Γιώργος Υψηλάντης: Περιφερειακό Συνέδριο-Μια πρώτη προσέγγιση

 

 

Ι. ΠΛΑΙ­ΣΙΟ & ΣΤΟ­ΧΟΣ

Το «Πε­ρι­φε­ρεια­κό Συ­νέ­δριο για την Πα­ρα­γω­γι­κή Ανα­συ­γκρό­τη­ση Νο­τί­ου Αι­γαί­ου» είναι το γε­γο­νός που θα μο­νο­πω­λή­σει το εν­δια­φέ­ρον, τον Απρί­λιο στην πε­ριο­χή μας. Περί αυτού λοι­πόν και ο λόγος.

Αντί να στε­νέ­ψου­με τη συ­ζή­τη­ση, πε­ριο­ρι­ζό­με­νοι σε επι­μέ­ρους θέ­μα­τα όπως π.χ. απα­ρίθ­μη­ση προ­τά­σε­ων έργων που πρέ­πει να γί­νουν στα νησιά μας, ας προ­σπα­θή­σου­με να δούμε πρώτα τη συ­νο­λι­κή ει­κό­να.

Τι ση­μα­το­δο­τεί ο τί­τλος του Συ­νε­δρί­ου; Ότι στη συ­γκε­κρι­μέ­νη πε­ρι­φέ­ρεια (Νότιο Αι­γαίο), υπάρ­χει μια δε­δο­μέ­νη πα­ρα­γω­γι­κή συ­γκρό­τη­ση, που δεν κρί­νε­ται απο­τε­λε­σμα­τι­κή και ως εκ τού­του υπάρ­χει ανά­γκη να ανα­συ­γκρο­τη­θεί.

Τι ση­μαί­νει όμως πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση; Ση­μαί­νει ανα­διά­τα­ξη των πα­ρα­γω­γι­κών δυ­νά­με­ων και των μέσων πα­ρα­γω­γής, με τέ­τοιο τρόπο ώστε να προ­κύ­ψει με­γέ­θυν­ση της ανά­πτυ­ξης. Με­γέ­θυν­ση δη­λα­δή του Δεί­κτη Αν­θρώ­πι­νης Ανά­πτυ­ξης (Human Development Index – HDI), ο οποί­ος λαμ­βά­νει υπόψη του πα­ρα­μέ­τρους όπως, η υγεία του πλη­θυ­σμού (προσ­δό­κι­μο ζωής), το μορ­φω­τι­κό επί­πε­δο (αναλ­φα­βη­τι­σμός) μαζί με την ευ­μά­ρεια (κατά κε­φα­λήν ΑΕΠ).

Το ζή­τη­μα λοι­πόν με­τα­φέ­ρε­ται στην απά­ντη­ση που κα­λού­μα­στε να δώ­σου­με σε ερω­τή­μα­τα, όπως:

Ποια είναι η ση­με­ρι­νή πα­ρα­γω­γι­κή συ­γκρό­τη­ση της πε­ρι­φέ­ρειάς μας;

Η πα­ρα­γω­γι­κή συ­γκρό­τη­ση της πε­ριο­χής μας είναι σχε­δόν μο­νο­διά­στα­τη. Πρω­το­γε­νής το­μέ­ας (αγρο­τι­κή πα­ρα­γω­γή, κτη­νο­τρο­φία, αλιεία) μόλις 2,5%. Δευ­τε­ρο­γε­νής το­μέ­ας (βιο­τε­χνι­κή, βιο­μη­χα­νι­κή πα­ρα­γω­γή, με­τα­ποί­η­ση) 11,4%. Τρι­το­γε­νής το­μέ­ας (υπη­ρε­σί­ες κλπ δρα­στη­ριό­τη­τες, κυ­ρί­ως του­ρι­σμός σ’ εμάς) 86,1%. Αυτή είναι η φω­το­γρα­φία της κλα­δι­κής διάρ­θρω­σης της πα­ρα­γω­γής μας ανά τομέα (στοι­χεία 2011). Οι υπη­ρε­σί­ες του­ρι­σμού είναι εκεί­νες με την με­γα­λύ­τε­ρη συ­νει­σφο­ρά στον τρι­το­γε­νή τομέα. Η ανο­δι­κή τάση του ΑΕΠ της Πε­ρι­φέ­ρειας Νο­τί­ου Αι­γαί­ου, δια­κό­πη­κε το 2009, με το έτος αυτό να είναι η αρχή μιας συ­νε­χούς κα­θο­δι­κής πο­ρεί­ας, δεί­χνο­ντας με σα­φή­νεια την μεί­ω­ση της πα­ρα­γω­γι­κής ικα­νό­τη­τας της πε­ρι­φέ­ρειάς μας ως συ­νέ­πεια της κρί­σης στην οποία βυ­θί­σθη­κε η χώρα.

Είναι ξε­κά­θα­ρο ότι έχου­με ένα πα­ρα­γω­γι­κό μο­ντέ­λο που προ­σο­μοιά­ζει σε ανά­λο­γα μο­νο­πα­ρα­με­τρι­κά μο­ντέ­λα, όπως π.χ. εκεί­να των πε­τρε­λαιο­πα­ρα­γω­γών χωρών που ναι μεν έχουν υψηλή από­δο­ση, αλλά βου­λιά­ζουν σε κάθε πε­τρε­λαϊ­κή κρίση (πραγ­μα­τι­κή ή τε­χνη­τή), που δη­μιουρ­γεί­ται από πα­ρά­γο­ντες συ­νή­θως μη ελεγ­χό­με­νους από τις ίδιες.

Ποια είναι η πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση που θέ­λου­με, ώστε να οδη­γεί σε με­γέ­θυν­ση της ανά­πτυ­ξης; Ποιος δη­λα­δή είναι ο στό­χος της;

Με δε­δο­μέ­νο το απο­λύ­τως μο­νο­διά­στα­το πα­ρα­γω­γι­κό μο­ντέ­λο της πε­ριο­χής μας και την ευαι­σθη­σία του του­ρι­στι­κού προ­ϊ­ό­ντος σε μια σειρά εν­δο­γε­νείς ή εξω­γε­νείς πα­ρά­γο­ντες, είναι προ­φα­νές να λέει κα­νείς ότι το μο­ντέ­λο αυτό πρέ­πει να ανα­συ­γκρο­τη­θεί. Όχι βέ­βαια με συρ­ρί­κνω­ση του τρι­το­γε­νούς τομέα (αντί­θε­τα απαι­τεί­ται με­γέ­θυν­σή του σε από­λυ­τα με­γέ­θη, εκ­συγ­χρο­νι­σμός και ποιο­τι­κή ανα­βάθ­μι­ση), αλλά κυ­ρί­ως με αύ­ξη­ση της πο­σο­στιαί­ας συ­νει­σφο­ράς των δύο άλλων το­μέ­ων (πρω­το­γε­νούς και δευ­τε­ρο­γε­νούς).

Αυτή είναι η κα­τεύ­θυν­ση που πρέ­πει να επι­λε­γεί, ώστε η πα­ρα­γω­γι­κή συ­γκρό­τη­ση της πε­ρι­φέ­ρειας αφ’ ενός να γίνει πιο στα­θε­ρή όσον αφορά στις με­τα­βλη­τές που μπο­ρεί να την επη­ρε­ά­σουν κι αφ’ ετέ­ρου το ανα­πτυ­ξια­κό της απο­τέ­λε­σμα να με­γε­θυν­θεί. Ωστό­σο πρέ­πει να γίνει σαφές ότι η ζη­τού­με­νη ανά­πτυ­ξη σε όλους τους το­μείς, πρέ­πει να έχει ξε­κά­θα­ρα χα­ρα­κτη­ρι­στι­κά και κυ­ρί­ως να είναι «βιώ­σι­μη», με την έν­νοια του όρου να συ­μπυ­κνώ­νε­ται στη φράση, «ανά­πτυ­ξη που κα­λύ­πτει τις ανά­γκες του πα­ρό­ντος χωρίς να θέτει σε κίν­δυ­νο τη δυ­να­τό­τη­τα των μελ­λο­ντι­κών γε­νε­ών να κα­λύ­ψουν τις δικές τους ανά­γκες»

Αυτό ακρι­βώς πρέ­πει να είναι το ζη­τού­με­νο, ο κε­ντρι­κός στό­χος του ανα­με­νό­με­νου συ­νε­δρί­ου.

