K. Φίλης: «Δεν υπάρχει μεγάλος κίνδυνος για πρόκληση θερμού επεισοδίου στο Αιγαίο»

Κύριε Φίλη, να ξεκι­νή­σουμε από την τουρ­κική προ­κλη­τι­κό­τητα και βεβαίως, τις μετα­να­στευ­τι­κές ροές οι οποίες παρου­σιά­ζουν αυξη­τική τάση τον τελευ­ταίο καιρό.

Είναι και τα δύο εξόχως ανη­συ­χη­τικά. Ως προς την προ­κλη­τι­κό­τητα, είμαστε μαθη­μέ­νοι -πολύ δε περισ­σό­τερο οι κάτοι­κοι των Δωδε­κα­νή­σων που ζουν με την τουρ­κική επι­θε­τι­κό­τητα. Αυτό είναι κάτι το οποίο δεν πρό­κει­ται να αλλάξει. Θα υπάρ­χουν, βέβαια, αυξο­μειώ­σεις στην ένταση, ανάλογα το πώς εξυ­πη­ρε­τού­νται καλύ­τερα τα συμ­φέ­ρο­ντα της Τουρ­κίας, όπως η ίδια τα κρίνει (άλλες φορές βλέ­πουμε μια ύφεση, άλλες φορές βλέ­πουμε κλι­μά­κωση της έντασης). Οπωσ­δή­ποτε, όμως, το επόμενο χρονικό διά­στημα επειδή είναι κρίσιμο για τα συμ­φέ­ρο­ντα της Άγκυρας, η οποία βλέπει ότι πολλές από τις εξε­λί­ξεις στην περιοχή επι­συμ­βαί­νουν χωρίς αυτήν -και αυτό είναι κάτι το οποίο την ενοχλεί ιδιαίτερα- θα πρέπει να περι­μέ­νουμε μια δια­τή­ρηση αυτής της έντασης, ίσως και μια ακόμη μεγα­λύ­τερη. Ωστόσο, θεωρώ ότι αυτή την στιγμή δεν συντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις από πλευράς της Τουρ­κίας για να προ­κα­λέ­σει “θερμό” επει­σό­διο. Η χώρα μας, είναι μια δύναμη που βρί­σκε­ται σε άμυνα, έχει υψηλή απο­τρε­πτική ισχύ και πέραν τούτου, ουδέν. Ως προς την Τουρκία που προ­κα­λεί και ελέγχει το “τέμπο” της αντι­πα­ρά­θε­σης (γιατί αυτή είναι που την προ­κα­λεί) πιστεύω ότι δεν συντρέ­χουν οι προ­ϋ­πο­θέ­σεις για κάτι τέτοιο.

Ως προς το κομμάτι των προ­σφυ­γι­κών ροών, πράγ­ματι αυτό είναι ιδιαί­τερα ανη­συ­χη­τικό. Να μην γελιό­μα­στε. Η Τουρκία είναι μία χώρα, έτσι δομη­μένη που μπορεί να ελέγξει αυτές τις προ­σφυ­γι­κές ροές. Το έκανε με σχετική (μεγα­λύ­τερη ή μικρό­τερη) επι­τυ­χία από το 2016 και μετά. Άρα υπάρχει σαφής πολι­τική σκο­πι­μό­τητα από την πλευρά της η οποία έχει να κάνει και με την χώρα μας σε μια λογική ότι θα πρέπει να πιέσει την Ελλάδα σε σχέση με όλα τα υπό­λοιπα ζητή­ματα. Επι­πλέον, επειδή υπάρχει μια νέα κυβέρ­νηση στην Ελλάδα, πιθανόν να θέλει να ελέγξει και τις αντοχές της και πόση επιρροή μπορεί να ασκήσει σε ευρω­παϊκό επίπεδο.

Ως προς την Ευρω­παϊκή Ένωση, αυτό που συμ­βαί­νει, είναι ένα μήνυμα προς τις ευρω­παϊ­κές χώρες ότι θα μπο­ρού­σαν τα πράγ­ματα να γίνουν χει­ρό­τερα αφού απο­τε­λεί και μία “υπό­μνηση” των ευρω­παϊ­κών υπο­χρε­ώ­σεων. Η Τουρκία θεωρεί ότι η Ευρώπη έχει αθε­τή­σει τις υπο­χρε­ώ­σεις της απέ­να­ντί της π.χ. με την απε­λευ­θέ­ρωση του καθε­στώ­τος βίζας για τους Τούρ­κους πολίτες –συνεπώς κινεί­ται προς αυτή την κατεύ­θυνση. Τα μηνύ­ματα είναι προς την Ελλάδα, την Ευρω­παϊκή Ένωση ακόμη και προς τις ΗΠΑ διότι αυτό για το οποίο πασχί­ζει εδώ και χρόνια είναι για την δημιουρ­γία μια ζώνης ασφα­λείας στο εσω­τε­ρικό της Συρίας ώστε να επι­στρέ­ψουν εκεί πολλοί εκ των προ­σφύ­γων που έχει στο έδαφός της. Πάντως υπάρχει μια πίεση και στο εσω­τε­ρικό της ίδιας της Τουρ­κίας, διότι οι Σύροι πρό­σφυ­γες δεν είναι πλέον ευπρόσ­δε­κτοι με επι­θέ­σεις που κατα­γρά­φο­νται σε βάρος τους.

Η αλήθεια είναι όμως ότι και η Ευρώπη απευ­θύ­νει κατά καιρούς μηνύ­ματα και προει­δο­ποι­ή­σεις προς την Τουρκία, η οποία, ωστόσο, όσο συνε­χί­ζει αυτό το παι­χνίδι, απο­μα­κρύ­νε­ται και από την Ευρώπη.

Ναι, αλλά στην παρούσα φάση δεν είναι κάτι που την ενδια­φέ­ρει. Ο Πρό­ε­δρος Ερντο­γάν αυτή την στιγμή, παίζει ένα παι­χνίδι πολύ ψηλού ρίσκου είτε γιατί πιστεύει ότι είναι σε θέση ισχύος, είτε γιατί είναι σε θέση αδυ­να­μίας. Ουσια­στικά, ισχύει το δεύτερο. Το γεγονός πως χρη­σι­μο­ποιεί τις μετα­να­στευ­τι­κές ροές για να στείλει μηνύ­ματα προς την Ευρώπη, είναι δεδο­μένο.

Να περά­σουμε στις σχέσεις της Τουρ­κίας με την Ρωσία. Μόλις πριν λίγες μέρες ο κ. Ερντο­γάν επι­σκέ­φτηκε την Μόσχα. Πώς κατά την εκτί­μησή σας, ελέγχει το παι­χνίδι η Ρωσία;

Ως προς την Συρία, είναι σαφές ότι η Ρωσία ελέγχει το παι­χνίδι. Είναι η χώρα η οποία είναι εγκα­θι­δρυ­μένη στην Συρία και μέσω του καθε­στώ­τος Άσαντ το οποίο είναι σαφέ­στατα ενι­σχυ­μένο σε σχέση με το παρελ­θόν. Η Τουρκία λοιπόν, γνω­ρί­ζει πως για να προ­ω­θή­σει απο­τε­λε­σμα­τικά τα συμ­φέ­ρο­ντά της στην Συρία είναι επι­τα­κτική ανάγκη, η σχέση της με την Ρωσία να δια­τη­ρη­θεί σε ένα λει­τουρ­γικό -αν όχι στρα­τη­γικό επίπεδο. Από την άλλη, η Τουρκία παίζει και ένα παι­χνίδι απέ­να­ντι στις μεγάλες δυνά­μεις. Ότι δηλαδή είναι μια χώρα με ανε­ξάρ­τητη πολι­τική η οποία δεν πρέπει να θεω­ρεί­ται δεδο­μένη από κανέναν και γι αυτό τον λόγο έχει περι­θώ­ρια ελιγμών απέ­να­ντι στους ισχυ­ρούς, αντι­λαμ­βα­νό­μενη την αξία της: είναι μια χώρα με αξία γεω­πο­λι­τική την οποία προ­σπα­θεί να την που­λή­σει ακριβά προς την μία και προς την άλλη κατεύ­θυνση.

