­φής και Διαι­το­λο­γίας, Του­ρι­στι­κών Σπουδών και Εναλ­λα­κτι­κού Του­ρι­σμού, και Εκπαί­δευ­σης Ενη­λί­κων– επρό­κειτο να λει­τουρ­γή­σουν από το ακα­δη­μαϊκό έτος 2020-2021. Πλέον, μετά την απόφαση του υπουρ­γείου τα προ­γράμ­ματα σπουδών αυτών των τμη­μά­των, τα ακα­δη­μαϊκά κρι­τή­ρια δημιουρ­γίας τους, οι απαι­τού­με­νες μελέτες σκο­πι­μό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας θα υπο­βλη­θούν στην ΑΔΙΠ. Βέβαια, το Ιδρυμα ανέφερε πως «γνω­ρί­ζο­ντας για τα τμήματα του ΕΚΠΑ τις μελέτες σκο­πι­μό­τη­τας και βιω­σι­μό­τη­τας, τον σχε­δια­σμό τους και τα προ­γράμ­ματα σπουδών τους, που είναι σύμφωνα με τη διεθνή πρα­κτική, θεωρεί ότι θα λάβουν τις σχε­τι­κές εγκρί­σεις». Κάτι τέτοιο σημαί­νει ότι η δια­δι­κα­σία αξιο­λό­γη­σης θα ολο­κλη­ρω­θεί μέχρι την άνοιξη του 2020, ώστε να συμπε­ρι­λη­φθούν τα τμήματα στο μηχα­νο­γρα­φικό δελτίο των εξε­τά­σεων του 2020.

Αντι­δρά­σεις προ­κα­λεί το κύμα μετεγ­γρα­φών φοι­τη­τών

Εκτί­ναξη του αριθμού μετεγ­γρα­φών φοι­τη­τών από τα περι­φε­ρειακά προς τα κεντρικά ΑΕΙ ανα­μέ­νε­ται φέτος. Ο τελικός αριθμός θα ξεπε­ρά­σει τις 10.000, ο μεγα­λύ­τε­ρος αριθμός της τελευ­ταίας τετρα­ε­τίας. Το κύμα των μετεγ­γρα­φών προ­κα­λεί αντι­δρά­σεις στα ΑΕΙ, τόσο στα περι­φε­ρειακά που απο­ψι­λώ­νο­νται από φοι­τη­τές όσο και στα κεντρικά, που ασφυ­κτιούν από τη μεγάλη αύξηση του τελικού αριθμού των φοι­τη­τών τους. Στο πλαίσιο αυτό, η ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας εξε­τά­ζει νέο σύστημα μετεγ­γρα­φών, το οποίο θα ισχύσει από το ακα­δη­μαϊκό έτος 2020-2021. Σε αυτό, εκτός από το ποσο­τικό όριο των μετεγ­γρα­φών επί του αριθμού των εισα­κτέων κάθε τμή­μα­τος, θα υπάρχει και βαθ­μο­λο­γικό όριο.

Ειδι­κό­τερα, την προσεχή εβδο­μάδα ανα­μέ­νε­ται να ανα­κοι­νω­θούν τα απο­τε­λέ­σματα των φετινών μετεγ­γρα­φών. Φέτος, κατε­τέ­θη­σαν περί τις 14.300 αιτή­σεις. Το 2018 υπο­βλή­θη­καν συνο­λικά 12.056 αρχικές αιτή­σεις και πήραν μετεγ­γραφή συνο­λικά 8.982 φοι­τη­τές. Από το 2016 παρα­τη­ρεί­ται μια ετήσια αύξηση, η οποία φέτος ανα­μέ­νε­ται να συνε­χι­στεί σημα­ντικά, σύμφωνα με στελέχη του υπουρ­γείου Παι­δείας. Χαρα­κτη­ρι­στικά είναι, με βάση τις πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», τα φετινά στοι­χεία για τις 14.300 αιτή­σεις:

– Φέτος κατε­τέ­θη­σαν περίπου 1.800 περισ­σό­τε­ρες αιτή­σεις σε σχέση με το 2018 από φοι­τη­τές, που θα αξιο­λο­γη­θούν με βάση τη μοριο­δό­τηση από τα οικο­νο­μικά (οικο­γε­νειακό ετήσιο εισό­δημα) και τα κοι­νω­νικά κρι­τή­ρια (ορφανός φοι­τη­τής, μέλος τρί­τε­κνης – πολύ­τε­κνης οικο­γέ­νειας, μη ανα­γνω­ρι­σμένο τέκνο άγαμης μητέρας). Πέρυσι είχαν κατα­τε­θεί περί τις 8.700 αιτή­σεις και φέτος 10.500. Οι αιτού­ντες της κατη­γο­ρίας γίνο­νται δεκτοί μέχρι να συμπλη­ρω­θεί το 15% του αριθμού των εισα­κτέων.

– Κατα­τέ­θη­καν 3.800 αιτή­σεις από φοι­τη­τές που εισή­χθη­σαν σε σχολή μακριά από το πατρικό τους και έχουν αδελφό που σπου­δά­ζει σε άλλη πόλη. Ο αριθμός είναι αυξη­μέ­νος κατά περίπου 500, και οι αιτή­σεις γίνο­νται αυτο­δί­καια δεκτές, φτάνει να υπάρ­χουν τα σχετικά δικαιο­λο­γη­τικά.