Μπο­ρεί να υπάρ­ξει μια τέ­τοια πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση; 

Είναι γε­γο­νός ότι η φορά των πραγ­μά­των, δεί­χνει ισχυ­ρο­ποί­η­ση και όχι ανά­σχε­ση του μο­νο­διά­στα­του χα­ρα­κτή­ρα της πα­ρα­γω­γι­κής συ­γκρό­τη­σης της πε­ριο­χής μας. Φα­ντά­ζει λοι­πόν κατ’ αρχήν ου­το­πι­κή οποια­δή­πο­τε προ­σπά­θεια ανα­συ­γκρό­τη­σης (δια­φο­ρο­ποί­η­σης). Ωστό­σο είναι κάτι πα­ρα­πά­νω από ανα­γκαία. Και θα χρεια­στούν στο­χευ­μέ­νες και γεν­ναί­ες προ­σπά­θειες ώστε να κα­ταρ­τι­σθεί και κυ­ρί­ως να υλο­ποι­η­θεί ένα συ­γκρο­τη­μέ­νο σχέ­διο ανα­συ­γκρό­τη­σης.

Προς όφε­λος ποιων;

Είναι προ­φα­νές ότι η επι­διω­κό­με­νη πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση και η αύ­ξη­ση της ανά­πτυ­ξης που θα επι­τευ­χθεί μέσα απ’ αυτήν, πρέ­πει να χα­ρα­κτη­ρί­ζε­ται από διά­χυ­ση των απο­τε­λε­σμά­των της στο σύ­νο­λο της κοι­νω­νί­ας και όχι σε μια μικρή ομάδα «επεν­δυ­τών» κυ­ρί­ως μά­λι­στα ξένων, που απλά θα αυ­ξή­σουν τον δια­θέ­σι­μο πλού­το τους. Διά­χυ­ση που θα ορί­ζε­ται από αύ­ξη­ση της απα­σχό­λη­σης, βελ­τί­ω­ση των συν­θη­κών ερ­γα­σί­ας και συ­νο­λι­κή βελ­τί­ω­ση της ποιό­τη­τας ζωής των κα­τοί­κων των νη­σιών.

ΙΙ. ΠΡΟ­ΤΑ­ΣΕΙΣ

Με βάση την πα­ρα­πά­νω γε­νι­κή προ­σέγ­γι­ση του θέ­μα­τος, δια­μορ­φώ­θη­καν και κα­τα­τί­θε­νται οι προ­τά­σεις μας. Οι προ­τά­σεις που ακο­λου­θούν είναι εν­δει­κτι­κές και όχι πε­ριο­ρι­στι­κές, με την έν­νοια ότι υπάρ­χουν και δε­κά­δες άλλα θέ­μα­τα που μπο­ρούν να τε­θούν στο τρα­πέ­ζι του συ­νε­δρί­ου, θα ήταν όμως σί­γου­ρα μα­ξι­μα­λι­στι­κή η προσ­δο­κία ότι όλα μπο­ρούν να ικα­νο­ποι­η­θούν. Αντί­θε­τα η αί­σθη­σή μας είναι ότι με τα ση­με­ρι­νά οι­κο­νο­μι­κά δε­δο­μέ­να της χώρας, μάλ­λον πρέ­πει να κρα­τά­με μικρό κα­λά­θι.

Όμως, ακόμα κι αν αυτή η αί­σθη­ση απο­δει­χθεί αλη­θι­νή, θα ήταν εξαι­ρε­τι­κά χρή­σι­μο να προ­κύ­ψει μέσα απ’ αυτήν τη δια­δι­κα­σία ένα πλή­ρες και συ­γκε­κρι­μέ­νο σχέ­διο πα­ρα­γω­γι­κής ανα­συ­γκρό­τη­σης των νη­σιών μας, έστω κι αν η υλο­ποί­η­ση του απαι­τή­σει πολύ με­γα­λύ­τε­ρο χρόνο απ’ ότι θα επι­θυ­μού­σα­με. Αν όλες οι δυ­νά­μεις και οι δρά­σεις του δη­μό­σιου και του ιδιω­τι­κού τομέα, συ­γκλί­νουν στην υλο­ποί­η­ση αυτού του σχε­δί­ου, τότε μπο­ρού­με να ελ­πί­ζου­με ότι κάτι θ’ αλ­λά­ξει, έστω και με βρα­δείς ρυθ­μούς.

Α. Προ­τά­σεις θε­σμι­κού χα­ρα­κτή­ρα

Η βαθιά και πο­λύ­πλευ­ρη κρίση της χώρας δεν άφησε «απ’ έξω» την πε­ριο­χή μας. Αντι­θέ­τως. Τα νησιά μας υπέ­στη­σαν πρό­σθε­τες απώ­λειες πέραν εκεί­νων που τα μνη­μό­νια επέ­βα­λαν στη χώρα. Η κα­τάρ­γη­ση του Δη­Φο­Δω, η κα­τάρ­γη­ση των μειω­μέ­νων συ­ντε­λε­στών ΦΠΑ, το ξε­πού­λη­μα της δη­μό­σιας πε­ριου­σί­ας, η απο­νεύ­ρω­ση και γρα­φειο­κρα­τι­κο­ποί­η­ση της το­πι­κής αυ­το­διοί­κη­σης, κλπ,  σε συ­νέρ­γεια με την νη­σιω­τι­κή απο­μό­νω­ση και το δυ­σβά­στα­χτο με­τα­φο­ρι­κό κό­στος αν­θρώ­πων και αγα­θών, μας έφε­ραν σε ακόμα πιο μειο­νε­κτι­κή θέση.

Πρό­τα­ση Α.1: Η κυ­βέρ­νη­ση ισχυ­ρί­ζε­ται ότι κα­νέ­να απ’ αυτά τα δυ­σβά­στα­χτα για τη Δω­δε­κά­νη­σο μέτρα, δεν ήταν επι­λο­γή της, αλλά της επι­βλή­θη­καν. Οφεί­λει βέ­βαια να απο­δεί­ξει τον ισχυ­ρι­σμό της, ότι δη­λα­δή δεν ήταν δική της επι­λο­γή και δεν τα ήθελε η ίδια. Ο τρό­πος είναι απλός. Οι απώ­λειες αυτές είναι με­τρή­σι­μες.

Προ­τεί­νου­με λοι­πόν να εφαρ­μό­σει Πάγιο Ει­δι­κού Σκο­πού Ανα­πτυ­ξια­κό Πρό­γραμ­μα για τη Δω­δε­κά­νη­σο, το ετή­σιο ύψος πι­στώ­σε­ων του οποί­ου θα είναι ισο­δύ­να­μο με τις πα­ρα­πά­νω απώ­λειες και άδι­κες επι­βα­ρύν­σεις. Δι­καιού­χοι και ωφε­λού­με­νοι του προ­γράμ­μα­τος αυτού θα είναι οι ΟΤΑ, αλλά και ο ιδιω­τι­κός το­μέ­ας της οι­κο­νο­μί­ας, με προ­τε­ραιό­τη­τα στους οι­κο­νο­μι­κούς φο­ρείς του πρω­το­γε­νούς και δευ­τε­ρο­γε­νούς τομέα.

Να διευ­κρι­νι­σθεί ότι η πρό­τα­ση αυτή είναι ανε­ξάρ­τη­τη από το αντί­στοι­χο πρό­γραμ­μα Βο­ρεί­ου & Νο­τί­ου Αι­γαί­ου που τρέ­χει ήδη και έχει αφ’ ενός πε­ριο­ρι­σμέ­νη χρο­νι­κή διάρ­κεια (2017-2020) και αφ’ ετέ­ρου συ­γκε­κρι­μέ­νους πό­ρους, που ακόμα και μετά την πρό­σφα­τη αύ­ξη­σή τους, δεν ικα­νο­ποιούν την πα­ρα­πά­νω απαί­τη­ση.

Πρό­τα­ση Α.2: Ικα­νο­ποί­η­ση του αι­τή­μα­τος για υιο­θέ­τη­ση του με­τα­φο­ρι­κού ισο­δύ­να­μου όχι στα λόγια αλλά με συ­γκε­κρι­μέ­να μέτρα. Και βε­βαί­ως αυτό έχει νόημα όταν πα­ράλ­λη­λα έχουν εξα­σφα­λι­σθεί ικα­νο­ποι­η­τι­κές συ­γκοι­νω­νί­ες για τη με­τα­φο­ρά αν­θρώ­πων και αγα­θών από τα νησιά μας προς το κέ­ντρο και αντί­στρο­φα, αλλά και με­τα­ξύ των ίδιων των νη­σιών.

Πρό­τα­ση Α.3: Η ρήτρα νη­σιω­τι­κό­τη­τας που προ­βλέ­πε­ται στο άρθρο 101 του Συ­ντάγ­μα­τος για τις κα­νο­νι­στι­κές πρά­ξεις και στο άρθρο 32 του ν.4150/13, πρέ­πει να εν­σω­μα­τω­θεί στο Σύ­νταγ­μα με πλήρη ορι­ζό­ντια εφαρ­μο­γή σε όλα τα νο­μο­θε­τή­μα­τα και πρά­ξεις της διοί­κη­σης και να εν­σω­μα­τω­θεί στον κα­νο­νι­σμό της Βου­λής.

Πρό­τα­ση Α.4: Πα­ρα­χώ­ρη­ση του 50% του­λά­χι­στον των εσό­δων του ΤΑΠΑ από τους αρ­χαιο­λο­γι­κούς χώ­ρους της Δω­δε­κα­νή­σου, στους οι­κεί­ους ΟΤΑ. Ει­δι­κό­τε­ρα για τη Ρόδο, τα έσοδα αυτά να δια­τε­θούν κατά προ­τε­ραιό­τη­τα για την απο­κα­τά­στα­ση των ακι­νή­των του ΤΑΠΑ στην Με­σαιω­νι­κή Πόλη, με στόχο αυτά να με­τα­τρα­πούν σε στέγη για τους φοι­τη­τές του Πα­νε­πι­στη­μί­ου Αι­γαί­ου. Πα­ράλ­λη­λα τα ίδια τα ακί­νη­τα αυτά, πρέ­πει να πα­ρα­χω­ρη­θούν στον Δήμο Ρόδου ή στο Πα­νε­πι­στή­μιο. Στην πο­ρεία τα έσοδα, να δια­τί­θε­νται για σω­στι­κές πα­ρεμ­βά­σεις ή πα­ρεμ­βά­σεις ανά­δει­ξης πα­ρα­με­λη­μέ­νων σή­με­ρα αρ­χαιο­λο­γι­κών μνη­μεί­ων και χώρων της Ρόδου.

Β. Ευ­και­ρί­ες και κί­νη­τρα ανά­πτυ­ξης

Πρό­τα­ση Β.1: Αύ­ξη­ση των ποσών αλλά και των πο­σο­στών δη­μό­σιας χρη­μα­το­δό­τη­σης (επι­δό­τη­σης) ακόμα και ως το 100%, για την υλο­ποί­η­ση επεν­δύ­σε­ων στα νησιά μας, κλι­μα­κού­με­νη ανά­λο­γα με τον βαθμό απο­μό­νω­σης και υστέ­ρη­σης ανά­πτυ­ξης του κάθε νη­σιού και τη μορφή του ωφε­λού­με­νου οι­κο­νο­μι­κού φορέα. Προ­τε­ραιό­τη­τα στις επεν­δύ­σεις στον πρω­το­γε­νή και δευ­τε­ρο­γε­νή τομέα.

Πρό­τα­ση Β.2: Πα­ρα­χώ­ρη­ση δη­μό­σιας γης (κατά κυ­ριό­τη­τα ή για χρήση ένα­ντι συμ­βο­λι­κού τι­μή­μα­τος) σε επεν­δυ­τές του πρω­το­γε­νούς και δευ­τε­ρο­γε­νούς τομέα της οι­κο­νο­μί­ας και ιδιαί­τε­ρα σε οι­κο­νο­μι­κούς φο­ρείς της συλ­λο­γι­κής ή αλ­λη­λέγ­γυας οι­κο­νο­μί­ας.

Γ. Δη­μό­σιες Επεν­δύ­σεις

Στην ενό­τη­τα αυτή εντάσ­σε­ται η χρη­μα­το­δό­τη­ση με­λε­τών και έργων που έχουν ανά­γκη τα νησιά μας σε μια σειρά το­μείς όπως οι υπο­δο­μές, το πε­ρι­βάλ­λον, τα συ­γκοι­νω­νια­κά και λι­με­νι­κά έργα, τα επι­μέ­ρους έργα των ΟΤΑ, αλλά και επεν­δύ­σεις στους το­μείς της υγεί­ας, της παι­δεί­ας, του αθλη­τι­σμού και του πο­λι­τι­σμού, της προ­στα­σί­ας των ευά­λω­των κοι­νω­νι­κών ομά­δων, κλπ. Ωστό­σο έχου­με την άποψη, ότι τα δη­μό­σια έργα ενώ είναι ανα­γκαία δεν ση­μαί­νει ότι είναι και ικανά στοι­χεία -από μόνα τους- για την πα­ρα­γω­γι­κή ανα­συ­γκρό­τη­ση και την ενί­σχυ­ση της ανά­πτυ­ξης του τόπου. Για λό­γους οι­κο­νο­μί­ας του χώρου δεν γί­νε­ται ανα­φο­ρά σε συ­γκε­κρι­μέ­νη δέσμη έργων.

Γιώρ­γος Υψη­λά­ντης, επι­κε­φα­λής ΡΟ­ΠΟ­ΑΝ