Ο φαύλος κύκλος των μεταναστευτικών ροών στα νησιά του Αιγαίου

Σε κέντρα μετα­φο­ράς προ­σφύ­γων και μετα­να­στών από την Τουρκία έχουν μετα­τρα­πεί τα ελλη­νικά νησιά, και κυρίως η Λέσβος, γεγονός που ανα­δει­κνύει την ανα­πο­τε­λε­σμα­τι­κό­τητα της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης όσον αφορά τη δια­χεί­ριση του προ­σφυ­γι­κού – μετα­να­στευ­τι­κού αλλά και τη δυσχερή θέση στην οποία βρί­σκε­ται η Ελλάδα. Από τον Αύγου­στο έως και τα τέλη Οκτω­βρίου, 4.500 άτομα μετα­κι­νή­θη­καν από τη Λέσβο στην ενδο­χώρα, αλλά το ίδιο χρονικό διά­στημα στο νησί έφθασαν 4.200 άτομα, με απο­τέ­λε­σμα το hotspot (ΚΥΤ – Κέντρο Υπο­δο­χής και Ταυ­το­ποί­η­σης) του νησιού στη Μόρια να παρα­μέ­νει ασφυ­κτικά γεμάτο. Ταυ­τό­χρονα, η δυνα­τό­τητα αύξησης των θέσεων φιλο­ξε­νίας στην ενδο­χώρα έχει φτάσει στα όριά της, κυρίως όσον αφορά τη διάθεση της Ε.Ε. να παρα­χω­ρή­σει κον­δύ­λια για τη δημιουρ­γία νέων δομών.

Ο υπουρ­γός Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής Δημή­τρης Βίτσας ταξί­δεψε την προη­γού­μενη Πέμπτη στην Τουρκία, προ­σκε­κλη­μέ­νος, για να συμ­με­τά­σχει σε τρι­ή­μερο συνέ­δριο για τη μετα­νά­στευση, το οποίο όπως είναι ανα­με­νό­μενο τελεί υπό την ομπρέλα του τουρ­κι­κού κράτους και πραγ­μα­το­ποιεί­ται στην πόλη Κάρτεπε. Χαρα­κτη­ρι­στικά, στο ίδιο συνέ­δριο ανα­με­νό­ταν να παρευ­ρε­θεί ο Τούρκος υπουρ­γός Εξω­τε­ρι­κών Μεβλούτ Τσα­βού­σο­γλου, όπως και πολλοί ακόμα Τούρκοι αξιω­μα­τού­χοι αλλά και καθη­γη­τές πανε­πι­στη­μίων. Από την πλευρά της Ελλάδας στο συνέ­δριο ανα­με­νό­ταν η συμ­με­τοχή του πρώην πρω­θυ­πουρ­γού Γιώργου Παπαν­δρέου καθώς και του τέως υπουρ­γού Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής Γιάννη Μουζάλα.

Πηγές του υπουρ­γείου Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής ανέ­φε­ραν στην «Κ» ότι ο κ. Βίτσας, στο περι­θώ­ριο του συνε­δρίου, θα πραγ­μα­το­ποι­ή­σει επαφές με θέμα το μετα­να­στευ­τικό, σε μια προ­σπά­θεια να μειω­θούν και ει δυνατόν να μηδε­νι­στούν οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές από τη γείτονα στο πλαίσιο της κοινής δήλωσης Ε.Ε. – Τουρ­κίας (Μάρτιος 2016).

Διμερής συνά­ντηση

Συγκε­κρι­μένα, ανα­με­νό­ταν να πραγ­μα­το­ποι­η­θεί διμερής συνά­ντηση με τον Τούρκο υπουργό Εσω­τε­ρι­κών Σου­λεϊ­μάν Σοϊλού, ο οποίος επίσης συμ­με­τέ­χει στο συνέ­δριο και είναι αρμό­διος για τη δια­χεί­ριση του μετα­να­στευ­τι­κού. Οσον αφορά τον στόχο της ελλη­νι­κής κυβέρ­νη­σης σε μια περίοδο που οι ελλη­νο­τουρ­κι­κές σχέσεις βρί­σκο­νται σε μεγάλη ένταση, δεν είναι ιδιαί­τερα υψηλός. Πηγές του υπουρ­γείου Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής ανέ­φε­ραν ότι η ελλη­νική πλευρά θα θέσει το θέμα της τήρησης και της πιστής εφαρ­μο­γής της κοινής δήλωσης Ελλάδας -Τουρκίας. «Ο στόχος είναι να στα­μα­τή­σουν οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές από την Τουρκία. Αλλωστε η Ε.Ε. εκτα­μιεύει μεγάλα ποσά προς την Τουρκία προ­κει­μέ­νου αυτή να δια­τη­ρεί στα εδάφη της μεγάλο αριθμό προ­σφύ­γων», επι­ση­μαί­νουν. Ζητού­μενο επίσης είναι η απο­κα­τά­σταση και η εμβά­θυνση της συνερ­γα­σίας σε επι­χει­ρη­σιακό και τεχνικό επίπεδο των ελλη­νι­κών αρχών με τις αντί­στοι­χες τουρ­κι­κές, έτσι ώστε μέσω της ανά­πτυ­ξης απευ­θείας διαύλων επι­κοι­νω­νίας να επι­τυγ­χά­νε­ται καλύ­τερη αντι­με­τώ­πιση της δια­χεί­ρι­σης των ροών.