Στελέχη του υπουρ­γείου Παι­δείας ανα­φέ­ρουν ότι με βάση την αύξηση των αιτή­σεων κατά 2.300, ο αριθμός των μετεγ­γρα­φών θα ξεπε­ρά­σει τις 10.000. Πέρυσι πήραν μετεγ­γραφή συνο­λικά 8.982 φοι­τη­τές. Επίσης, υπάρχει και η κατη­γο­ρία των κατ’ εξαί­ρεση μετεγ­γρα­φών (για ειδι­κούς λόγους, συνήθως υγείας), τις αιτή­σεις των οποίων εξε­τά­ζει ειδική επι­τροπή.

Βέβαια, πάγιο αίτημα των ΑΕΙ είναι να τεθεί φραγμός στις μετεγ­γρα­φές. «Το πρό­βλημα απα­σχο­λεί την ακα­δη­μαϊκή κοι­νό­τητα και την ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας εδώ και δεκα­ε­τίες. Ωστόσο, οι κοι­νω­νι­κές συνέ­πειες της οικο­νο­μι­κής κρίσης το κατέ­στη­σαν ακόμη πιο ακαν­θώ­δες. Από την άλλη πλευρά, οι αθρόες μετεγ­γρα­φές προ­κα­λούν σειρά προ­βλη­μά­των στα πανε­πι­στη­μιακά τμήματα», ανέφερε, μιλώ­ντας στην «Κ» για το θέμα, ο κ. Ξενοφών Κοντιά­δης, καθη­γη­τής Συνταγ­μα­τι­κού Δικαίου, πρό­ε­δρος του Ιδρύ­μα­τος Τσάτσου.

Σύμφωνα με πλη­ρο­φο­ρίες της «Κ», η ηγεσία του υπουρ­γείου Παι­δείας έχει δεχθεί ειση­γή­σεις από ιδρύ­ματα, το όριο του 15% επί του αριθμού των εισα­κτέων σε κάθε τμήμα, που υπάρχει για τις μετεγ­γρα­φές με οικονομικά-εισοδηματικά κρι­τή­ρια, να ισχύει για όλες τις κατη­γο­ρίες των μετεγ­γρα­φών. Από την άλλη, θα συνυ­πο­λο­γί­ζο­νται πλέον και οι βαθμοί των αιτού­ντων ώστε να μην παρα­τη­ρεί­ται εισα­κτέοι με 10.000 μονάδες, διά της μετεγ­γρα­φής, να κατα­λή­γουν σε άλλη σχολή με λ.χ. 18.000 μόρια, με απο­τέ­λε­σμα να δημιουρ­γού­νται δύο κατη­γο­ρίες εισα­κτέων. Ενδει­κτικό είναι ότι η βάση εισα­γω­γής στο Τμήμα Διοι­κη­τι­κής Επι­στή­μης και Τεχνο­λο­γίας Καβάλας είναι 4.643 μονάδες, ενώ του αντί­στοι­χου τμή­μα­τος του ΟΠΑ είναι 17.959. Η βάση του Τμή­μα­τος Οργά­νω­σης και Διοί­κη­σης Επι­χει­ρή­σεων στα Γρεβενά είναι 5.534 μονάδες και στη Θεσ­σα­λο­νίκη 13.558. Στο υπ. Παι­δείας έχει προ­τα­θεί ο φοι­τη­τής να μπορεί να πάρει μετεγ­γραφή εάν έχει το 80% της βάσης του τμή­μα­τος υπο­δο­χής.

Στο πλαίσιο αυτό, τα ΑΕΙ αντι­δρούν και εξε­τά­ζουν ακόμη και την προ­σφυγή στο Συμ­βού­λιο της Επι­κρα­τείας. Σύμφωνα με τον κ. Κοντιάδη, «από άποψη συνταγ­μα­τι­κού δικαίου πρό­κει­ται για κλασική περί­πτωση στάθ­μι­σης δικαιω­μά­των και εννόμων αγαθών. Το Σύνταγμα κατο­χυ­ρώ­νει μια σειρά κοι­νω­νι­κών δικαιω­μά­των που επι­τρέ­πουν ή επι­βάλ­λουν ευνοϊ­κές ρυθ­μί­σεις για συγκε­κρι­μέ­νες κατη­γο­ρίες προ­σώ­πων. Ωστόσο η δια­σφά­λιση της πανε­πι­στη­μια­κής αυτο­διοί­κη­σης και του υψηλού επι­πέ­δου της ανώ­τα­της εκπαί­δευ­σης, σε συνάρ­τηση με τον σεβασμό των αρχών της ισό­τη­τας και της αξιο­κρα­τίας, θέτουν φραγ­μούς στη ρύθμιση του ζητή­μα­τος με υπέρ­με­τρη “γεν­ναιο­δω­ρία”. Τη δύσκολη αυτή στάθ­μιση καλεί­ται να συγκε­κρι­με­νο­ποι­ή­σει σήμερα το υπουρ­γείο Παι­δείας, λαμ­βά­νο­ντας υπόψη επίσης το νέο τοπίο που δια­μορ­φώ­θηκε μετά τη μετα­τροπή των ΤΕΙ σε πανε­πι­στή­μια».

πηγή kathimerini.gr

ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΛΑΚΑΣΑΣ