Δύο στους πέντε εφήβους στην Ελλάδα δεν είναι ικανοποιημένοι από τη ζωή τους

Αίσθηση προ­κα­λούν τα στοι­χεία που αφορούν την ψυχο­κοι­νω­νική υγεία των εφήβων στη χώρα μας, όπως αυτά προ­κύ­πτουν από τις ανα­κοι­νώ­σεις του Ερευ­νη­τι­κού Πανε­πι­στη­μια­κού Ινστι­τού­του Ψυχικής Υγείας, Νευ­ρο­ε­πι­στη­μών και Ιατρι­κής Ακρι­βείας (ΕΠΙΨΥ) με αφορμή την Παγκό­σμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας 2019 την Πέμπτη 10 Οκτω­βρίου 2019.

Όσον αφορά την ικα­νο­ποί­ησή τους από τη ζωή, προ­κύ­πτει πως περισ­σό­τε­ροι από δύο στους πέντε εφήβους (43,2%) δεν είναι ικα­νο­ποι­η­μέ­νοι από τη ζωή τους – τα κορί­τσια σε υψη­λό­τερο ποσοστό από τα αγόρια (48,0% και 38,4%, αντί­στοιχα). Η χαμηλή ικα­νο­ποί­ηση από τη ζωή αυξά­νε­ται στη διάρ­κεια της εφη­βείας, από 23,6% στην ηλικία των 11 ετών, σε 49,9% στην ηλικία των 13 και 55,0% στην ηλικία των 15 ετών. Δια­χρο­νι­κές συγκρί­σεις με τα αντί­στοιχα ευρή­ματα προη­γού­με­νων ερευνών δεί­χνουν αύξηση του ποσο­στού χαμηλής ικα­νο­ποί­η­σης από τη ζωή από το 2002 στο 2018 (από 30,3% σε 43,2%).

Όσον αφορά την αυτο­α­ξιο­λό­γηση που κάνουν για την υγεία τους, 1 στους 12 εφήβους (8,1%) αξιο­λο­γεί την υγεία του ως «μέτρια» ή «κακή», με τα κορί­τσια και πάλι να είναι σε δυσμε­νέ­στερη θέση (9,5% έναντι 6,7% των αγοριών). Όπως και για την ικα­νο­ποί­ηση από τη ζωή έτσι και για την αξιο­λό­γηση της υγείας, οι ανα­φο­ρές για μέτρια/κακή υγεία αυξά­νο­νται με την ηλικία από τα 11 (5,1%) και 13 (7,5%) στα 15 έτη (11,5%).

Η οικο­νο­μική κατά­σταση της οικο­γέ­νειας των εφήβων σχε­τί­ζε­ται με την ικα­νο­ποί­ησή τους

Η ικα­νο­ποί­ηση από τη ζωή και την υγεία φαί­νε­ται να συν­δέ­ο­νται με την οικο­νο­μική κατά­σταση της οικο­γέ­νειας των εφήβων. Έτσι, περισ­σό­τε­ροι από τους μισούς εφήβους (51,7%) των οποίων η οικο­γέ­νειά ανήκει στο κατώ­τερο οικο­νο­μικό στρώμα, ανα­φέ­ρουν χαμηλή ικα­νο­ποί­ηση από τη ζωή, έναντι των δύο στους πέντε (43,3%) των οποίων η οικο­γέ­νεια ανήκει στο μεσαίο οικο­νο­μικό στρώμα και ενός στους τρεις (37,5%) των οποίων η οικο­γέ­νεια ανήκει στο ανώτερο. Αντί­στοιχα, ένας στους εννέα εφήβους (10,6%) των οποίων η οικο­γέ­νειά ανήκει στο κατώ­τερο οικο­νο­μικό στρώμα, αξιο­λο­γεί την υγεία του ως «κακή» ή «μέτρια», έναντι ενός στους δεκα­τρείς (7,9%) όσων η οικο­γέ­νειά ανήκει στο μεσαίο οικο­νο­μικό στρώμα και ενός στους δεκα­πέ­ντε (6,8%) των οποίων η οικο­γέ­νεια ανήκει στο ανώτερο στρώμα.

