Τα σημάδια που δείχνουν εκλογές

Το λυ­κό­φως της δια­κυ­βέρ­νη­σης των ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ-ΑΝΕΛ δια­βλέ­πουν ήδη οι θε­σμοί. Το συ­μπέ­ρα­σμα αυτό προ­κύ­πτει από τη σχε­δόν πλήρη βε­βαιό­τη­τα που επι­κρα­τεί με­τα­ξύ κο­ρυ­φαί­ων πο­λι­τι­κών και άρι­στα πλη­ρο­φο­ρη­μέ­νων πηγών για τις κύ­ριες πα­ρα­μέ­τρους που θα ορί­σουν τις ελ­λη­νι­κές οι­κο­νο­μι­κές και πο­λι­τι­κές εξε­λί­ξεις από σή­με­ρα έως την άνοι­ξη του 2019. Κατ’ αρχάς, οι εξε­λί­ξεις των επό­με­νων τριών μηνών θα εμ­φα­νί­ζο­νται «ρευ­στές». Οι κυ­βερ­νη­τι­κοί θα μι­λούν για μια «νέα δια­πραγ­μά­τευ­ση» και οι Ευ­ρω­παί­οι θα εν­θαρ­ρύ­νουν τον αμ­φί­ση­μο λόγο μέχρι την ορι­στι­κο­ποί­η­ση των τε­λι­κών απο­φά­σε­ων.

Ωστό­σο, το νέο πλαί­σιο πο­λι­τι­κής που θα εφαρ­μο­στεί είναι ήδη γνω­στό και ελά­χι­στα αμ­φι­σβη­τεί­ται. Η Ελ­λά­δα θα «απο­φοι­τή­σει» μετ’ επαί­νων από το τρίτο μνη­μό­νιο και θα της προ­σφερ­θεί μια συμ­φω­νία ανα­διάρ­θρω­σης του χρέ­ους που θα εξο­μα­λύ­νει τις υψη­λές υπο­χρε­ώ­σεις απο­πλη­ρω­μής των αρχών της επό­με­νης δε­κα­ε­τί­ας. Οπως το­νί­ζουν στις ιδιω­τι­κές συ­ζη­τή­σεις τους προ­σω­πι­κό­τη­τες με γνώση των εξε­λί­ξε­ων, όπως ο κ. Κ. Ση­μί­της, ο κ. Ευ. Βε­νι­ζέ­λος, η κυρία Ντόρα Μπα­κο­γιάν­νη και ο κ. Ι. Στουρ­νά­ρας, ο δρό­μος που έχου­με μπρο­στά μας απαι­τεί επί­μο­νη πει­θαρ­χία και απο­τε­λε­σμα­τι­κό­τη­τα. Κυ­βερ­νη­τι­κοί αξιω­μα­τού­χοι, όπως ο κ. Ευκλ. Τσα­κα­λώ­τος, δεν τρέ­φουν αυ­τα­πά­τες. Η προ­σφο­ρά της ανα­διάρ­θρω­σης του χρέ­ους θα συν­δε­θεί με σειρά από δε­σμεύ­σεις προ­ώ­θη­σης με­ταρ­ρυθ­μί­σε­ων και δια­τή­ρη­σης μιας πο­ρεί­ας προς τη δη­μο­σιο­νο­μι­κή εξυ­γί­αν­ση.

Οι τρεις «αλή­θειες»

Το δια­φαι­νό­με­νο κυ­βερ­νη­τι­κό αί­τη­μα για την άρση της υπο­χρέ­ω­σης σχη­μα­τι­σμού πρω­το­γε­νούς πλε­ο­νά­σμα­τος 3,5% του ΑΕΠ για το 2019, καθώς και για τα επό­με­να χρό­νια, είναι εξαι­ρε­τι­κά απί­θα­νο να γίνει απο­δε­κτό. Το 2018 οι πι­στω­τές δεν θα κά­νουν ούτε ένα βήμα πίσω στα συμ­φω­νη­θέ­ντα με την κυ­βέρ­νη­ση Τσί­πρα, όπως δεν έκα­ναν το 2014 απέ­να­ντι στην κυ­βέρ­νη­ση Σα­μα­ρά. Αυτό ση­μαί­νει ότι η βέ­βαιη μεί­ω­ση των συ­ντά­ξε­ων από 1ης/1/2019 θα συ­μπλη­ρω­θεί από την ταυ­τό­χρο­νη ενερ­γο­ποί­η­ση της μεί­ω­σης του αφο­ρο­λο­γή­του. Οι λόγοι είναι τρεις.

• Πρώ­τον, η ελ­λη­νι­κή δη­μο­σιο­νο­μι­κή δια­χεί­ρι­ση της πε­ριό­δου 2015-2017 είναι θολή και συσ­σω­ρεύ­ει πρω­το­φα­νή κρυφά χρέη (ύψους άνω των 10 δισ. ευρώ) μέσα από αδια­φα­νή εν­δο­κυ­βερ­νη­τι­κό δα­νει­σμό, όπως απο­δει­κνύ­ει με­λέ­τη του κα­θη­γη­τή Γ. Προ­κο­πά­κη, που έχει επι­κυ­ρώ­σει και με­τα­τρέ­ψει σε πο­λι­τι­κό και κοι­νο­βου­λευ­τι­κό αί­τη­μα δια­φά­νειας ο κ. Βε­νι­ζέ­λος. Η κυ­βέρ­νη­ση, σε δύ­σκο­λη θέση, αρ­νεί­ται επι­με­λώς να απα­ντή­σει στο ερώ­τη­μα αν τα πρω­το­γε­νή πλε­ο­νά­σμα­τα οφεί­λο­νται στο γε­γο­νός ότι η αρι­στε­ρή δη­μιουρ­γι­κή λο­γι­στι­κή, με την ανοχή των θε­σμών, έχει ξε­πε­ρά­σει κάθε πα­λαιό­τε­ρο ρεκόρ.

• Δεύ­τε­ρον, η νέα ηγε­σία του γερ­μα­νι­κού υπουρ­γεί­ου Οι­κο­νο­μι­κών, από την οποία πολ­λοί ανα­μέ­νουν θαύ­μα­τα, δεν θα δια­φο­ρο­ποιεί­ται από την εποχή Σόι­μπλε παρά μόνον στο ύφος, που σαφώς θα είναι πιο διαλ­λα­κτι­κό. Στην πράξη όμως οι υπάρ­χου­σες συμ­φω­νί­ες στή­ρι­ξης θα πε­ρι­φρου­ρη­θούν απα­ρε­γκλί­τως, ενώ το ΔΝΤ θα πα­ρα­μεί­νει στην Ελ­λά­δα προ­σφέ­ρο­ντας την απα­ραί­τη­τη εγ­γύ­η­ση, χωρίς την οποία το κρά­τος, οι επι­χει­ρή­σεις και το τρα­πε­ζι­κό σύ­στη­μα δεν μπο­ρούν να ελ­πί­ζουν σε απρό­σκο­πτη πρό­σβα­ση στις αγο­ρές.

• Τρί­τον, η οι­κο­νο­μι­κή ανά­πτυ­ξη του 2017, που απο­δεί­χθη­κε πολύ χα­μη­λό­τε­ρη του ανα­με­νο­μέ­νου (1,3% από πρό­βλε­ψη 2,8%), πα­ρα­μέ­νει εξί­σου αναι­μι­κή το 2018. Οι τρεις αυτές «αλή­θειες» κα­θι­στούν κρα­ταιό και στέ­ρεο το σε­νά­ριο ταυ­τό­χρο­νης επέμ­βα­σης στις συ­ντά­ξεις και στο αφο­ρο­λό­γη­το όριο.

Ολα τα πα­ρα­πά­νω ση­μαί­νουν πως το Μέ­γα­ρο Μα­ξί­μου εν­δέ­χε­ται σύ­ντο­μα να συ­νει­δη­το­ποι­ή­σει ότι ο ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ είναι υπο­χρε­ω­μέ­νος να οδεύ­σει μέσα στο «προ­ε­κλο­γι­κό» 2019 υπό συν­θή­κες οδυ­νη­ρών πε­ρι­κο­πών ει­σο­δή­μα­τος για πολ­λές εκα­το­ντά­δες χι­λιά­δες συ­ντα­ξιού­χους και ερ­γα­ζο­μέ­νους. Κατά συ­νέ­πεια, θε­ω­ρεί­ται εξαι­ρε­τι­κά πι­θα­νό –αν αντι­με­τω­πι­στεί επαρ­κώς ο ψυ­χο­λο­γι­κός κρα­δα­σμός από την πι­θα­νό­τη­τα απώ­λειας της εξου­σί­ας– να απο­φα­σι­στεί πρό­ω­ρη προ­σφυ­γή στις κάλ­πες το προ­σε­χές φθι­νό­πω­ρο. Συ­νο­μι­λη­τές του κ. Ν. Βού­τση με­τα­φέ­ρουν πως ο πρό­ε­δρος της Βου­λής δεν κρύ­βει ότι σε πε­ρί­πτω­ση που η διπλή επέμ­βα­ση σε συ­ντά­ξεις και αφο­ρο­λό­γη­το όριο δεν απο­φευ­χθεί, τότε ο ίδιος θα ει­ση­γη­θεί πρό­ω­ρες εκλο­γές. Οι πιο τολ­μη­ροί δεν απο­κλεί­ουν έναν εκλο­γι­κό αιφ­νι­δια­σμό ακόμα και πριν από τις τε­λι­κές διευ­θε­τή­σεις του κα­λο­και­ριού. Παρά το γε­γο­νός ότι δεν μπο­ρού­με να υπο­τι­μή­σου­με την ικα­νό­τη­τα της ση­με­ρι­νής κυ­βέρ­νη­σης να επι­πλέ­ει ανε­νό­χλη­τη υπό οι­κο­νο­μι­κές συν­θή­κες που θα προ­κα­λού­σαν έντο­νη κοι­νω­νι­κή δια­μαρ­τυ­ρία και θα απει­λού­σαν οποια­δή­πο­τε προη­γού­με­νη, οι από­ψεις συ­γκλί­νουν ότι υπό τον φόβο των νέων μέ­τρων θα ανα­γκα­στεί να κα­τα­φύ­γει σε εκλο­γές. Εκλο­γές με κε­ντρι­κό σύν­θη­μα την κα­θα­ρή έξοδο, προ­τού δια­φα­νεί, δη­λα­δή, ότι κα­θα­ρή έξο­δος δεν υπάρ­χει και ότι εκεί­νο που μόνο υπάρ­χει είναι η μο­νι­μο­ποί­η­ση της λι­τό­τη­τας με συ­νε­χείς πε­ρι­κο­πές ει­σο­δη­μά­των.

Τα εθνι­κά θέ­μα­τα

Υπέρ της επί­σπευ­σης των εκλο­γών εντός του 2018 συ­νη­γο­ρούν όχι μόνο οι σκλη­ρές οι­κο­νο­μι­κές αλή­θειες, όχι μόνο το φιά­σκο με­θο­δεύ­σε­ων τύπου Novartis, αλλά και οι δυ­σμε­νείς εξε­λί­ξεις σε όλα τα εθνι­κά θέ­μα­τα – και ιδίως στα ελ­λη­νο­τουρ­κι­κά. Ακόμα κι αν απο­κλει­στεί ένα «ατύ­χη­μα» ή μια προ­κλη­τι­κή τουρ­κι­κή ενέρ­γεια, όπως θα ήταν η απο­στο­λή του πλω­τού γε­ω­τρύ­πα­νου έκτης γε­νιάς «Deepsea Metro II» στην κυ­πρια­κή ΑΟΖ, η υπερ­συ­γκέ­ντρω­ση αντι­κρουό­με­νων θέ­σε­ων και απαι­τή­σε­ων σε ολό­κλη­ρο το τόξο του ελ­λη­νι­σμού από την Κύπρο έως τον Εβρο δια­μορ­φώ­νουν το έδα­φος για μια νέα δια­βού­λευ­ση για τη διευ­θέ­τη­ση όλων των ανοι­κτών θε­μά­των.