Τα αιτή­ματα της ελλη­νι­κής πλευράς μοιά­ζουν λογικά, ενώ παράλ­ληλα η τουρ­κική πλευρά, παρά τις απειλές και τα προ­βλή­ματα στις σχέσεις των δύο χωρών, φρο­ντί­ζει να περιο­ρί­ζει τις ροές προς τα ελλη­νικά νησιά. «Η Τουρκία έχει αυτή τη στιγμή 5 εκα­τομ­μύ­ρια πρό­σφυ­γες, 4 εκα­τομ­μύ­ρια από τη Συρία και 1 εκα­τομ­μύ­ριο από άλλες χώρες. Ταυ­τό­χρονα υπάρχει τάση αύξησης του αριθμού των προ­σφύ­γων που φτάνουν στην Τουρκία, κυρίως Αφγανοί. Το να περά­σουν 5.000 άτομα στην Ελλάδα μέσα σε τρεις μήνες είναι στα όρια του στα­τι­στι­κού λάθους», τονίζει στην «Κ» ο διε­θνο­λό­γος Κων­στα­ντί­νος Φίλης, ο οποίος επίσης συμ­με­τέ­χει στο συνέ­δριο για το μετα­να­στευ­τικό και το προ­σφυ­γικό στο Κάρτεπε της Τουρ­κίας, οι εργα­σίες του οποίου ολο­κλη­ρώ­νο­νται σήμερα.

«Αυτό δεν σημαί­νει ότι ενδε­χο­μέ­νως η Τουρκία δεν θα μπο­ρούσε να κάνει περισ­σό­τερα, αλλά από την άλλη μπορεί να ισχυ­ρι­στεί ότι δια­χει­ρί­ζε­ται με απο­τε­λε­σμα­τικό τρόπο ένα πολύ δύσκολο θέμα», συμπλη­ρώ­νει. Παρά τις απειλές, η Τουρκία θέλει να δείξει ότι σέβεται τη συμ­φω­νία, και για οικο­νο­μι­κού λόγους, αλλά και για να μη χάσει την επαφή της με την Ευρώπη.

Η Ελλάδα όμως, από την άλλη, που υπο­δέ­χε­ται μερικές χιλιά­δες ανθρώ­πους κάθε μήνα, βρί­σκε­ται σε δυσχερή κατά­σταση. «Με τον βαλ­κα­νικό διά­δρομο κλειστό, είναι φανερό ότι η Ελλάδα έχει πρό­βλημα από την άφιξη έστω και 100 ανθρώ­πων σε καθη­με­ρινή βάση. Πολι­τικά δεν είμαστε απο­τε­λε­σμα­τι­κοί στη δια­χεί­ριση του φαι­νο­μέ­νου», τονίζει ο κ. Φίλης, εφόσον «δεν χρη­σι­μο­ποιούμε μεταξύ άλλων και το εργα­λείο των επι­στρο­φών που επίσης προ­βλέ­πε­ται στην κοινή δήλωση Ε.Ε. – Τουρ­κίας».

Ασφυξία

Στα ελλη­νικά νησιά, Λέσβο, Σάμο, Χίο, Κω και Λέρο, πάντως, οι μετα­να­στευ­τι­κές ροές συνε­χί­ζο­νται προ­κα­λώ­ντας κυριο­λε­κτικά ασφυξία σε δομές, κρατικό μηχα­νι­σμό και ντόπιο πλη­θυ­σμό. Το 2018 έως το τέλος Οκτω­βρίου έφθασαν στα ελλη­νικά νησιά από την Τουρκία 26.178 πρό­σφυ­γες και μετα­νά­στες. Συνο­λικά στα νησιά τον Aύγουστο έφθασαν 3.197 άτομα, τον Σεπτέμ­βριο 3.960 άτομα και τον Οκτώ­βριο (έως τις 25) είχαν φθάσει 2.759 άτομα. Την εβδο­μάδα 15 με 21 Οκτω­βρίου στα ελλη­νικά νησιά έφθασαν 1.179 άτομα, κατά μέσον όρο 168 άτομα την ημέρα. Από αυτούς οι 458 βγήκαν στις ακτές της Λέσβου, οι 366 στη Σάμο και οι 187 στη Χίο. Στο ίδιο χρονικό διά­στημα 702 άτομα μετα­φέρ­θη­καν στην ενδο­χώρα σε διά­φο­ρες δομές. Στα ΚΥΤ των νησιών και στις υπό­λοι­πες δομές παρα­μέ­νουν πάνω από 18.000 άτομα.

Αξίζει να σημειω­θεί ότι η πλειο­νό­τητα των νεοει­σερ­χό­με­νων δεν είναι πλέον Σύροι αλλά Αφγανοί. Συγκε­κρι­μένα, το 27% των αιτού­ντων άσυλο στα νησιά είναι Αφγανοί, το 21% Ιρα­κι­νοί και μόνο το 16% προ­έρ­χε­ται από τη Συρία. Το 28% αυτών είναι παιδιά (7 στα 10 κάτω των 12 ετών), το 51% άνδρες και το 21% γυναί­κες. Κατά προ­σέγ­γιση στη Λέσβο (κυρίως στη Μόρια αλλά και σε άλλες δομές) παρα­μέ­νουν 13.000 άτομα, στη Σάμο 5.913, στη Χίο 3.269, στην Κω 2.434 και στη Λέρο 653. Η δέσμευση του υπουρ­γού Μετα­να­στευ­τι­κής Πολι­τι­κής Δημήτρη Βίτσα προς τους νησιώ­τες, ότι στα τέλη Σεπτεμ­βρίου με αρχές Οκτω­βρίου ο πλη­θυ­σμός των αιτού­ντων άσυλο στα νησιά δεν θα ξεπερνά την ονο­μα­στική δυνα­μική των δομών, έχει δια­ψευ­σθεί πλήρως.