Ψυχο­λο­γικά και σωμα­τικά συμ­πτώ­ματα

Η παρου­σία συμ­πτω­μά­των στην εφηβεία απο­τε­λεί δείκτη κακής υγείας και ύπαρξης ψυχο­λο­γι­κών συγκρού­σεων και στρε­σο­γό­νων κατα­στά­σεων. Σύμφωνα με πολλές μελέτες, φαί­νε­ται να συν­δέ­ε­ται με το χαμηλό επίπεδο ικα­νο­ποί­η­σης από το σχολείο και τις σχέσεις με φίλους και γονείς και, ειδικά στα κορί­τσια, με την αρνη­τική εικόνα για την εξω­τε­ρική εμφά­νιση. Περισ­σό­τε­ροι από δύο στους πέντε εφήβους (44,0%) ανα­φέ­ρουν παρου­σία του­λά­χι­στον δύο συμ­πτω­μά­των, του­λά­χι­στον δύο φορές την εβδο­μάδα. Η νευ­ρι­κό­τητα (36,6%), η δυσθυ­μία (36,5%) και η ακεφιά (22,8%) ανα­φέ­ρο­νται συχνό­τερα. Οι ανα­φο­ρές σε πρό­σφατα συμ­πτώ­ματα αυξά­νο­νται από την ηλικία των έντεκα (33,0%), σε αυτήν των δεκα­τριών (47,6%) και δεκα­πέ­ντε ετών (50,6%). Τα κορί­τσια ανα­φέ­ρουν παρου­σία συμ­πτω­μά­των σε σημα­ντικά υψη­λό­τερο ποσοστό (52,5%) συγκρι­τικά με τα αγόρια (35,4%).

Κατα­θλι­πτικό συναί­σθημα

Το κατα­θλι­πτικό συναί­σθημα απο­τε­λεί ένα από τα κύρια χαρα­κτη­ρι­στικά της εφη­βείας, το οποίο απο­χω­ρεί προ­ο­δευ­τικά με την έξοδο από αυτήν. Ωστόσο, τα κατα­θλι­πτικά συμ­πτώ­ματα σε αρκετές περι­πτώ­σεις μπορεί να δηλώ­νουν την παρου­σία κατά­θλι­ψης η οποία χρήζει θερα­πευ­τι­κής αντι­με­τώ­πι­σης. Η έγκαιρη ανα­γνώ­ριση της κλι­νι­κής κατά­θλι­ψης και της έγκαι­ρης αντι­με­τώ­πι­σής της, είναι εξαι­ρε­τικά σημα­ντική. Στην έρευνα, υπο­λο­γί­στηκε με τη βοήθεια ειδικής κλί­μα­κας το ποσοστό των εφήβων με κατα­θλι­πτικό συναί­σθημα που ενδέ­χε­ται να συν­δέ­ε­ται με κλινική κατά­θλιψη. Δια­πι­στώ­θηκε πως το 28,2% των εφήβων 11-15 ετών εμφα­νί­ζουν κατα­θλι­πτικό συναί­σθημα, το οποίο αυξά­νε­ται από την ηλικία των έντεκα (15,0%), στην ηλικία των δεκα­τριών (31,8%) και των δεκα­πέ­ντε ετών (37,1%). Τα κορί­τσια και πάλι φαί­νε­ται ότι βρί­σκο­νται σε δυσμε­νέ­στερη θέση, με το αντί­στοιχο ποσοστό για εκείνα να ανέρ­χε­ται στο 36,1% έναντι του 20,2% για τα αγόρια.

Το χρόνιο άγχος

Το χρόνιο άγχος φαί­νε­ται ότι έχει ένα ευρύ φάσμα επι­πτώ­σεων, τόσο στη σωμα­τική όσο και την ψυχο­λο­γική υγεία των εφήβων και συν­δέ­ε­ται με πλήθος χρόνιων νοση­μά­των στην ενήλικη ζωή. Υπο­λο­γί­στηκε η μέση τιμή άγχους στους εφήβους με τη χρήση ειδικής κλί­μα­κας ανί­χνευ­σης (οι έφηβοι ρωτή­θη­καν για τη συχνό­τητα με την οποία τις 30 τελευ­ταίες ημέρες ένιωσαν ότι δεν μπορούν να ελέγ­ξουν/δια­χει­ρι­στούν σημα­ντικά πράγ­ματα στη ζωή τους και προ­σω­πικά τους προ­βλή­ματα). Τα ευρή­ματα για το 2018, δεί­χνουν πως η μέση τιμή άγχους στην κλίμακα (εύρος τιμών κλί­μα­κας: 0-16, υψη­λό­τερη τιμή υπο­δει­κνύει περισ­σό­τερο άγχος) αυξά­νε­ται με την ηλικία: από 4,8 στην ηλικία των έντεκα ετών σε 6,1 και 6,3 αντί­στοιχα στις ηλικίες των δεκα­τριών και δεκα­πέ­ντε ετών. Υψη­λό­τε­ρες τιμές άγχους εμφα­νί­ζουν και πάλι τα κορί­τσια σε σύγκριση με τα αγόρια (6,2 και 5,2 αντί­στοιχα), καθώς και οι μαθητές από οικο­γέ­νειες χαμηλού οικο­νο­μι­κού επι­πέ­δου (6,1) σε σύγκριση με τους εφήβους από οικο­γέ­νειες μέσου (5,8) και ανώ­τε­ρου (5,4) οικο­νο­μι­κού επι­πέ­δου.