Δια­δο­χι­κές ελ­λη­νι­κές κυ­βερ­νή­σεις μετά το 2004 έχουν απο­φύ­γει τον ελ­λη­νο­τουρ­κι­κό διά­λο­γο με βάση τις απο­φά­σεις του Ελ­σίν­κι (1999) που επι­βάλ­λουν την πα­ρα­πο­μπή των ανε­πί­λυ­των συ­νο­ρια­κών δια­φο­ρών στο Διε­θνές Δι­κα­στή­ριο της Χάγης. Προ­φα­νώς, μια ελ­λη­νι­κή κυ­βέρ­νη­ση δεν μπο­ρεί να συμ­με­τά­σχει στην εν­δε­χό­με­νη επα­νέ­ναρ­ξη του δια­λό­γου χωρίς να δια­θέ­τει νωπή λαϊκή εντο­λή. Σε ό,τι αφορά το υπό συ­νε­χή πε­ρι­πλο­κή θέμα του ονό­μα­τος της ΠΓΔΜ, εκεί­νο που πε­ρισ­σό­τε­ρο εν­δια­φέ­ρει τους «στρα­τη­γούς» της κυ­βέρ­νη­σης είναι η διο­χέ­τευ­ση της πα­τριω­τι­κής ενέρ­γειας που εκλύ­ε­ται από με­γά­λο μέρος της κοι­νής γνώ­μης στην πι­θα­νή ίδρυ­ση ενός νέου εθνι­κι­στι­κού κόμ­μα­τος. Είναι αμ­φί­βο­λο όμως αν ένα τέ­τοιο κόμμα θα επι­τε­λού­σε τον πραγ­μα­τι­κό σκοπό τον οποίο οι κυ­βερ­νη­τι­κοί ονει­ρεύ­ο­νται, που είναι η διά­σπα­ση της Ν.Δ., ή αν θα κα­τέ­λη­γε να πλή­ξει ανα­λο­γι­κά όλα τα κόμ­μα­τα με πρώτα τους ΑΝΕΛ, τη Χ.Α. και φυ­σι­κά τον ίδιο τον ΣΥ­ΡΙ­ΖΑ.

Η αι­σιο­δο­ξία του κ. Λουκά Πα­πα­δή­μου

Ο πρώην πρω­θυ­πουρ­γός Λου­κάς Πα­πα­δή­μος επι­σκέ­πτε­ται συχνά τις ευ­ρω­παϊ­κές πρω­τεύ­ου­σες και τη Φραν­κφούρ­τη, έδρα της ΕΚΤ, στο πλαί­σιο των επι­στη­μο­νι­κών του υπο­χρε­ώ­σε­ων, και επι­βε­βαιώ­νει στις ιδιω­τι­κές συ­ζη­τή­σεις του ότι οι όροι που έχουν ήδη συμ­φω­νη­θεί με­τα­ξύ της Ελ­λά­δος και των θε­σμών δεν ανα­μέ­νε­ται να με­τα­βλη­θούν ου­σια­στι­κά. Μετά την «απο­φοί­τη­ση» από το μνη­μό­νιο, θα απαι­τη­θεί ακόμα πε­ρισ­σό­τε­ρο «διά­βα­σμα». Η πο­ρεία, όμως, δεν θα είναι μο­νό­το­νη. Η Ευ­ρώ­πη διαρ­κώς με­τα­βάλ­λε­ται. Ενα πα­ρά­δειγ­μα είναι η ενιαία ευ­ρω­παϊ­κή αμυ­ντι­κή πο­λι­τι­κή, η οποία στα­δια­κά μέσα στα επό­με­να χρό­νια μπο­ρεί να οδη­γή­σει σε έναν ενιαίο αμυ­ντι­κό προ­ϋ­πο­λο­γι­σμό που θα αμ­βλύ­νει τις δη­μο­σιο­νο­μι­κές επι­πτώ­σεις των εξο­πλι­σμών στους προ­ϋ­πο­λο­γι­σμούς των κρα­τών-μελών. Το μή­νυ­μα του κ. Πα­πα­δή­μου είναι ότι το μέλ­λον της ενω­μέ­νης Ευ­ρώ­πης κρύ­βει ευ­και­ρί­ες. Κατά συ­νέ­πεια, εκεί­νο που κατά τη γνώμη του έχει τη με­γα­λύ­τε­ρη ση­μα­σία είναι το γε­γο­νός ότι απαι­τού­νται ευ­ρύ­τε­ρες συ­ναι­νέ­σεις για να αντι­με­τω­πι­στούν οι προ­κλή­σεις των επό­με­νων ετών. Και σε ό,τι αφορά την απλή ανα­λο­γι­κή, εμ­φα­νί­ζε­ται συ­γκρα­τη­μέ­να αι­σιό­δο­ξος. Παρά το γε­γο­νός ότι η εμπει­ρία από προη­γού­με­νες πε­ριό­δους εφαρ­μο­γής της δεν είναι εν­θαρ­ρυ­ντι­κή, δεν θε­ω­ρεί ότι στη ση­με­ρι­νή εποχή θα οδη­γή­σει απα­ραι­τή­τως σε αδυ­να­μία σχη­μα­τι­σμού στα­θε­ρών κυ­βερ­νή­σε­ων, αλλά αντι­θέ­τως ότι θα μπο­ρού­σε να εξω­θή­σει το πο­λι­τι­κό σύ­στη­μα στην απο­δο­χή της αξίας και της ανα­γκαιό­τη­τας της συ­ναί­νε­σης.