Να μεί­νουμε στην Ρωσία, πρό­σφατα στην Σύνοδο των G7 ο Γάλλος Πρό­ε­δρος Εμμα­νουέλ Μακρόν είπε ότι η Ευρώπη, δεν μπορεί να συνε­χί­σει έχοντας απέ­να­ντί της, αυτή την χώρα. Τι δείχνει αυτό ως προς την στάση της Ευρώπης απέ­να­ντι στην Ρωσία και το αντί­θετο;

Όχι μόνον ο κ. Μακρόν αλλά και ο Αμε­ρι­κα­νός Πρό­ε­δρος Ντό­ναλντ Τράμπ, είπε ότι στην επόμενη σύνοδο που θα γίνει στις ΗΠΑ, θα καλέσει τον Ρώσο Πρόεδρο Βλα­ντι­μίρ Πούτιν, όχι θεσμικά για να προ­στε­θεί εκ νέου στους G7 και να γίνει G8, αλλά και για να μιλή­σουν. Αυτό δείχνει πως υπάρχει μια τάση από πλευράς των δυτικών -όχι ομόφωνη και όχι με την καλύ­τερη διάθεση- οι σχέσεις με την Ρωσία, να βρεθούν σε ένα καλύ­τερο επίπεδο και να πουν ότι είναι του­λά­χι­στον λει­τουρ­γι­κές. Η αλήθεια είναι ότι μετά την προ­σάρ­τηση της Κρι­μαίας και με άλλα περι­στα­τικά για τα οποία κατη­γο­ρεί­ται η Ρωσία, έχει δια­μορ­φω­θεί ένα κλίμα πολύ αρνη­τικό, τόσο για την Ρωσία στην Δύση όσο και για τους δυτι­κούς στην Ρωσία. Όλα αυτά δημιουρ­γούν μια ανα­σφά­λεια στον Ρώσο Πρόεδρο η οποία ορι­σμέ­νες φορές βγαίνει σε επι­θε­τι­κό­τητα.

Για να κλεί­σουμε, εκτι­μάτε ότι η νέα κυβέρ­νηση του Κυριά­κου Μητσο­τάκη, μπορεί να βελ­τιώ­σει κάτι στην Συμ­φω­νία των Πρεσπών;

Στην παρούσα φάση όχι. Κι αυτό γιατί η Συμ­φω­νία αυτή είναι διεθνής, είναι διμερής, πράγμα που σημαί­νει πως θα πρέπει και η άλλη πλευρά να συμ­φω­νή­σει σε αυτή την κατεύ­θυνση. Κι επειδή ο Ζάεφ βρί­σκε­ται σε πάρα πολύ μεγάλη πίεση εσω­τε­ρική -ιδίως μετά τις παραι­τή­σεις στε­λε­χών της κυβέρ­νη­σης κ.λπ.- οπωσ­δή­ποτε δεν είναι εύκολο να κάνει κάτι τέτοιο. Από την άλλη, όσο η Βόρεια Μακε­δο­νία προ­σεγ­γί­ζει την Ευρώπη (με πάρα πολύ αργά βήματα και θα φανεί τους επό­με­νους μήνες, εάν πάρει το καθε­στώς υπο­ψή­φιας προς ένταξη χώρας) εκεί πράγ­ματι η Ελλάδα έχει δυνα­τό­τη­τες, όχι για να βελ­τιώ­σει την Συμ­φω­νία των Πρεσπών αλλά για να φρο­ντί­σει, να τηρηθεί απα­ρέ­γκλιτα και στο ακέραιο. Νομίζω ότι αυτός είναι και ο στόχος της νέας κυβέρ­νη­σης και όχι να “βελ­τιώ­σει” την Συμ­φω­νία.