Αυτο­τραυ­μα­τι­σμοί, αυτο­κα­τα­στρο­φι­κός ιδε­α­σμός και από­πει­ρες αυτο­κτο­νίας

Το 2015, ένας στους τέσ­σε­ρις εφήβους (25,6%) ηλικίας 16 ετών, απαντά ότι έστω και μια φορά στη ζωή του έχει σκεφτεί να βλάψει ηθε­λη­μένα τον εαυτό του, τα κορί­τσια σε υπερ­δι­πλά­σιο ποσοστό από τα αγόρια (36,3% και 14,6%, αντί­στοιχα). Χαμη­λό­τερο αλλά άξιο προ­σο­χής ποσοστό εφήβων (8,7%) απα­ντούν ότι έχουν σκεφτεί του­λά­χι­στον τρεις φορές στη ζωή τους να βλάψουν ηθε­λη­μένα τον εαυτό τους, τα κορί­τσια σε υπερ­τρι­πλά­σιο ποσοστό από τα αγόρια (13,1% και 4,2%, αντί­στοιχα). Δια­χρο­νικά, από το 1999 στο 2015, το ποσοστό των εφήβων που απα­ντούν ότι έχουν σκεφτεί να βλάψουν ηθε­λη­μένα τον εαυτό τους, του­λά­χι­στον μια φορά στη ζωή τους, μειώ­νε­ται σημα­ντικά από 39,4% σε 25,6%.

Ένας στους έντεκα εφήβους ηλικίας 16 ετών (9,0%), ανα­φέ­ρει ότι έστω και μια φορά στη ζωή του έχει κάνει από­πειρα αυτο­κτο­νίας, τα κορί­τσια σε υπερ­δι­πλά­σιο ποσοστό από τα αγόρια (12,4% και 5,5%, αντί­στοιχα). Μάλιστα, ποσοστό 3,9% των εφήβων, απα­ντούν ότι έχουν κάνει από­πειρα αυτο­κτο­νίας του­λά­χι­στον δύο φορές στη ζωή τους, τα κορί­τσια και πάλι σε υπερ­δι­πλά­σιο ποσοστό από τα αγόρια (5,6% και 2,1%, αντί­στοιχα). Αξίζει να σημειω­θεί ότι ποσοστό 1,6% απά­ντη­σαν ότι για την από­πειρα αυτο­κτο­νίας που έκαναν χρειά­στηκε να τους δει γιατρός και ποσοστό 0,6% να νοση­λευ­τούν. Δια­χρο­νικά, από το 1984 έως το 2015, το ποσοστό των εφήβων που απα­ντούν ότι έχουν κάνει από­πειρα αυτο­κτο­νίας του­λά­χι­στον μια φορά στη ζωή, παρου­σιά­ζει δια­κυ­μάν­σεις: από 6,5% το 1984, αυξά­νε­ται σε 15,1% το 1999, οπόταν και μειώ­νε­ται στα­διακά φτά­νο­ντας το 11,0% το 2011 και το 9,0% το 2015.

Τι λένε οι ειδικοί για την εφηβεία

Η εφηβεία απο­τε­λεί μια ευαί­σθητη μετα­βα­τική περίοδο στη ζωή που χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από υψηλό κίνδυνο εμφά­νι­σης ψυχο­λο­γι­κών προ­βλη­μά­των, τα οποία δεν θα πρέπει να δια­φεύ­γουν της προ­σο­χής γονιών και εκπαι­δευ­τι­κών, προ­κει­μέ­νου να προ­λη­φθεί έγκαιρα η εξέλιξή τους σε ψυχικές δια­τα­ρα­χές, τονί­ζουν οι ειδικοί. Θα πρέπει επίσης να υπο­γραμ­μι­στεί ότι η καλή ψυχο­κοι­νω­νική υγεία των εφήβων, δεν προ­κύ­πτει μόνον από την απουσία ασθε­νειών και συμ­πτω­μά­των, αλλά κυρίως από την παρου­σία παρα­γό­ντων που ενι­σχύ­ουν το «καλώς έχειν» και την ευεξία των εφήβων.

Σύμφωνα με την Άννα Κοκκέβη, ομότιμη καθη­γή­τρια του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, και επι­στη­μο­νική υπεύ­θυνη του τομέα Επι­δη­μιο­λο­γι­κών και Ψυχο­κοι­νω­νι­κών Ερευνών του ΕΠΙΨΥ, «η εφηβεία είναι μια περί­ο­δος που κατά κανόνα χαρα­κτη­ρί­ζε­ται από καλή υγεία, ψυχική και σωμα­τική, και χαμηλά επίπεδα νοση­ρό­τη­τας και θνη­σι­μό­τη­τας. Είναι ωστόσο και μία περί­ο­δος, κατά τη διάρ­κεια της οποίας οι έφηβοι εκτί­θε­νται σε πολ­λα­πλές εσω­τε­ρι­κές και εξω­τε­ρι­κές πιέσεις, οι οποίες, μολο­νότι σπάνια παίρ­νουν τη μορφή κάποιας ψυχικής ασθέ­νειας, εκδη­λώ­νο­νται συχνά με ποικίλα συμ­πτώ­ματα, ψυχο­λο­γι­κής ή σωμα­τι­κής φύσεως». Επι­πλέον υπο­γραμ­μί­ζει ότι «γίνεται σαφές πως η ενί­σχυση της ευαί­σθη­της αυτής ομάδας πλη­θυ­σμού στο οικο­γε­νειακό, σχολικό και κοι­νω­νικό πλαίσιο, πρέπει να απο­τε­λεί σταθερά προ­τε­ραιό­τητα στην χάραξη πολι­τι­κών δημό­σιας υγείας και ιδιαί­τερα στο σχε­δια­σμό έγκαι­ρων παρεμ­βά­σεων πρό­λη­ψης και αντι­με­τώ­πι­σης συμπε­ρι­φο­ρών κιν­δύ­νου».

Τα στοι­χεία της έρευνας

Τα ευρή­ματα της έρευνας προ­κύ­πτουν από τις απα­ντή­σεις των ίδιων των εφήβων (αυτο­α­ξιο­λό­γηση) σε ανώνυμο ερω­τη­μα­το­λό­γιο και βοηθούν τους ειδι­κούς να κατα­νο­ή­σουν καλύ­τερα τα ζητή­ματα που σχε­τί­ζο­νται με την ψυχο­κοι­νω­νική τους υγεία.

Τα στοι­χεία συγκε­ντρώ­θη­καν από τις πανελ­λή­νιες επι­δη­μιο­λο­γι­κές έρευνες του ΕΠΙΨΥ «Πανελ­λή­νια έρευνα για τις συμπε­ρι­φο­ρές που συν­δέ­ο­νται με την υγεία των έφηβων-μαθητών» (Έρευνα HBSC/WHO) και «Πανελ­λή­νια έρευνα στο σχολικό πλη­θυ­σμό για τη χρήση εξαρ­τη­σιο­γό­νων ουσιών και άλλες εξαρ­τη­τι­κές συμπε­ρι­φο­ρές» (Έρευνα ESPAD) που πραγ­μα­το­ποιού­νται σε δια­δο­χικά έτη και επα­να­λαμ­βά­νο­νται ανά τετρα­ε­τία. Οι έρευνες αυτές υλο­ποιού­νται από το 1984 (αρχικά από την ψυχια­τρική κλινική του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών και στη συνέ­χεια από το ΕΠΙΨΥ) με την επι­στη­μο­νική ευθύνη της ομοτ. καθη­γή­τριας του Πανε­πι­στη­μίου Αθηνών, Ά. Κοκκέβη και παρέ­χουν πολύ­τι­μες πλη­ρο­φο­ρίες για τον τρόπο ζωής των εφήβων και τους κιν­δύ­νους που απει­λούν την υγεία τους.

^{Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ}